Ibn Siriniň düýş ýorgutlary: Usuly, nyşanlary we meşhur kitaby

Ýylan hakda düýş görseňiz, ähtimal, ynjalyksyz oýanarsyňyz. Ýagyş, bag ýa-da Pygamber hakda düýş görseňiz, gowy bir zadyň golaýlaýandygyny pikir edip bilersiňiz. On üç asyrdan gowrak wagt bäri bu soraglary beren musulmanlar, ilkinji nobatda, bir ada ýüzlenip geldiler: Muhammad Ibn Sirin. Bu gollanma onuň hakykatda kim bolandygyny, düýşleri yslam ýörelgelerine görä ýoramagyň usulynyň nähili işleýändigini, onuň ady bilen baglanyşdyrylýan däpde iň köp duş gelýän nyşanlaryň nämäni aňladýandygyny we onuň ady bilen satylýan meşhur kitap baradaky geň galdyryjy hakykaty düşündirýär.

Muhammad Ibn Sirin kimdi?

Muhammad Ibn Sirin häzirki Yragyň Basra şäherinde hijri 33-nji ýylda (takmynan milady 654-nji ýyl) Pygamber Muhammediň sahabalaryndan soň gelen nesilde (tābi'un) dünýä indi. Kakasy Sirin musulmanlaryň ilkinji basyp alyşlaryndan soň azat edilen ýesirdi we Pygamberiň meşhur hyzmatkäri hem-de sahabasy Anas ibn Maligiň mawlasy boldy. Şol maşgalada ulalmak ýaş Muhammady irki yslam ylmynyň merkezine getirdi: ol Anas ibn Malikden, Abu Hurairadan we beýleki sahabalardan bilim aldy hem-de al-Buharynyň we Muslimiň ýygyndylarynda rowaýatlary ýerleşdirilen, hadyslary ygtybarly ýetiriji alym hökmünde tanaldy.

Ibn Sirin mata söwdasy bilen güzeran aýlady we onuň dogruçyllygy baradaky abraýy rowaýata öwrüldi. Aýdylyşyna görä, şübhelenen söwdasyndan peýda görmekden derek bergisi sebäpli türmä gitmegi kabul edipdir. Onuň uýasy Hafsa bint Sirin hem Gurhan we hadys boýunça tanalýan alymdy. Hijri 110-njy ýylda (milady 729-njy ýyl) Basrada aradan çykanda, ol öz nesliniň iň ynamdar alymlarynyň biri hökmünde hatyralandy. Adamlar ony takwalygy, takyklygy we ýiti zehini bilen ýatladylar.

Yslamdaky iň meşhur düýş ýorujy

Öz döwürdeşleriniň arasynda Ibn Sirini tapawutlandyran zat ta'bir al-ru'ýa (düýş ýoramak) ugrundaky başarnygydy. Şeýle-de bolsa, ol hakdaky saklanyp galan hekaýalar örän seresap, hatda biraz çekinjeň düşündiriş berijini görkezýär. Ol pikirini aýtmazdan öň düýş gören adamyň ýagdaýy barada sorag bererdi, birmeňzeş düýşi gören dürli adamlara dürli düşündiriş bererdi we ynamy bolmadyk ýagdaýynda köplenç düýşi asla ýormazdy. Onuň üçin düýşi ýoramak geljegi çaklamakdan has köp dini höküm bermäge meňzeýärdi we şonuň ýaly seresaply çemeleşmä mynasypdy.

Ibn Sirin düýşleri nähili ýorady? Onuň usuly

Onuň ady bilen baglanyşdyrylýan usul manylaryň üýtgewsiz sözlügine däl-de, birnäçe durnukly ýörelgä daýanýar:

• Gurhana we Sünnete esaslanýan nyşanlar: nyşanyň manysy ilki bilen mukaddes çeşmelerde gözlenýär. Suw ylmy ýa-da durmuşy, ýagyş rehmeti, bag gowy amallary we Jenneti aňladyp biler. Islendik şekil ilki bilen wahyiň dili arkaly düşündirilýär.
• Düýş gören adamyň ýagdaýy: şol bir düýş hökümdar bilen söwdagär ýa-da aladaly ene-ata bilen talyp üçin birmeňzeş many bermeýär. Düşündiriş beriji jogap bermezden öň düýş göreniň işi, saglygy, aladalary we imany barada soraýar, sebäbi many ýagdaýlara görä üýtgeýär.
• Seresaplyk we dogruçyllyk: düýş diňe alamatlar aýdyň bolanda ýorulýar. Şeýle bolmasa, dogry jogap dymmakdyr. Nusgawy düýş ýorujylar oýlanman edilen düşündirişi zyýansyz çaklama däl-de, hakyky zyýan hasaplapdyrlar.

Yslamda düýşleriň üç görnüşi

Yslamda düýş ýoramak Sahih Muslimde getirilen meşhur hadysdan başlanýar. Onda Pygamber Muhammad (oňa parahatlyk bolsun) düýşleriň üç görnüşe bölünýändigini düşündirýär:

• Ru’ya (hakyky düýşler): Allahdan gelýän gowy we hakykat düýşlerdir. Olar köplenç düşnükli, rahatlandyryjy we ýatda galýan bolýar. Hadyslarda bolsa olar hoş habar hökmünde beýan edilýär.
• Hulm (erbet düýşler): Şeýtandan gelýän, düýş gören adamy gorkuzmak ýa-da gynandyrmak üçin görkezilýän biynjalyk ediji düýşlerdir. Olar geljek barada hiç hili delil hasap edilmeýär we ýorulmaýar.
• Hadith an-nafs (nepsiň gepleşigi): gündelik pikirlerden, ýatlamalardan we aladalardan döreýän adaty düýşlerdir. Düýşleriň aglabasy şu topara girýär we bu däp olary habar däl-de, günüň täsiri hökmünde kabul edýär.

Meşhur hadyslaryň ýene biri takwa adamyň hakyky düýşüni pygamberligiň kyrk alty böleginiň biri hökmünde häsiýetlendirýär. Nusgawy alymlar bu hadyslardan şeýle amaly netije çykarypdyrlar: gowy düýşleri ruhlandyryjy alamat hökmünde kabul ediň, gorkunç düýşleri ünsden düşüriň we her bir düýşi hökman düşündirilmegi gerek bolan habar hasaplamaň.

Gowy düýş Allahdandyr, erbet düýş bolsa Şeýtandandyr. Kim özüne ýaramaýan bir zady görse, onuň şerinden Allahdan pena islesin, şonda ol oňa zyýan ýetirmez.

Prophet Muhammad (peace be upon him), Sahih al-Bukhari

Tafsir al-Ahlam: Ibn Sirin Hakykatdan Hem Meşhur Kitaby Ýazdymy?

Islendik yslam kitap dükanyna barsaňyz, gapagynda Ibn Siriniň ady ýazylan düýş ýorgut kitaplaryny görersiňiz: Tafsir al-Ahlam, Muntakhab al-Kalam fi Tafsir al-Ahlam, Beýik Düýş Ýorgut Kitaby we olaryň sansyz terjimeleri. Bu kitaplar millionlarça musulmanyň düýşlere bolan garaýşyny emele getirdi we bu ugurda iň köp salgylanylýan eserler bolmagynda galýar.

Şeýle-de bolsa, yslam edebiýatynyň taryhçylary bu kitaplary Ibn Siriniň ýazmandygy barada ylalaşýarlar. Al-Dhahabi dolanyşykdaky nusgalarda Ibn Siriniň aradan çykan döwründen soňky adamlar we wakalar agzalýandygyny belläpdir. Ibn al-Qayyim bolsa oňa degişli düýş ýorgudy boýunça ygtybarly kitabyň saklanmandygyny açyk aýdypdyr. Onuň adyny göterýän iň meşhur ýygyndylar birnäçe asyr soň onuň ýoluny dowam etdiren ýorgutçylaryň uzyn zynjyrynyň esasynda düzülipdir. Bu ýagdaý onuň ähmiýetini peseltmeýär: okuwçylary tarapyndan ýetirilip saklanan ýorgutlary soňky kitaplaryň binýadyna öwrüldi. Şonuň üçin dogry aňlatma "Ibn Sirine degişli hasaplanýan däp" diýmekdir, "Ibn Siriniň kitaby" däl.

Ibn Sirin Däbinde Gabat Gelýän Adaty Düýş Nyşanlary

Ibn Sirine degişli hasaplanýan nusgawy çeşmelerde iň köp soralýan düýş nyşanlary takmynan şeýle düşündirilýär. Usulyň ilkinji düzgünini ýatdan çykarmaň: many ýagdaýa görä üýtgeýär. Şonuň üçin bulary gutarnykly höküm däl-de, başlangyç ugur hökmünde kabul ediň.

• Ýylanlar: gizlin duşman ýa-da duşmançylyk. Ýylanyň ululygy we özüni alyp barşy howpuň derejesini görkezýär. Ondan gaçyp gutulmak ýa-da ony öldürmek duşmandan üstün çykmagy aňladýar.
• Altyn we kümüş: geň görünse-de, altyn köplenç erkekler üçin duýduryş hökmünde düşündirilýär we jerime, ýitgi ýa-da agyr jogapkärçiligi aňladyp biler. Kümüş bolsa adatça halal baýlygy we rysgaly görkezýär.
• Aradan çykan adam: köplenç onuň ýagdaýy ýa-da onuň bilen gatnaşygyňyz barada alamat hökmünde düşündirilýär. Merhumdan bir zat almak size geljek ýagşylygy ýa-da rysgaly aňladýar. Oňa bir zat bermek bolsa ýitginiň alamaty bolup biler.
• Öýlenmek ýa-da durmuşa çykmak: täze jogapkärçilik, borçnama ýa-da durmuşdaky derejäniň üýtgemegi. Munuň manysy ýanýoldaşyň kimdigine we düýş gören adamyň ýagdaýyna görä düşündirilýär.
• Göwrelilik: artmak we köpelmek. Düýş gören adam üçin bu köplenç baýlygyň, işiň ýa-da dünýewi işleriň ösmegini görkezýär.
• Ýagyş: asuda we umumy ýagýan ýagyş rehim, ýeňillik we bereketdir. Diňe bir ýere ýagýan ýa-da zyýan ýetirýän ýagyş bolsa synag ýa-da kynçylyk hökmünde düşündirilýär.
• Arslanlar: güýçli garşydaş ýa-da häkimiýet eýesi. Bu ýerde arslanyň özünden has möhümi oňa nähili garşy durýandygyňyzdyr.
• Itler: adatça ejiz ýa-da pes niýetli duşmany aňladýar. Üýrýän it jogap bermäge mynasyp däl adamyň kemsitmesini, wepaly garawul it bolsa goraýjy dosty aňladyp biler.
• Hurma: süýji we halal rysgal (rizq). Gowy hurmany iýmek halal gazanjy we imanyň lezzetini görkezýär.
• Muhammet pygamberi (oňa salam bolsun) görmek: hadyslara görä Şeýtan Pygamberiň keşbine girip bilmeýär. Şonuň üçin beýle düýş hakyky görnüş we örän uly hoş habar hasap edilýär.

Gowy ýa-da Erbet Düýşden Soň Näme Etmeli

Sünnet düýşüň iki görnüşi üçin hem ýönekeý we amaly edep-kadalary görkezýär, Ibn Sirin däbi bolsa muny yzygiderli gaýtalaýar:

• Gowy düýşden soň: Allaha hamd we şükür ediň, muny ýuwaşja ruhlandyryş hökmünde kabul ediň we ony diňe söýýän hem ynanýan adamlaryňyz bilen paýlaşyň.
• Erbet düýşden soň: onuň şerinden Allaha sygynyň, çep tarapyňyza ýeňilje üç gezek gury tüýküriň, beýleki gapdala öwrüliň we hiç kime gürrüň bermäň. Hadysda şeýle edilse, bu düýşüň size zyýan ýetirmejekdigi açyk aýdylýar, erbet düýş bolsa hiç haçan ýorulmaýar.

Ibn Siriniň Häzirki Döwürdäki Mirası

Aradan on üç asyr geçendigine garamazdan, Basradan Stambula, Dar es Salaama çenli adamlar düýşi sebäpli alada etseler ýa-da şatlansalar, ilki bilen Ibn Siriniň adyna ýüz tutýarlar. Onuň ady bilen çap edilýän kitaplar henizem iň köp satylýan eserleriň hatarynda durýar we onuň usuly - nyşanlary Gurhana we düýş gören adamyň durmuşyna görä düşündirmek - yslam düýş ýoruşynyň esasy usuly bolmagynda galýar.

Şol sebäpli hem seresaply soraglar sözlükdäki düşündirişlerden has möhüm bolup galýar. Ruya hem yslam düýş ýoruşynda hut şu çemeleşmä eýerýär: siz düýşüňizi gündeligiňize ýazýarsyňyz, durmuşyňyz we ýagdaýyňyz barada birnäçe soraga jogap berýärsiňiz, edil Ibn Siriniň sorajak bolşy ýaly, soňra bolsa nusgawy däbe esaslanýan düşündiriş alýarsyňyz. Gadymy usul, häzirki zaman ýoldaşy.