पॅट्रिशिया गारफिल्ड आणि Creative Dreaming: तुमच्या स्वप्नांना दिशा द्या

स्वप्नांवरील बहुतेक पुस्तके तुम्हाला रात्री पडलेल्या स्वप्नांचा अर्थ कसा लावायचा हे शिकवतात. पण १९७४ मध्ये प्रकाशित झालेल्या पॅट्रिशिया गारफिल्ड यांच्या Creative Dreaming ने याहून अधिक धाडसी दावा केला: तुम्ही स्वप्नांना आकारही देऊ शकता. त्यांच्या मते स्वप्ने ही फक्त घडून जाणारी गोष्ट नाहीत, तर सरावाने विकसित करता येणारे कौशल्य आहे. इतिहासभर अनेक संस्कृतींमध्ये आणि व्यक्तींनी जाणीवपूर्वक आपल्याला हवी असलेली स्वप्ने आमंत्रित करण्याची पद्धत वापरली आहे - कसोटीपूर्वी धैर्य मिळावे, एखाद्या समस्येचे उत्तर सापडावे, हरवलेल्या मित्राची भेट व्हावी किंवा दुःखानंतर दिलासा मिळावा. हे पुस्तक स्वप्नांवरील सर्वाधिक विकल्या गेलेल्या पुस्तकांपैकी एक ठरले, स्वप्न संशोधनासाठी आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक संस्थेच्या स्थापनेत त्याचा हातभार लागला आणि "ड्रीम इन्क्युबेशन" हा शब्द आधुनिक शब्दसंग्रहाचा भाग बनला. हा लेख त्यांच्या आयुष्याची, त्यांच्या पद्धतीची आणि आजही कोणत्या गोष्टी ठामपणे टिकून आहेत याची प्रामाणिक ओळख करून देतो.

पॅट्रिशिया गारफिल्ड कोण होत्या?

पॅट्रिशिया गारफिल्ड (१९३४-२०२१) या अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ होत्या. त्यांनी किशोरवयापासून स्वप्नांची वैयक्तिक डायरी लिहायला सुरुवात केली आणि ती सात दशकांहून अधिक काळ अखंड सुरू ठेवली. त्यांनी स्वतःच्या हस्ताक्षरात हजारो नव्हे तर दहा हजारांहून अधिक स्वप्नांची नोंद केली. हा मोठा संग्रह त्यांच्या आयुष्यभर चाललेल्या अभ्यासासारखाच ठरला आणि त्यांनी लिहिलेल्या प्रत्येक पुस्तकाचा पाया बनला. १९७४ मधील Creative Dreaming, १९९१ मधील The Healing Power of Dreams ज्यात आजारपण आणि बरे होण्याच्या प्रक्रियेत स्वप्नांची भूमिका तपासली गेली, तसेच २००२ मधील The Universal Dream Key ज्यात जगभरातील संस्कृतींमध्ये पुन्हा पुन्हा दिसणाऱ्या स्वप्नांच्या विषयांची तुलना केली गेली. त्या International Association for the Study of Dreams या संस्थेच्या संस्थापक सदस्यांपैकी एक होत्या, पुढे त्या संस्थेच्या अध्यक्षा झाल्या आणि अनेक दशकांपर्यंत स्वप्नांवर काम करण्याच्या क्षेत्रातील सर्वाधिक परिचित सार्वजनिक मार्गदर्शकांपैकी एक राहिल्या.

स्वप्न पाहणे म्हणजे एक खासगी रंगमंच आहे, जिथे एकाच वेळी अनेक रंगमंचांवर नाट्य सुरू असते.

Patricia Garfield

ड्रीम इन्क्युबेशन: तुम्हाला हवे असलेले स्वप्न आमंत्रित करा

Creative Dreaming चा गाभा हा मानसशास्त्रापेक्षाही जुना सराव आहे. प्राचीन ग्रीसमध्ये लोक उपचार देणारी स्वप्ने मिळावीत म्हणून अॅस्क्लेपियसच्या मंदिरात झोपत असत आणि जगभरातील अनेक संस्कृतींमध्ये झोपण्यापूर्वी ठाम उद्देश मनात ठेवण्याची परंपरा होती. गारफिल्ड यांनी या सर्वांमधील समान तत्त्वे एकत्र करून अशी पद्धत मांडली जी कोणालाही घरी वापरता येते. यामागील संशोधनही विश्वासार्ह आहे. झोपण्यापूर्वी केलेला स्पष्ट मानसिक संकल्प स्वप्नांचा विषय निवडलेल्या दिशेने वळवू शकतो, असे आधुनिक अभ्यासांमध्ये दिसून आले आहे. आज ड्रीम इन्क्युबेशन ही स्वप्न संशोधन, भयानक स्वप्नांवरील उपचार आणि जाणीवपूर्वक स्वप्न पाहण्याच्या (lucid dreaming) सरावातील एक मान्यताप्राप्त पद्धत आहे. त्यांची पद्धत अशी:

1. एकच स्पष्ट उद्देश ठरवा. एक प्रश्न, एक विषय किंवा एक व्यक्ती - अनेक गोष्टींची यादी नाही. अस्पष्ट मागणी असेल तर स्वप्नेही तितकीच अस्पष्ट असतात.
2. तो एका वाक्यात मांडा, वर्तमानकाळात आणि सकारात्मक शब्दांत. उदाहरणार्थ: "आज रात्री मला या निर्णयाबद्दल स्वप्न पडेल आणि मला पुढचा मार्ग दिसेल."
3. दिवसभर त्या विषयाशी जोडलेले रहा: वेळ मिळेल तेव्हा त्याचा विचार करा, त्याबद्दल वाचा आणि तो भावनिकदृष्ट्या जिवंत ठेवा. दिवसभर ज्याला महत्त्व दिले जाते त्यावरच स्वप्ने अनेकदा पोसली जातात.
4. दिवे बंद करताना तेच वाक्य पुन्हा म्हणा आणि त्या विषयाची मनात स्पष्ट प्रतिमा उभी करा. झोप लागेपर्यंत तोच शेवटचा विचार मनात ठेवा.
5. जागे होताच लगेच नोंद करा, अगदी तुकडे-तुकडे आठवत असले तरी. इन्क्युबेशनमधून आलेले स्वप्न अनेकदा अप्रत्यक्ष प्रतिमांमध्ये येते आणि ते लिहिल्यावरच त्याचा अर्थ जोडला जातो.
6. हा सराव अनेक रात्री सुरू ठेवा. गारफिल्ड यांच्या मते ड्रीम इन्क्युबेशन हे हळूहळू आत्मसात होणारे कौशल्य आहे आणि संशोधनही हेच दाखवते - सराव वाढला की यशाचे प्रमाणही वाढते.

The Universal Dream Key: जगभरातील लोकांना पडणारे बारा समान स्वप्नविषय

वेगवेगळ्या संस्कृतींमधील स्वप्नांच्या नोंदींची तुलना करताना गारफिल्ड यांनी असे विषय नोंदवले जे माणूस जिथे झोपतो तिथे पुन्हा पुन्हा दिसतात. त्यांपैकी बहुतेक चिंता व्यक्त करणारे आहेत, पण सर्वच अत्यंत प्राचीन आहेत. त्यांच्या सार्वत्रिक स्वप्नविषयांपैकी काही उदाहरणे अशी:

त्यांचा मुद्दा दोन स्तरांवर होता: स्वप्नांतील विषय सार्वत्रिक असतात, पण त्यांचा अर्थ मात्र प्रत्येकासाठी वेगळा असतो. तुमच्या आयुष्यात सध्या जे तुम्हाला पाठलाग करते, कसोटीला लावते किंवा उघडे पाडते, त्याच्याशी तो जोडलेला असतो. जर दात पडण्याचे स्वप्न तुम्हाला वारंवार पडत असेल, तर आमचे दात पडण्याच्या स्वप्नावरील मार्गदर्शक विज्ञान आणि विविध परंपरांच्या संदर्भात या एका स्वप्न-विषयाचा सखोल उलगडा करते.

वारसा आणि Senoi प्रश्न

प्रामाणिकपणे सांगायचे तर १९७४ मधील पुस्तकातील एका भागात दुरुस्ती आवश्यक आहे. त्यातील सर्वाधिक आकर्षक अध्यायात मलायातील Senoi लोकांचे वर्णन स्वप्नांवर प्रभुत्व मिळवलेल्या समाजाप्रमाणे केले होते. सकाळी एकमेकांशी स्वप्ने शेअर करण्याच्या त्यांच्या पद्धतीमुळे विलक्षण सामाजिक सलोखा निर्माण होत असे, असा दावा त्यात होता. गारफिल्ड यांनी हा उल्लेख आधीच्या लेखकांकडून स्वीकारला होता, पण नंतरच्या मानववंशशास्त्रीय संशोधनाने हे वर्णन मोठ्या प्रमाणावर पाश्चात्त्य दंतकथा असल्याचे दाखवून दिले. ही दुरुस्ती महत्त्वाची असली तरी त्यामुळे त्यांचे खरे योगदान कमी होत नाही, कारण त्यांनी मांडलेल्या तंत्रांचा त्या दंतकथेशी संबंध नव्हता. स्पष्ट हेतू ठेवल्याने स्वप्नांना दिशा मिळते, दुःस्वप्नातील व्यक्ती किंवा प्रसंगांपासून पळण्याऐवजी त्यांना सामोरे जाणे अधिक परिणामकारक ठरते, स्वप्ने शेअर केल्याने जवळीक वाढते आणि नियमित स्वप्न-नोंदवही ठेवण्याचा फायदा चक्रवाढ व्याजासारखा वाढत जातो. स्वप्न-बीजारोपण, जाणीवपूर्वक स्वप्न पाहणे आणि इमेजरी रिहर्सल थेरपीवरील आधुनिक संशोधनाने या व्यावहारिक गाभ्याला पाठबळ दिले आहे. त्यांच्या पुस्तकांबरोबरच International Association for the Study of Dreams या संस्थेच्या सह-संस्थापिका म्हणून त्यांनी या क्षेत्राला कायमस्वरूपी व्यासपीठ मिळवून दिले आणि अनेक दशकांच्या अध्यापनातून स्वप्न-नोंदवही ही घराघरात वापरली जाणारी गोष्ट बनवली. स्वप्न पाहणे हे एक विकसित करता येणारे कौशल्य आहे, यावर लोकांचा विश्वास बसवण्यासाठी त्यांनी मोलाचे योगदान दिले.

Ruya सोबत Creative Dreaming चा सराव करा

गारफिल्ड यांनी सत्तर वर्षे सातत्याने लिहिलेली स्वप्न-नोंदवही म्हणजे स्वप्ने लिहून ठेवण्याच्या सवयीचा सर्वात प्रभावी पुरावा आहे आणि Ruya त्याची आधुनिक आवृत्ती देते. जागे होताच आवाज किंवा मजकूराच्या स्वरूपात स्वप्न लगेच नोंदवा, आदल्या रात्री डायरीत स्वप्न-बीजारोपणासाठीचा तुमचा हेतू लिहून ठेवा आणि कालांतराने तयार होणाऱ्या संग्रहातून, गारफिल्ड यांच्याप्रमाणेच, कोणते स्वप्न-विषय तुमचे आहेत आणि ते कसे बदलत जातात हे पाहा. त्यांच्या कामातील नियंत्रणाच्या बाजूकडे तुमचा कल असेल, तर पुढची नैसर्गिक पायरी म्हणजे जाणीवपूर्वक स्वप्न पाहणे. आमचे जाणीवपूर्वक स्वप्न पाहण्यावरील मार्गदर्शक Creative Dreaming जिथे थांबते तिथून पुढे नेते आणि तुम्ही आमंत्रित केलेले स्वप्न कोड्यांच्या भाषेत समोर आले, तर सकाळी त्याचा अर्थ लावण्यासाठीच्या पद्धतीही तिथे उपलब्ध आहेत.

गारफिल्ड यांनी सत्तर वर्षे प्रत्येक रात्री जपलेला विश्वास असा होता की स्वप्न पाहणारा केवळ प्रेक्षक नसतो. तुम्हाला आवश्यक असलेले स्वप्न मागा, जे तुमचा पाठलाग करते त्याला सामोरे जा आणि जे स्वप्न मिळेल ते लिहून ठेवा. त्यांच्या मते, रात्र अर्ध्या वाटेपर्यंत तुमची साथ देते, पण फक्त त्या लोकांची जे स्पष्ट हेतू आणि हातात पेन घेऊन तिच्याकडे येतात.