Aladaly düýşler: manysy, sebäpleri we olary nädip bes etmeli
Hiç haçan taýýarlyk görmedik synagyňyza gijä galýarsyňyz, dişleriňiz ýerinden gowşaýar ýa-da sizi bir zat kowalaýar, ýöne aýaklaryňyz gymyldap bilenok. Aladaly düýşler örän aýdyň we dartgynly düýşler bolup, oýananyňyzdan soň hem olaryň täsiri uzak wagtlap saklanyp biler. Şeýle düýşleri, esasanam basyşly ýa-da durmuşda üýtgeşmeler köp bolan döwürlerde, tas hemmeler diýen ýaly görýär. Olar howply däldir we köplenç tötänden hem döremeýär. Köplenç aňyňyzyň üstünde işleýän aladalaryny we duýgularyny şöhlelendirýär. Bu gollanmada iň köp duş gelinýän aladaly düýşleriň manysy, beýniňiziň näme üçin olary döredýändigi we olary azaltmaga hakykatdanam kömek edýän usullar, şol sanda ylmy taýdan netijeliligi subut edilen bir usul barada gürrüň berilýär.
Aladaly düýş, gorkunç düýş ýa-da gijeki gorky?
Bu üç düşünje köplenç biri-biri bilen garyşdyrylýar. Aslynda bolsa olar dürli ýagdaýlar bolup, olara çemeleşme hem tapawutlanýar. Tapawudyny bilmek üçin ýarym minut ýeterlik:
| Görnüşi | Nähili duýulýar | Haçan bolýar | Ýatda galýarmy? |
|---|---|---|---|
| Aladaly düýş | Dartgynly, lapykeç ediji ýa-da ynjalyk bozujy; adatça oýanman uklap çykýarsyňyz, ýöne oýananyňyzda rahatsyzlyk duýýarsyňyz | REM ukusynda, köplenç daň atmagyna golaý | Hawa, köplenç jikme-jik |
| Gorkunç düýş | Gaty güýçli gorky ýa-da howsala, sizi oýarmaga çenli ýetirýär | REM ukusynda, köplenç daň atmagyna golaý | Hawa, örän aýdyň |
| Gijeki gorky | Heniz uklap ýatyrka duýdansyz gygyrmak, sermenmek ýa-da näme bolup geçýändigine düşünmezlik; köplenç çagalarda bolýar | Çuň non-REM ukusynda, gijäniň başynda | Az ýa-da asla ýatda galmaýar |
Aladaly düýşlere näme sebäp bolýar?
Düýşleri öwrenýän alymlaryň köpüsi REM ukusynyň duýgulary gaýtadan işlemäge kömek edýändigi bilen ylalaşýar. Gije beýni günüň dowamynda başdan geçirilen duýgulary gaýtadan gözden geçirýär we olary stresiň täsirini gowşadyp işleýär. Durmuş asuda bolanda bu iş sessizje dowam edýär. Emma ulgam aşa ýüklenende, bu proses düýşlerde görünip başlaýar we köplenç aladaly düýş görnüşinde ýüze çykýar.
Iň köp duş gelýän sebäpler, garaşyşyňyz ýaly, gündelik durmuş bilen baglanyşyklydyr. Sebäbi düýşler oýalyk wagty aňyňyzda göterýän zatlaryňyza daýanýar.
- Gündelik stresiň köpelmegi: iş, maşgala ýa-da maliýe bilen bagly uzak wagtlyk basyş köplenç uka hem täsir edýär we lapykeçlik ýa-da ejizlik bilen bagly ýagdaýlar görnüşinde düýşe girýär.
- Çözülmedik gapma-garşylyk: kimdir biri bilen dowam edýän dartgynlylyk ýa-da gaýta-gaýta ýadyňyza düşýän jedel gijeki düýşler üçin material bolýar.
- Durmuşdaky uly üýtgeşmeler: göçmek, täze işe başlamak, aýrylyşmak ýa-da çaga dünýä inmegi. Şeýle geçiş döwürleri näbellilik döredýär, aladaly düýşler hem köplenç şol näbelliligi beýan edýär.
- Dowamly alada: umumy aladalanma ýa-da alada bozulmasy bilen ýaşaýan adamlarda ynjalyk bozýan düýşler has ýygy bolýar. Gündizki alada gijä hem ýoldaş bolýar.
- Uklamazdan öň aňyň aşa işjeň bolmagy: uklamazdan öňki minutlarda aladalanmak ýa-da meýilnama düzmek düýşleriň ugruny kesgitläp biler. Agşam giç näme hakda köp oýlansaňyz, daň bilen şol barada düýş görmegiňiz mümkin.
Mundan iki peýdaly netije çykýar. Birinjiden, aladaly düýşler köplenç ulgamyň bozulýandygyny däl-de, işleýändigini görkezýär. Beýniňiz kyn duýgulary tertibe salmaga synanyşýar. Ikinjiden, sebäpleri gündelik durmuşda bolansoň, olary azaltmagyň köp usullary hem hut gündizki endiklerde ýatyr.
Iň köp duş gelýän aladaly düýşler we olaryň manysy
Aladaly düýşler geň galdyryjy derejede çäkli "sözlük" ulanýar. Şol birmeňzeş birnäçe ýagdaýlar dürli medeniýetlerde we asyrlaryň dowamynda gaýtalanyp gelýär. Olaryň manysyna düşünmek, taýýar düşündirişleri gözlemekden has köp, şol ýagdaýlaryň sizde bar bolan duýgular bilen nähili baglanyşýandygyny görmekden ybaratdyr. Hatda düýşleri iň çynlakaý öwrenen Sigmund Freud hem düýşleriň adamyň peýdasyna işleýändigini nygtaýardy:
Düýşler ukusyň goragçylarydyr, ony bozýan zatlar däl.
Sigmund Freud, The Interpretation of Dreams (1899)
Şuny göz öňünde tutup, iň köp duş gelinýän düýş mysallaryna seredeliň. Bu düşündirişlere gutarnykly netije hökmünde däl-de, diňe başlangyç ugur hökmünde çemeleşiň: şol bir düýş dürli adamlaryň durmuşynda dürli many berip biler.
Dişleriň dökülmegi
Bu dünýäde iň köp gabat gelinýän stresli düýşleriň biridir. Diş bilen bagly düýşler köplenç ýitgi ýa-da uly üýtgeşiklik döwründe ýüze çykýar: ýakynyňy ýitirmek, göçmek, işiň gutarmagy ýa-da gatnaşyklaryň üýtgemegi ýaly ýagdaýlarda. Dişler hemişelik ýaly görünýän, ýöne duýdurman gowşaýan zatdyr. Uly durmuş üýtgeşiklikleri hem edil şonuň ýaly duýulýar. Şeýle düýş gaýtalanyp görýän bolsaňyz, özüňize şu soragy beriň: nämeden aýrylmakdan gorkýarsyňyz ýa-da haýsy üýtgeşiklik ony doly kabul etmegiňizden has çalt bolup geçýär?
Gark bolmak
Gark bolýan düýşler köplenç bedeniň özüne mahsus nyşany bolýar: dem almakda kynçylyk çekmek we döşdäki basyş howsalanyň beden taýdan hem duýulýan alamatlarydyr. Şeýle düýşler, çykalga görünmeýän ýagdaýyň içinde galan, talaplaryň aşa köp, dynç almaga bolsa mümkinçilik az ýaly duýulýan döwürlerde ýüze çykýar. Gark bolmak baradaky düýşler gaýtalanyp durýan bolsa, özüňizi haýsy ýagdaýda ejiz duýýandygyňyza we heniz haýsy goldawy soramandygyňyza üns bermek peýdaly bolup biler.
Ýer titremesi
Ýer titremesi baradaky düýşler durmuşyňyzda daýanýan esasy sütünlere yşarat edýär. Olar köplenç öý, maşgala, iş ýa-da saglyk ýaly möhüm zatlaryň durnuklylygy baradaky ynam sarsanda ýüze çykýar. Şeýle düýş size ýönekeý bir sorag berýär: durmuşyňyzda indi öňküsi ýaly berk duýulmaýan zat näme?
Yzyňdan kowalanmak
Iň tanyş düýşleriň biri. Yzyňdan kowalanýan düýş köplenç bir zatdan gaça durmagy aňladýar: hakyky durmuşda bir gürrüň, bir karar ýa-da bir duýgy siziň ünsüňizi talap edýär, siz bolsa tebigy ýagdaýda ondan daşlaşmaga synanyşýarsyňyz. Bu, esasanam, sosial aladany başdan geçirýän adamlarda has köp duş gelýär, sebäbi gündelik aragatnaşyklar hem kowalama ýaly duýlup biler. Şeýle düýşde özüňize şu soragy bermek peýdaly: eger ylgamagy goýup, yzyna öwrülseňiz, nämäniň garşysynda durardyňyz?
Maşyn bilen bagly meseleler
Işlemeýän tormoz, dolandyrmaýan rul ýa-da yzky oturgyçdan gözegçilik edip bolmaýan awtoulag - ulag bilen bagly düýşler ugur we gözegçilik hakdadyr. Şeýle düýşler durmuş isleýşiňizden has çalt başga ugra gidýän ýaly duýulanda ýa-da öz meýilnamalaryňyzda özüňizi diňe ýolagçy ýaly duýanyňyzda ýüze çykýar. Düýşde maşyny kimiň sürýändigine üns beriň, köplenç esasy many hut şol jikme-jiklikde bolýar.
Suw basmagy
Gark bolmak köplenç adamyň özi bilen bagly bolsa, suw basmak daş-töweregiň doly suw astynda galmagyny aňladýar: suw birden hemme ýere ýaýraýar. Suw basýan düýşler adatça günsaýyn üýşüp barýan stres bilen baglanyşykly bolýar - ýene bir iş, ýene bir alada, ahyrynda bolsa esasy mesele şol agyr ýüküň özüne öwrülýär. Eger düýşleriňizde yzygiderli suw basýan bolsa, gündelik durmuşyňyzda-da üstüňize düşýän zatlar aşa köpelendir. Şeýle ýagdaýda çözgüt has köp göreşmek däl-de, käbir ýükleri azaltmakdyr.
Adamlaryň arasynda ýalaňaç bolmak
Bu düýşde adam birden synpda, ofisde ýa-da köçede eşiksiz galýar. Şeýle düýş köplenç özüňizi goragsyz duýmak, hakyky keşbiňiz görünse kabul edilmez öýdüp gorkmak bilen baglanyşykly bolýar. Esasan hem çykyş etmezden öň, ilkinji duşuşygyň öňüsyrasynda ýa-da täze işe başlamazdan ozal ýüze çykýar.
Bu düýşde iň möhüm alamat adamlaryň nähili reaksiýa görkezýändigidir. Eger düýşde hiç kim muny duýmasa ýa-da ähmiýet bermese, aňyňyz size iň berk tankytçynyň daşarda däl-de, öz içiňizdedigini görkezýän bolmagy mümkin. Gorkýan zadyňyz köplenç diňe öz gözüňizdäki bahalandyrmadyr.
Ýykylmak
Ýykylmak baradaky düýşler örän köp duş gelýär we adatça howply alamat däldir. Käwagt sizi tisgindirip oýarýan duýgy (gipnik silterme) uklap barýan beýniniň adaty refleksidir. Emma şeýle düýşler ýygy gaýtalanýan bolsa, köplenç gözegçiligi ýa-da daýanjy ýitirýän ýaly duýgy bilen baglanyşykly bolýar. Öň ynanýan zadyňyz - wezipesi, meýilnamasy ýa-da bir adam - indi öňküsi ýaly ygtybarly görünmeýär.
Eger bu düýş yzygiderli gaýtalansa, durmuşyňyzyň esasy ugurlaryna serediň: iş, okuw, gatnaşyklar, saglyk. Haýsy ugurda özüňizi ýykylyp biljek ýaly duýýarsyňyz? Şeýle ýagdaýda özüňizi goramak nädip mümkin bolardy?
Giç galmak
Otlyny sypdyrmak, synagyň eýýäm başlanandygyny görmek ýa-da uçaryň derwezesine gijä galmak ýaly düýşler wagt basyşy we garaşylan derejä ýetip bilmezlik gorkusy bilen baglanyşykly bolýar. Muňa özüňiziň özüňize goýýan talaplaryňyz hem girýär. Şeýle düýşler möhletler köpelen döwürlerde ýa-da durmuşda özüňizi hyýaly bir tertipden yza galan ýaly duýanyňyzda has ýygy bolýar. Käwagt iň gowy çözgüt wagty has gowy dolandyrmak däl-de, şol tertibiň hakykatdanam zerurdygyny özüňizden soramakdyr.
Stresli düýşleri nädip azaltmaly
Düýşleriňizi buýruk bilen üýtgedip bilmersiňiz, ýöne her gije aňyňyza nämeleri alyp barýandygyňyzy üýtgedip bilersiňiz. Bu usullar iki tarapa-da täsir edýär: stresli düýşlere sebäp bolýan aladany azaltmaga hem-de düýşleriňiziň kem-kemden üýtgemegine kömek edýär. Ilkinji usul iň täsirlileriniň biridir.
Düýşi täzeden ýaz: Imagery Rehearsal Therapy (IRT)
IRT (Imagery Rehearsal Therapy) gaýtalanýan erbet düýşler üçin iň gowy subutnama bilen goldanylýan usullaryň biridir. Esasy pikiri bolsa örän ýönekeý: oýa wagtyňyzda düýşüň soňuny üýtgedýärsiňiz.
- Gaýtalanýan düýşiňizi gündiz wagty gysga we arkaýyn görnüşde, edil sahnanyň gysgaça beýany ýaly ýazyp alyň.
- Soň ony isleýşiňiz ýaly üýtgediň. Kowalamak halas bolmak bilen tamamlansyn, suw joşmasy kenara ýetirsin, synag açyk kitap bilen geçsin. Täze görnüşi hökmany suratda hakykata laýyk bolmaly däl, esasy zat - ol siziňki bolsun.
- Her gün 10-15 minutlap täzeden ýazan düýşüňizi göz öňüne getirip, ony içinden başdan geçirýän ýaly aýdyň göz öňünde janlandyryň.
- Muny iki hepde töweregi dowam ediň. Köp adamlar wagtyň geçmegi bilen düýşüň täze ssenariýa uýgunlaşýandygyny, has ýumşaýandygyny ýa-da düýbünden gaýtalanmaýandygyny görýärler.
Bu diňe halk arasynda aýdylýan maslahat däl. JAMA neşirinde çap edilen tötänleýin gözegçilikli barlagda IRT-niň üç sessiýasy agyr, şikes bilen baglanyşykly dowamly gorkunç düýşleri ep-esli azaltdy we ukynyň hilini gowulandyrdy. Bu iň kyn synaglaryň biridir. Gündelik durmuşda gaýtalanýan stres düýşleri üçin bolsa synap görmäge ilkinji mynasyp usullaryň biridir.
Ýatmazdan öň aladalaryňyzy gündelige ýazyp goýuň
Ýadyňyzda saklaň: ýatmazdan öň kelläňizde gaýtalaýan zatlaryňyz köplenç düýşüňize girýär. Gündelik ýazmak şol gaýtalanýan pikirleri kelläňizden kagyza geçirýär we muny agşamyň has ir wagtynda etmäge kömek edýär. Takmynan 10 minutlap ýüregiňizdäki zatlary açyk ýazmak - aladalar, ertiriň işleri ýa-da gaýta-gaýta ýadyňyza düşýän jedel - şol pikirleriň täsirini ýeňilleşdirýär. Irden düýş gündeligini doldurmak bolsa birnäçe hepdäniň dowamynda haýsy mowzuklaryň gaýtalanýandygyny we olaryň nämä gabat gelýändigini görmäge ýardam edýär.
Ruya-nyň düýş gündeligi mugt. Ol stres düýşleriniň köplenç ýazylýan ýerinde - düşegiňiziň gapdalyndaky enjamyňyzda bolýar. Şeýle hem irden ýatlatmalar bilen bu endigi iň işli hepdelerde hem dowam etdirmäge kömek edýär.
Ruya programmasyny ýükläň
Düýşleriňizi islendik ýerde ýazga alyň we olara has çuň düşünje gazanyň.
Ýatmazdan öň has asuda agşam endigini dörediň
Günüň soňky sagady köplenç düýşleriňize täsir edýär. Yzygiderli agşam rahatlanmak endigi - ýyly duş kabul etmek, ýeňil maşklar etmek, kagyz kitap okamak we ýagtylygy peseltmek - beýnä günüň tamamlanandygyny duýdurýar. Şeýle hem nämäni aýyrýandygyňyz möhümdir: täzelikleri yzygiderli görmek ýa-da telefonda soňsuz maglumatlara seretmek stres düýşlerini güýçlendirip biler. Gijä golaý kofein içmek ýa-da agşam alkogol ulanmak hem ukynyň tebigy gurluşyny bozýar. Esasan hem alkogol gijäniň başynda REM ukusyny basyp ýatyrýar, soň bolsa güýçli düýşleriň gaýdyp gelmegine sebäp bolýar. Şonuň üçin agyr agşamlar köplenç daň atmazdan öň ynjalyksyz oýanmak bilen tamamlanýar.
Düşünjeliligi ösdürmek we rahatlanmak
Aladaly düýşler köplenç içki dartgynlylyk bilen güýçlenýär, şonuň üçin ony hakykatdanam peseldýän islendik usul peýda berýär. Uzak dem çykarmak bilen haýal dem alyş, aýak barmaklaryndan äňe çenli beden myşsalaryny nobatma-nobat gowşatmak ýa-da gysga ugrukdyrylan meditasiýa uklamazdan öň bedeni we aňy dynç almaga taýýarlaýar. Şeýle usullary yzygiderli ulanmak gündiz hem möhüm endigi ösdürýär: aladany duýup, onuň yzyna düşmezlik. Hut şu endik hem aladaly düýşleriň görkezýän zerurlygydyr.
Haçan hünärmenden kömek almaly
Eger biynjalyk ediji düýşler hepdede birnäçe gezek gaýtalansa, sizi yzygiderli oýarsa, uklamaga gitmekden çekindirýän bolsa ýa-da agyr ruhy sarsgynly wakadan soň başlasa, hünärmen bilen maslahatlaşmak ýerliklidir. Ýygy-ýygydan gaýtalanýan agyr düýşler bejerilip bolýan, lukmançylykda ykrar edilen ýagdaýdyr (kabus bozulmasy). Munuň üçin hünärmenleriň täsirli usullary bar, şol sanda terapewtiň ýolbaşçylygyndaky Imagery Rehearsal Therapy (IRT) hem-de düýp sebäp bolup biljek alada ýa-da ukusyzlygy bejermek. Ukynyňyz bilen bagly kömek soramak, saglyga degişli başga islendik mesele boýunça kömek soramak ýaly paýhasly ädimdir.
Aladaly düýşler - aňyňyzyň gijelerine pikirlerini beýan ediş usulydyr, olara üns berlende manyly maglumat berip biler. Olary Ruya-nyň mugt gündeligine ýazyp görüň, wagt geçdigiçe gaýtalanýan nagyşlary synlaň. Eger bir düýş yzygiderli gaýtalanýan bolsa, ony Thoughts and Worries (Cognitive) düşündiriş usuly arkaly seljeriň. Bu usul durmuşyňyzda bolup geçýän ýagdaýlar barada birnäçe soragyň üsti bilen düýşiňizi hakyky aladalaryňyzyň esasynda düşündirmäge kömek edýär. Gündizki rahatlyk köplenç gijeki rahat ukyny hem goldaýar, muňa ilkinji ädim bolsa düşünmekdir.
