Giấc mơ lặp đi lặp lại: Vì sao bạn hay mơ lại một giấc mơ và cách để chấm dứt

Vẫn hành lang ấy. Vẫn kỳ thi mà bạn chưa kịp ôn bài nào. Vẫn người đó, vẫn con sóng đó, vẫn cảm giác rơi tự do đó. Giấc mơ lặp đi lặp lại có sức ám ảnh rất riêng, vì nó giống một cuộc hẹn hơn là một giấc mơ: có điều gì đó cứ gọi bạn quay lại, đêm này qua đêm khác, đôi khi kéo dài nhiều năm. Bài viết này sẽ cùng bạn tìm hiểu các nghiên cứu nói gì về lý do giấc mơ lặp lại, ý nghĩa của hiện tượng này trong tâm lý học cũng như trong các truyền thống tâm linh và tôn giáo, những chủ đề hay lặp lại nhất, và vì một giấc mơ lặp lại trước hết là giấc mơ chưa nói xong điều nó muốn nói, chúng ta sẽ xem cách giúp nó nói trọn vẹn.

Thế nào là giấc mơ lặp đi lặp lại

Các nhà nghiên cứu chia sự lặp lại thành hai dạng. Dạng thứ nhất là giấc mơ lặp lại đúng nghĩa: cùng một kịch bản được chiếu lại, có khi y hệt từng chi tiết, trong nhiều tuần hay nhiều thập kỷ. Dạng thứ hai là chủ đề lặp lại: bạn luôn rơi vào cùng một tình huống (bị rượt đuổi, bị lạc, không kịp chuẩn bị) nhưng chi tiết mỗi lần một khác. Cả hai đều rất phổ biến: phần lớn người trưởng thành từng có ít nhất một giấc mơ lặp lại, và nhiều người mang theo một giấc mơ như thế từ thuở nhỏ. Chính sự lặp lại đã là thông điệp. Những giấc mơ thông thường hay vay mượn chuyện của ngày hôm trước, còn một giấc mơ giữ nguyên hình dạng qua nhiều tháng thì gắn với điều gì đó sâu hơn những chuyện thường ngày.

Vì sao giấc mơ lặp lại: góc nhìn khoa học

Antonio Zadra, nhà nghiên cứu giấc mơ đã dành ba thập kỷ cho chủ đề giấc mơ lặp lại, nhận thấy một quy luật nhất quán: chúng thường tập trung quanh những căng thẳng chưa được giải quyết. Những người đang trong giai đoạn hay mơ lặp lại có mức độ khỏe mạnh về tinh thần thấp hơn những người không có, và điều đáng chú ý nhất là khi một giấc mơ lặp lại lâu năm cuối cùng biến mất, trạng thái tinh thần của họ tốt lên. Giấc mơ giống như một chiếc đèn báo nối với một vấn đề: đèn vẫn sáng khi vấn đề còn đó, và tắt khi vấn đề đã được giải quyết hoặc bạn đã vượt qua nó.

Phát hiện thứ hai là lý do tâm trí cứ diễn tập thay vì giải quyết cho xong. Trong một nghiên cứu trên 212 giấc mơ lặp lại, hai phần ba có yếu tố đe dọa, thường nhắm thẳng vào người mơ, và người mơ thường phản ứng bằng những hành động phòng vệ rất thực tế. Điều này khớp với thuyết mô phỏng mối đe dọa (threat simulation) về giấc mơ: bộ não khi ngủ chạy các bài tập diễn tập an toàn, và nó chạy lại đúng bài tập ứng với nỗi lo đang hiện hữu của bạn. Theo cách hiểu này, giấc mơ lặp lại là một buổi diễn tập chạy vòng lặp, cứ lặp lại vì nỗi lo bên dưới vẫn chưa được khép lại.

Việc chiêm bao được lặp lại hai lần cho Pha-ra-ôn là vì điều ấy đã được Đức Chúa Trời định chắc.

Genesis 41:32, Joseph interpreting Pharaoh's doubled dream (NIV)

Giấc mơ lặp đi lặp lại có ý nghĩa gì trong tâm lý học

Về mặt tâm lý, cách hiểu hợp lý nhất là xem giấc mơ lặp lại như một câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ. Có điều gì đó trong cuộc sống của bạn, một mâu thuẫn, một nỗi sợ, một quyết định, một vết thương, chưa được trả lời, và giấc mơ nhắc lại câu hỏi ấy bằng cùng những hình ảnh mỗi khi nó hoạt động trở lại. Vì vậy, giấc mơ lặp lại thường bùng lên trong những giai đoạn căng thẳng và lắng xuống khi cuộc sống yên ả. Vì vậy, một giấc mơ thời thơ ấu có thể quay lại sau hàng chục năm khi cuộc sống hiện tại gợi nhớ đến hoàn cảnh ban đầu, và giấc mơ cũng thường tự biến mất khi vấn đề ngoài đời thực đã chuyển biến. Những hình ảnh trong mơ là cách nói tắt của riêng bạn: hành lang, con sóng hay kỳ thi chưa chuẩn bị chính là những biểu tượng quen thuộc mà tâm trí dùng để diễn tả một cảm xúc nó hiểu rất rõ.

Ở đây cần phân biệt rõ. Một giấc mơ lặp lại khó chịu nhưng quen thuộc (bị trễ giờ, bị lạc) giống như một lời nhắc nhẹ. Còn ác mộng lặp lại tái hiện một sự kiện chấn thương có thật là hiện tượng khác, nó là một phần cách chấn thương tâm lý cứ hiện diện mãi, và có thể điều trị hiệu quả, đặc biệt là bằng liệu pháp diễn tập hình ảnh (imagery rehearsal therapy). Nếu giấc mơ lặp lại của bạn chỉ là sự tái hiện điều đã thực sự xảy ra với bạn, bước tiếp theo đúng đắn là gặp chuyên gia, chứ không phải tra sách giải mộng.

Góc nhìn tâm linh: thông điệp được nhắc lại cho đến khi bạn lắng nghe

Nhiều truyền thống tâm linh có chung một hình ảnh quen thuộc: tiếng gõ cửa. Một thông điệp quan trọng sẽ không chỉ đến một lần mà được nhắc đi nhắc lại cho đến khi có người ra mở cửa. Theo cách hiểu này, giấc mơ lặp đi lặp lại là phiên bản dai dẳng của bất cứ điều gì mà giấc mơ vốn là: lời chỉ dẫn, một dấu hiệu, hay tiếng nói từ con người sâu thẳm bên trong bạn. Việc nó lặp lại cho thấy điều đó quan trọng, chứ không phải có trục trặc gì. Lời khuyên thực tế đi kèm cũng rất nhẹ nhàng: đừng chạy trốn giấc mơ nữa, hãy quay lại đối diện với nó. Bạn có thể ghi lại giấc mơ, ngồi lặng yên với nó, tự hỏi nó đang chỉ về điều gì, rồi đáp lại bằng một thay đổi, dù nhỏ thôi. Ở nhiều truyền thống, người ta kể lại cùng một kết quả mà các nhà nghiên cứu cũng đo được: khi thông điệp đã được đón nhận, tiếng gõ cửa sẽ dừng lại.

Giấc mơ lặp đi lặp lại trong Hồi giáo

Trong giải mã giấc mơ theo Hồi giáo, việc một giấc mơ lặp lại được hiểu dựa trên cách phân chia giấc mơ thành ba loại. Một giấc mơ chân thực (ru'ya) mà lặp lại thường được xem là sự nhấn mạnh và xác nhận, đúng như cách Yusuf giải giấc mơ được lặp hai lần trong câu chuyện có ở cả Kinh Qur'an lẫn Kinh Thánh: việc ấy đã được định đoạt và sắp đến gần. Vì vậy, các học giả thời xưa coi một giấc mơ đẹp lặp lại có ý nghĩa hơn một giấc mơ chỉ đến một lần, đáng được chú tâm, và nếu chưa rõ nghĩa thì nên hỏi một người hiểu biết, chín chắn và biết giữ kín chuyện.

Với giấc mơ xấu lặp lại thì cách hiểu hoàn toàn ngược lại: đó không phải thông điệp mạnh hơn mà là sự quấy nhiễu dai dẳng của Shaytan, và cách xử lý theo Sunnah không thay đổi dù giấc mơ có lặp lại. Bạn hãy cầu xin Allah che chở, trở mình sang bên kia, không kể cho ai và không đi giải mã nó. Theo truyền thống này, kể lại giấc mơ xấu chỉ làm nó thêm sức, còn không chú ý đến nó và cầu nguyện mới là cách xua nó đi. Dù theo hướng nào, truyền thống này cũng đồng ý với nghiên cứu hiện đại ở một điểm: giấc mơ lặp đi lặp lại là điều nên coi trọng, theo đúng cách.

Giấc mơ lặp đi lặp lại trong Kinh Thánh

Kinh Thánh ghi lại lời giải đầu tiên được biết đến về một giấc mơ lặp lại. Pha-ra-ôn mơ hai lần trong cùng một đêm, với bảy con bò và bảy bông lúa, và Giô-sép hiểu chính việc giấc mơ được nhân đôi đã mang một ý nghĩa: việc ấy chắc chắn sẽ xảy ra và sắp đến rồi (Sáng thế ký 41:32). Ê-li-hu nói với Gióp điều tương tự về sự lặp lại, nhưng từ phía ngược lại: "Đức Chúa Trời phán một cách này, rồi lại một cách khác, mà người ta không để ý" (Gióp 33:14), và giấc mơ được nhắc đến như một trong những cách ấy. Theo Kinh Thánh, lặp lại là cách để thông điệp đến được với những người lần đầu chưa chịu lắng nghe.

Người theo đạo Cơ Đốc không coi mọi giấc mơ lặp lại đều đến từ Chúa mà vẫn áp dụng những phép thử quen thuộc: giấc mơ có phù hợp với Lời Chúa không, có mang lại bình an và hoa trái tốt lành không, có đứng vững sau khi cầu nguyện không? Một giấc mơ cứ lặp lại để nhắc về mối hiềm khích chưa tha thứ hay một quyết định chưa dám đưa ra thường được hiểu là tiếng nói của lương tâm đang làm việc của nó. Còn giấc mơ chỉ mang lại nỗi sợ hãi thì được phó thác trong lời cầu nguyện, và nếu nó tái hiện một chấn thương có thật thì nên tìm đến chuyên gia tư vấn nữa, không cần nghĩ rằng đức tin và sự giúp đỡ bên ngoài là đối nghịch nhau.

Những giấc mơ lặp đi lặp lại phổ biến nhất

Làm sao để giấc mơ lặp đi lặp lại thôi quay lại

Muốn giấc mơ lặp đi lặp lại thôi "gõ cửa", cách duy nhất là ra mở cửa và trả lời nó. Các nghiên cứu lẫn những truyền thống xưa nay đều chỉ về cùng một trình tự.

1. Theo dõi nó. Mỗi lần mơ thấy, hãy ghi vào nhật ký kèm ngày tháng và chuyện đang diễn ra trong cuộc sống của bạn tuần đó. Giấc mơ lặp lại đều có yếu tố kích hoạt, và chỉ cần khoảng một tháng ghi chép là thường lộ ra.
2. Gọi tên cảm xúc, đừng sa vào cốt truyện. Bị rượt, bị trễ, chưa chuẩn bị gì hay rơi từ trên cao chỉ là bốn lớp áo khác nhau của chừng ba cảm xúc: né tránh, áp lực, mất chỗ dựa. Cảm xúc ấy mới chỉ ra vấn đề ngoài đời thật.
3. Giải quyết vấn đề mà giấc mơ đang bám vào, dù chỉ một phần. Các nghiên cứu khá khích lệ ở điểm này: khi mâu thuẫn được tháo gỡ, giấc mơ thường tự rút lui, và việc nó biến mất cũng là dấu hiệu bạn đang hồi phục.
4. Viết lại giấc mơ khi đang tỉnh. Phương pháp diễn tập hình ảnh (imagery rehearsal) gồm viết giấc mơ ra, đổi phần kết, rồi tập đi tập lại phiên bản mới trong vài tuần, là kỹ thuật có nhiều bằng chứng nhất cho những cơn ác mộng lặp lại.
5. Bớt "thêm củi" cho ban đêm: ngủ đều đặn, hạn chế rượu bia và cà phê vào buổi tối, thư giãn nhẹ nhàng trước khi lên giường. Giấc mơ lặp lại hay bùng lên khi giấc ngủ chập chờn.
6. Tìm sự hỗ trợ nếu giấc mơ cứ tái hiện chấn thương. Ác mộng dựng lại một sự việc có thật nhiều lần mỗi tuần là tình trạng có thể chữa được, và bạn không cần tự mình vượt qua một mình.

Để Nhật ký giúp bạn nhận ra giấc mơ lặp lại

Khó nhất khi tìm hiểu giấc mơ lặp đi lặp lại là nhận ra rằng nó đang lặp lại. Giấc mơ ấy hiếm khi xuất hiện y nguyên; mỗi lần nó khoác một chi tiết khác, mà trí nhớ con người thì rất kém trong việc nối giấc mơ hồi tháng 3 với giấc mơ hồi tháng 8. Đây là việc của nhật ký, và Nhật ký trong Ruya làm điều đó tự động: khi bạn ghi một giấc mơ mới giống những giấc mơ đã lưu trước đó, Ruya sẽ nhận ra và cho bạn thấy quy luật, nhờ vậy hành lang, con sóng hay kỳ thi kia được phát hiện ngay lần thứ ba ghé thăm chứ không phải đến lần thứ ba mươi. Khi nhìn cả chuỗi giấc mơ xếp theo ngày tháng, bạn thường sẽ thấy ngay điều gì ngoài đời đã khiến chúng quay lại.

Giấc mơ lặp đi lặp lại không phải là trục trặc, càng không phải điềm gở. Dù nhìn từ khoa học, tâm linh hay kinh sách, đó đều là sự dai dẳng có chủ đích: một câu hỏi đang chờ bạn trả lời. Hãy ghi lại giấc mơ trong Nhật ký miễn phí của Ruya, để ứng dụng giúp bạn nhận ra quy luật lặp lại. Khi sẵn sàng tìm lời đáp, bạn chỉ cần chọn phương pháp giải mã hợp với mình, và giấc mơ cuối cùng sẽ nói ra điều nó vẫn luôn nhắc đi nhắc lại.