Stephen LaBerge: Aňly düýşi ylmy taýdan subut eden alym

XX asyryň köp böleginde ylym düýşüň içinde özüni aňly ýagdaýda duýýandygyny aýdýan adamlara berk garaýyş bilen seredýärdi: olaryň ýalňyşýandygy hasap edilýärdi. Alymlaryň pikiriçe, düýş görýändigiňi bilýän düýş gysga wagtlyk oýanmagyň ýalňyş ýatlanmagy bolmalydy, sebäbi aňlylyk bilen REM uky fazasynyň bir wagtda bolmagy mümkin däl diýlip kabul edilýärdi. Stephen LaBerge bu jedeli teoriýa bilen däl-de, subutnama bilen tamamlady: çuňňur, ölçenip bilinýän REM ukusynda ýatan adam öňünden ylalaşylan nagyş boýunça gözlerini bilkastlaýyn herekete getirip, düýşüň içinden "Men şu ýerde, nirede durandygymy hem bilýärin" diýen habary iberdi. Bu, aňly düýşüň syrly gyzyklanma bolmakdan çykyp, laboratoriýada subut edilen ylmy hakykata öwrülen hekaýasydyr. Şeýle hem bu, LaBerge-iň aňly düýşi synap görmek isleýänleriň hemmesi üçin galdyran usullarynyň taryhydyr.

Stephen LaBerge kim?

Stephen LaBerge (1947-nji ýylda doglan) düýşleri öwrenmäge adaty bolmadyk ugurdan geldi: matematika we himiýa arkaly. Stanford University-de psihofiziologiýa boýunça doktorant wagtynda ylmy ýolbaşçylarynyň öwrenmek örän kyn diýip hasaplan temasyny, ýagny aňly düýşi saýlady. Munuň sebäbi, onuň özi hem şeýle düýşleri görýärdi we olaryň mümkin däldigine ynanmak islemeýärdi. Mesele hem çylşyrymly, hem ýönekeýdi: düýş görýän adam laboratoriýa gygyryp habar berip bilmeýärdi, sebäbi REM ukusy bedeni hereketsiz galdyrýar. Emma LaBerge bir zady aňdy: gözler muňa degişli däldi. REM wagtynda gözler erkin hereket edýär we aňly düýş görýän adam olary dolandyryp bilýär. Şonuň üçin ol islendik wagtda aňly düýşe girmegi öwrenýär we düýşüň içinde öňünden ylalaşylan tertipde gözlerini çepe-saga-çepe-saga hereket etdirýär. Şol wagt elektrodlaryň ýazgylary onuň beýnisiniň hem bedeniniň hakykatdanam ukudadygyny görkezýärdi. Şeýlelikde signal üstünlikli alyndy. Aňly akyl REM ukusynyň içinden habar iberdi.

Ylymda köplenç bir açyşyň başga bir meňzeşi hem bolýar. 1975-nji ýylyň aprelinde Angliýanyň Hull şäherinde psiholog Keith Hearne Alan Worsley-niň aňly düýşünden gelen şonuň ýaly göz hereketi signalyny ýazga geçiripdi. Bu LaBerge-iň işinden birnäçe ýyl öň bolupdy, ýöne bu açyş onuň dissertasiýasyndan daşarda kän tanalmady. LaBerge bolsa özbaşdak işleýärkä şol netijäni gaýtadan tassyklady, 1981-nji ýylda uky lukmançylygynyň öňdebaryjylaryndan William Dement hem-de beýleki kärdeşleri bilen bilelikde ony ylmy synagdan geçen žurnalda çap etdirdi. Soňra bolsa diňe bir görkezme bilen çäklenmän, tutuş bir ylmy ugry ösdürdi: indiki onýyllyklarda usullary, synaglary we edaralary döretdi, 1987-nji ýylda Lucidity Institute-i esaslandyrdy we laboratoriýalaryň öwrenen zatlaryny giň jemgyýete ýetirýän kitaplary ýazdy.

Aňly düýş - bu düýş görýändigiňi bilýän wagtyň görýän düýşüňdir.

Stephen LaBerge, Lucid Dreaming

Aňly düýş ylmyndaky möhüm tapgyrlar

LaBerge-iň standartlaşdyran göz arkaly signal usuly häzirki wagtda düýş boýunça gözleglerde adaty gurala öwrüldi. Laboratoriýalar signal bilen tassyklanan aňly düýşleri ulanyp, düýşdäki wagt duýgusyny, düýşde edilýän hereketleri, hatda düýş görýän adam bilen synagy geçirýänleriň arasynda ýönekeý iki taraplaýyn aragatnaşygy hem öwrenýärler. Tutumly tejribe ylmy bilkastlaýyn gözleri çepe, saga, ýene çepe we saga öwürmek ýaly ýönekeý usulyň üstünde guruldy.

MILD: LaBerge oýlap tapan usuly

LaBerge laboratoriýa gijelerinde belli wagtda aňly düýş görmäge mätäçdi, sebäbi laboratoriýa synaglary gymmat düşýärdi. Şonuň üçin ol muny amala aşyrmagyň usulyny döretdi. MILD - aňly düýşi ýatda saklamak arkaly döretmek usuly (mnemonik induksiýa). Bu usul prospektiw ýady, ýagny geljekde etmeli zady wagty gelende ýatda saklamak ukybyny ulanýar. Häzirem ol gözegçilikli barlaglarda iň ygtybarly tassyklanan usullaryň biri bolup galýar. Hatda häzirki zaman iri göwrümli gözlegleriň biri MILD dogry ulanylanda aňly düýşleriň sanyny takmynan iki esse artdyrýandygyny görkezdi. Usul şeýle:

1. Takmynan bäş sagat uklanyňyzdan soň oýanyň. Gijäniň soňky REM uky döwürleri iň uzyn bolýar we aňly düýş görmek üçin iň amatly wagt hasaplanýar.
2. Ýaňy gören düýşüňizi ýadyňyza düşüriň we mümkin boldugyça köp jikme-jiklikleri ýatlamaga synanyşyň. Eger hiç zat ýadyňyza düşmese, soňky gören düýşleriňizden birini ýatlaň.
3. Maksat goýuň we täzeden uka batyp barýarkaňyz, çyn ýürekden şu sözleri gaýtalaň: "Indiki gezek düýş görýän bolsam, düýş görýändigimi ýadymda saklaryn."
4. Özüňizi şol düýşe gaýdyp barýan ýaly göz öňüne getiriň, soňra düýş alamatlarynyň birini, ýagny mümkin däl ýa-da geň bir ýagdaýy görüp, şonuň bilen birlikde düýş görýändigiňize düşünýäniňizi hyýal ediň.
5. Uklaýançaňyz gaýtalaň we iň soňky pikiriňiz şu niýet bolsun. Bir gijedäki güýçli synanyşykdan has möhümi, muny yzygiderli birnäçe gije dowam etdirmekdir.

Her bir aňly düýş dörediş usulynyň ýanynda bir möhüm duýduryş hem bolmaly: MILD usulynyň geçýän araçägi uky ysmazlygy bilen baglanyşykly ýagdaýlara ýakyndyr we täze başlanlar käwagt şoňa duş gelip bilerler. Bu howply däl, onuň nämedigine düşünmek gorkuly tejribäni peýdaly gapyça öwrüp biler.

Enjamlar, miras we çäkleri

LaBerge tehnologiýa bilen goldanýan aňly düýş usullarynyň hem öňdebaryjylaryndandy. Lucidity Institute tarapyndan döredilen DreamLight we NovaDreamer maskalary REM ukusyny kesgitläp, düýşe ýumşak yşyk yşaratlaryny ugradýardy. Bu yşyklar düýşüň içinde hakykaty barlamagy ýatladýan alamat hökmünde peýda bolup bilýärdi. Häzirki wagtda satylýan aňly düýş enjamlarynyň ählisi diýen ýaly şol pikiriň dowamydyr. Emma onuň mirasy diňe enjamlar bilen çäklenmeýär. Ol öň diňe adamyň öz başyndan geçirýän we subut edip bolmaýan tejribesini ylmy taýdan ölçäp bolýan, köpçülige açyk hadysa öwürdi. Şeýlelikde, ol düýşdäki elhenç düýşleri bejermek, başarnyklary düýşde türgenleşdirmek we aň baradaky häzirki zaman neýroylymlaryna ýol açdy. Muňa garamazdan, çäkleri hem bar: türgenleşik edilse-de, aňly düýş köp adam üçin seýrek bolýar, enjamlaryň peýdasy mahabatdaky ýaly uly däl we bu başarnyk käbir gijeler gowy, käbir gijeler bolsa pes netije berýär. LaBerge muny hiç wagt bir düwmä basyp açylýan mümkinçilik hökmünde däl-de, kem-kemden ösdürilýän başarnyk hökmünde düşündirýärdi.

Öz aňly düýş endigiňizi başlaň

LaBerge-iň usuly düýşleri ýatda saklamakdan başlanýar. Sebäbi ýadyňyzda galmadyk düýşüňizde aňly bolup bilmersiňiz, düýş alamatlary hem diňe ýazgylar arkaly ýüze çykýar. Şonuň üçin ilkinji möhüm gural - Žurnal. Ruya oýanan badyňyza düýşüňizi ses ýa-da tekst arkaly çalt ýazga almaga mümkinçilik berýär. Wagtyň geçmegi bilen ýygnanan ýazgylarda siziň şahsy düýş alamatlaryňyz, ýagny gaýtalanýan geň ýagdaýlar görünip başlaýar we olar aňly düýşe geçmegiňize kömek edýär. Soňra "Lucid Dream Exploration" usuly tejribäniň dowamynda size ýoldaş bolýar. Şeýle hem doly aňly düýş boýunça gollanma usullar, ylmy maglumatlar we howpsuzlyk barada has giňişleýin düşündiriş berýär.

Her bir ylmy ugruň öz mowzugyny aklamagy bes edýän bir pursaty bolýar. Düýş ylmy üçin şol pursat 1970-nji ýyllaryň ahyrynda Stanford University-de geçirilen bir gijeki synagyň grafigindäki çyzyk boldy: çep, sag, çep, sag. Bu yşaratlary çeken adam çuňňur ukuda bolsa-da, düýş görýändigini doly bilýärdi. LaBerge-iň düýş görýän adamlara galdyran iň uly mirasy - olaryň başdan geçiren mümkin däl ýaly görünýän tejribesiniň hakykatdan hem bardygyny subut etmegi we şol tejribä bilkastlaýyn dolanmak üçin ygtybarly usullary döretmegidir.