Fritz Perlsiň düýş nazaryýeti: Gestalt düýş usulynyň düşündirişi

Fritz Perls özünden öňki düýş baradaky pikir ýöredijileriň hiç biriniň batyrgaýlyk etmän zadyny etdi: ol düýşe ýorum bermegi düýbünden başgaça düşündirdi. Nyşanlaryň sözlügi ýok, divanyň aňyrsynda oturyp sizi "çözýän" analitik hem ýok. Gestalt terapiýasynda düýş gören adam boş oturgyjyň garşysyna geçýär, düýşi häzirki zamanda gürrüň berýär we ondaky ähli keşpleriň - adamlaryň, haýwanlaryň, hatda mebelleriň hem roluna girýär. Ahyrynda düýş özi öz manysyny sesli aýdýar. Perls düýşleri ekzistensial habarlar diýip atlandyrýardy: olar geçmişiňiz hakdaky tapmaça däl, eýsem şu wagt nähili ýaşaýandygyňyz barada, özüňizden daşlaşdyran bölekleriňiz tarapyndan aýdylýan göni habardyr. Bu gollanmada Perlsiň kim bolandygy, onuň nazaryýetiniň näme diýýändigi, Freuddan we Jungdan nähili tapawutlanýandygy hem-de şu gije öz düýşüňiz bilen Gestalt düýş sessiýasyny nädip geçirip boljakdygy düşündirilýär.

Fritz Perls kimdi?

Friedrich Salomon Perls (1893-1970) Berlinde doguldy, Birinji jahan urşunda meýdan lukmany bolup hyzmat etdi we soňra ömrüni tankytlamaga bagyşlan Freýdçilik däbine laýyklykda psihoanalitik hökmünde taýýarlyk aldy. Onuň ýoluny üýtgeden iki möhüm duşuşyk boldy: organizme bitewi garaýan çemeleşmesi Gestalt terapiýasyna adyny we adamy bitewi şahs hökmünde görmeli diýen esasy düşünjäni beren newrolog Kurt Goldstein hem-de diňe sözlere däl, bedeniň alamatlaryna hem üns bermegi öwreden psihoanalitik Wilhelm Reich. 1933-nji ýylda nasistler häkimiýete gelende, Perls aýaly we pikirdeş hyzmatdaşy Laura Perls bilen ilki Niderlanda, soňra Günorta Afrika göçdi. Şol ýerde olar psihoanaliz institutyny döretdiler we Freýdiň garaýyşlaryndan daşlaşan "Ego, Hunger and Aggression" atly kitaby ýazdylar.

1951-nji ýylda Perls eýýäm Nýu-Ýorkda ýaşaýarka, Ralph Hefferline we ýazyjy Paul Goodman bilen bilelikde "Gestalt Therapy: Excitement and Growth in the Human Personality" kitabyny çap etdirdi. Şeýlelikde täze ugruň esasy eseri dünýä indi. Emma ony meşhur eden ýer Kaliforniýa boldy. 1964-nji ýyldan başlap ol Big Surdaky Esalen institutynda ýaşady we sapak berdi. Şol ýerde geçiren meşhur düýş seminarlary 1969-njy ýylda "Gestalt Therapy Verbatim" ady bilen neşir edildi. Şeýle hem ol meşhur Gloria wideolarynda Carl Rogers we Albert Ellis bilen bilelikde çykyş edip, bir müşderi bilen üç dürli terapewtiň kameranyň öňünde işleýşini görkezdi. Perls 1970-nji ýylda aradan çykdy we asyryň iň köp görelde alnan hem-de iň köp jedel döredýän terapewtleriniň biri bolup galdy.

Düýş - ekzistensial habar

Freud düýşleri aňasty dünýä eltýän şa ýoly diýip atlandyrýardy. Perls bolsa muny bilkastlaýyn üýtgedip, onuň üçin düýşüň bitewüleşmäge eltýän şa ýoludygyny aýtdy. Hut şu tapawut ähli nazaryýeti kesgitleýär. Gestalt garaýşyna görä, düýş adamyň döredýän iň tebigy önümleriniň biridir. Ol hiç kimiň görmegi üçin çekilmedik öz keşbiňizdir. Şonuň üçin hem ol nähili ýaşaýandygyňyz, nämeden gaça durýandygyňyz, nämeleri tamamlamandygyňyz we özüňiziň haýsy taraplaryňyzy inkär edendigiňiz baradaky iň dogruçyl ekzistensial habardyr. Onda tötänlik ýok, ýörite kodlar hem gerek däl, sebäbi ol hiç zady gizlemeýär. Oňa diňe öz sesini gaýtadan bermek gerek.

Şonuň üçin Perls gaýtalanyp gelýän düýşlere aýratyn ähmiýet berýärdi. Gestalt dilinde tamamlanmadyk ýagdaý aňyň çuňlugynda ýaşamagyny dowam etdirýär we tamamlanmaga ymtylýar. Gaýtalanyp gelýän düýş hem hut şol açyk galan ýagdaýyň döredýän basyşydyr.

Eger bir zat gaýta-gaýta ýüze çykýan bolsa, bu gestaltyň ýapylmandygyny aňladýar. Diýmek, heniz doly tamamlanmadyk mesele bar we şonuň üçin ol yzky plana çekilip bilmeýär.

Fritz Perls, Gestalt Therapy Verbatim

Eger şol bir düýş size ençeme ýyl bäri gaýta-gaýta gelýän bolsa, munuň özi oýlanmaga mynasypdyr. Biziň giňişleýin gollanmamyz gaýtalanyp gelýän düýşler barada ylmy barlaglaryň esasy ýagdaý üýtgände näme üçin şeýle düýşleriň bes bolýandygyny nähili düşündirýändigini beýan edýär. Perls bu netijä razylyk bilen ýylgyrardy: gestalt ýapylýar, habarçy bolsa işini tamamlaýar.

Düýşdäki her bir bölek - siz

Gestaltyň iň batyrgaý pikirlerinden biri şol bir wagtyň özünde iň amaly pikiridir: düýşdäki her bir zat, geýnen keşbe giren öz şahsyýetiňiziň bir bölegidir. Diňe adamlar däl. Gulply gapy hem siz. Belent galýan suw hem siz. Jogap bermeýän nätanyş adam hem siz. Freýdçilik ýa-da Jungça ýorumda bu şekiller nämäni aňladýar diýip soralarsyňyz. Gestalt sessiýasynda bolsa siz olaryň özüne öwrülýärsiňiz we olaryň adyndan birinji şahsda gürleýärsiňiz. Mysal üçin, düýş gören adam gapynyň rolunda: "Men agyr we ýapyk. Içeri kimiň girjekdigini men çözýärin" diýende, hiç bir ýorumyň edip bilmejek zadyny edýär - ol özünden daşlaşdyran böleginiň näme iş edýändigini onuň öz agzyndan eşidýär. Ähli usulyň esasy maksady bolan bitewüleşmek, şol daşlaşdyrylan bölekleri gaýtadan kabul etmekdir. Perlsiň pikirine görä, gaýtadan kabul edilen her bölek ony uzakda saklamak üçin sarp edilýän energiýany boşadyp, adama gaýtaryp berýär.

Freud, Jung we Perls - gysgaça deňeşdirme

Bu üç çemeleşme biri-birine garşy däl, eýsem bir zady dürli nukdaýnazardan görkezýän linzalar ýalydyr: Freud sebäpleri gözläp geçmişe seredýär, Jung huşuň çuň gatlaklaryna we nusgalaryna üns berýär, Perls bolsa şu güne seredýär: bu düýş şu hepde siziň durmuşyňyzda nähili rol oýnaýar? Häzirki wagtda işleýän köp terapewt bu üç çemeleşmäniň ählisinden peýdalanýar.

Gestalt düýş işi aslynda nähili işleýär

Gestalt sessiýasynyň özboluşly aýratynlygy bar: hemme zat häzirki zamanda, sesli aýdylýar. Düýş gören adam düýşüni edil häzir bolup geçýän ýaly gürrüň berýär ("Men mamamyň aşhanasynda durun, krandan suw akýar"). Sebäbi geçmiş zamanda aýdylan düýş diňe hekaýa bolup galýar, häzirki zamanda başdan geçirilýän düýş bolsa soňuna ýetirip boljak tejribä öwrülýär. Soň terapewt düýş gören adamy düýşdäki dürli böleklere girmäge çagyrýar. Munuň üçin köplenç Perlsiň meşhur eden iki oturgyç usuly ulanylýar: bir oturgyçda özüňiz boluň, beýlekisinde bolsa ýokarlanýan suw boluň we olaryň biri-biri bilen gürleşmegine ýol beriň. Perls aýratyn-da öz "topdog" we "underdog" diýip atlandyran içki gapma-garşylygyna üns berýärdi. Birinjisi adamy gysýan içki kämillikçi, ikinjisi bolsa işi yza süýşürýän içki garşydaşdyr. Olaryň arasyndaky göreş köp meseläniň gutarmadyk ýagdaýda galmagyna sebäp bolýar. Şeýle hem ol sessiýanyň dowamynda bedeniň alamatlaryna üns berýärdi, sebäbi gysylan eňegi owadan düzülen sözlerden has ynamdar hasaplaýardy. Maksat düýşi düşündirmek däl. Maksat ony soňuna ýetirmekdir.

Biraz batyrlyk we Žurnal bilen munuň ýönekeý görnüşini özüňiz hem synap bilersiňiz:

1. Düýşi häzirki zamanda täzeden gürrüň beriň, sesli ýa-da ýazyp: "Men ýöräp barýaryn, görýärin, duýýaryn". Munuň adaty habar bermekden nähili tapawutlanýandygyna üns beriň.
2. Düýşdäki ähli zatlary sanap çykyň, diňe adamlary däl, eýsem zatlary, haýwanlary, howany, ýeri hem. Gestalt çemeleşmesinde saýawan käwagt mähelläniň özünden hem möhümdir.
3. Ilki iň geň görünýän bölege öwrüliň. Şol bölek hökmünde, birinji şahsda we häzirki zamanda gürläň: "Men gulply gapy. Men agyr. Meniň işim..." Özüňizi gülkünç duýýan ýeriňizden soň hem dowam ediň. Köplenç hakyky zatlar hut şondan soň ýüze çykýar.
4. Dialog dörediň. Düýşdäki özüňiz bilen şol bölek birnäçe gezek biri-birine jogap bersin. Muny iki oturgyç bilen ýa-da kagyzda iki sütün arkaly edip bilersiňiz. Gündelik durmuşda hem gaýtalanýan "topdog-underdog" jedeline üns beriň.
5. Gestalt soragyny beriň: durmuşymda häzir näme şu ýagdaýyň hut özi ýaly duýulýar we ol ýerde näme gutarmadyk galýar?
6. Kiçijik hem bolsa bir aýlawy ýapyň. Habar iberiň, şol gürrüňi ediň, gynanjyňyzy başdan geçiriň ýa-da duşuşygy belläň. Perlsiň pikiriçe, düýş öz wezipesini ýerine ýetirenden soň gaýtalanmagyny bes edýär.

Mirasy we adalatly tankyt

Perlsiň täsiri häzirki zaman terapiýasynyň köp ýerinde görünýär, ýöne köplenç onuň ady agzalmaýar. Oturgyç dialogy häzirki wagtda emosional ugurly terapiýanyň we schema terapiýasynyň esasy usullarynyň biri bolmagynda galýar. "Şu ýer we şu wagt" ýörelgesi mindfulness esasly çemeleşmeleriň içinden geçýär. Şeýle hem adamy öz içindäki bir bölek hökmünde gürlemäge çagyrýan tejribe usullarynyň köpüsi onuň düýş seminarlaryndan gözbaş alýar. Elbetde, tankytlar hem bar. Esalen döwründäki Perls käwagt teatrlaşdyrylan we örän garşylykly usulda işleýärdi, onuň şygarlary ("akylyňy goýber-de, duýgularyňa gulak as") wagtyň geçmegi bilen ýönekeý karikatura öwrüldi. Mundan başga-da, Gestalt düýş işi özüne mynasyp derejede ylmy taýdan kän öwrenilmedi, şonuň üçin onuň täsirine garanyňda subutnama binýady has gowşakdyr. Adalatly netije şudur: düýşleriň nämedigi baradaky nazaryýet hökmünde Perlsiň garaýşyny doly subut edip bolmaýar. Emma adamyň özünden daşlaşdyran bölekleri bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna kömek edýän usul hökmünde her bölege öwrülmek häzire çenli döredilen iň güýçli öz-özüňe syn gurallarynyň biri bolup galýar. Munuň işlemegi üçin onuň arkasyndaky nazaryýete doly ynanmak hem hökman däl.

Öz düýşleriňize Gestalt nukdaýnazaryndan seredip görüň

Perlsiň çemeleşmesi düýşüňizi heniz ýatdan çykmanka, duýgularyny bolşy ýaly saklap, häzirki zaman görnüşinde ýazyp goýandygyňyzy göz öňünde tutýar. Hut şonuň üçin hem Žurnal peýdalydyr. Ruya-da oýanan badyňyza düýşüňizi ses ýa-da tekst arkaly ýazyp bilersiňiz. Soňra onuň üstünde işlemek islän wagtyňyzda, ýorum usullary bu makalada gürrüň edilen soraglary berýär. "Life Direction and Meaning" ýorgut usuly Perlsiň ekzistensial garaýşyna iň ýakyn usuldyr: ol nyşanlaryň sözlügine ýüzlenmegiň ýerine, düýşüňiziň häzirki durmuşyňyz barada näme aýdýandygyna üns berýär. Beýleki usullar bolsa başgaça çemeleşme has laýyk gelende ulanylyp bilner. Mundan başga-da, Žurnal bir düýşüň gaýtalanyp durýandygyny hem belleýär. Şeýlelikde, haýsy gestaltyňyzyň henizem ýapylmandygyny anyk görersiňiz.

Düýş hakyndaky beýik nazaryýetçileriň arasynda Perls sizden iň az ynanç talap edýänleriň biridir. Gizlin senzura ýok, köpçülikleýin aňasty çuňluklar hem ýok. Diňe ýönekeý bir pikir bar: düýş siziňki, onuň her bölegi hem siziňki. Eger oňa on minutlap öz sesiňizi berseňiz, ol size aýtmak isleýän zadyny aýdýar. Şu gije gören düýşüňizi saýlaň, ondaky iň geň keşbi saýlap, onuň adyndan gürläp başlaň.