Carl Junguň düýş ýorgudy: Arhetipler, nyşanlar we usul

Ýigriminji asyrda düýşlere Carl Gustav Jungdan çuň many berýän adam seýrekdi. Mugallymy Sigmund Freud düýşlerde çözülmeli gizlin islegleri görýän bolsa, Jung düýşi başgaça düşündirdi: ol ony adamyň içki dünýäsiniň has çuň gatlagyndan her gije gelýän hat, adamzadyň iň gadymy nyşanlar dili bilen ýazylan habar hasaplaýardy. Aradan ýüz ýyl geçse-de, onuň sözleri henizem giňden ulanylýar. Adamlar öz "kölegesi", "persona", "arhetip" ýa-da "sinhroniklik" barada gürrüň edenlerinde, aslynda Junguň düşünjelerine ýüzlenýärler. Bu gollanma Junguň kim bolandygyny, onuň düýş baradaky garaýşynyň nämeden ybaratdygyny, dünýä tanadan arhetiplerini we iň esasysy hem, onuň usuly bilen düýşi ädimme-ädim nädip ýorup bolýandygyny düşündirýär.

Carl Jung kimdi?

Carl Gustav Jung (1875-1961) Şweýsariýaly psihiatr bolup, zähmet ýoluna Sýurihdäki Burghölzli hassahanasynda başlady. Soňra ol Freudyň iň ýakyn kärdeşi, mirasdüşeri hökmünde görülýän şahs we täze döredilen halkara psihoanalitik hereketiniň prezidenti boldy. Emma olaryň dostlugy 1913-nji ýyllaryň töwereginde düýşleriň manysy baradaky düýpli pikir tapawudy sebäpli tamamlandy. Freud huşsuz aňy esasan basyrylan şahsy duýgularyň we ýatlamalaryň ýygyndysy hasaplasa, Jung onuň içinde has gadymy, ähli adamlara mahsus şekilleriň we nusgalaryň bardygyna ynandy. Ol bu düşünjäni "kollektiw huşsuz aň" diýip atlandyrdy. Aýrylyşandan soň Jung öz düýşleri we görnüşleri bilen bilkastlaýyn işleşen kyn ýyllaryny başdan geçirdi. Olaryň köpüsini şahsy "Red Book" depderinde ýazga geçirdi we şol tejribeleriň esasynda analitiki psihologiýa mekdebini döretdi. Ömrüniň galan bölegini mifleriň, dinleriň we düýşleriň birmeňzeş nyşanlar dilinde gepleýändigini öwrenmäge bagyşlady. Iň soňky iri işi bolan "Man and His Symbols" kitabyny bolsa, hünärmenler üçin däl-de, ýönekeý okyjylar üçin ýazmaga bir düýş höweslendireninden soň tamamlady. Kitap onuň aradan çykmagyndan soň, 1964-nji ýylda neşir edildi.

Gyzykly tarapy, kollektiw huşsuz aň baradaky pikir Junguň özüne-de ilki bilen düýş arkaly geldi. Ol bir jaýy düýşünde gördi: ýokarky gat XVIII asyryň owadan bezegi bilen bezelen, aşaky gat has köne we garaňky, ýerzemininde rim döwrüniň kerpiç diwarlary, olaryň hem aşagynda gaýanyň içine gazylan pes gowak, içinde gadymy küýzeleriň bölekleri we iki sany örän köne adam kellesi bardy. Freud bu düýşi eşidende kelle süňkleri we gizlin ölüm islegleri barada sorag berdi. Jung bolsa başgaça netije çykardy: jaý adamyň ruhy dünýäsidi, gatlar bolsa onuň taryhy gatlaklarydy. Häzirki zaman aňymyzyň aşagynda biziň özümiziň döretmedik has gadymy gatlaklarymyz bar, düýşler bolsa şol gatlaklara düşýän basgançakdyr.

Düýş teoriýasy: Çuň içki dünýäňizden gelen hat

Junguň Freuddan ilkinji düýpli tapawudy düýşüň näme edýändigi baradaky garaýyşdy. Freudyň pikiriçe, düýş gadagan islegi başga keşbe salyp gizleýär we analitigiň wezipesi şol gabygyny aýyrmakdyr. Jung bolsa düýşüň hiç zady gizlemeýändigini aýdýardy. Onuň pikiriçe, düýş ýürek urşy ýaly tebigy bir hadysadyr we näme diýmek islese, şony hem aýdýar. Diňe ol sözler bilen däl-de, şekiller we nyşanlar arkaly gürleýär. Eger düýşe düşünmek kyn bolsa, bu düýş bize ýalan aýdýandygy üçin däl-de, onuň dilini ýatdan çykaranymyz üçindir.

Onuň her gün düýş ýorgudy bilen meşgullanýanlaryň ulanýan ikinji esasy pikiri "öwezini doldurma" düşünjesidir. Düýş oýanlykdaky garaýşy deňagramlaşdyrýar. Eger diňe akyl bilen ýaşasaňyz, düýşleriňiz bedene we ýer bilen bagly şekillerden doly bolup biler. Günüň dowamynda özüňizi diňe kämil görkezmäge çalyşsaňyz, gijesine düýşüňizde oňa ters gelýän keşpler peýda bolup biler. Gaýgyny kabul etmeseňiz, ol ukuda öz wagtynda gelip biler. Islendik düýşe seredeniňizde: "Bu düýş gündelik durmuşymdaky haýsy birtaraplylygyň öwezini doldurýar?" diýen soragy berseňiz, Junguň usuly bilen ýorum edýärsiňiz diýmek bolar. Onuň pikirine görä, düýşleriň aglabasy şeýle ownuk düzedişleri edýär. Emma onuň "uly düýşler" diýip atlandyran käbir düýşleri düýbünden başgaça bolýar. Olar ýatdan çykmaýar, çuň täsir galdyrýar, köplenç durmuşdaky öwrülişik pursatlarynda gelýär we düýnki wakalardan däl-de, kollektiw huşsuz aňyň çuň nyşanlaryndan gözbaş alýar.

Her birimiziň içimizde özümiziň tanamaýan başga birimiz ýaşaýar. Ol bize düýşlerde seslenýär we özümizi nähili görşümizden tapawutly görnüşde nähili görünýändigimizi aýdýar.

Carl Gustav Jung, Civilization in Transition

Düýşlerde duş gelýän arhetipler

Arhetipler taýýar şekiller däl-de, nusgalardyr. Olar durmuşy belli bir umumy keşpler we hekaýalar arkaly duýmaga bolan dogabitdi meýildir. Edil guşuň hiç wagt görmedik höwürtgesini gurmaga bolan tebigy ukyby ýaly. Şekilleriň özi bolsa adamyň öz durmuşyndan we medeniýetinden döreýär. Şonuň üçin şol bir arhetip Lagosda, Stambulda ýa-da Osloda dürli keşplerde görünip biler. Şeýle-de bolsa, düýşlerde olaryň käbiri şeýle ýygy gaýtalanýar welin, Jung olara aýratyn at berdi.

Ýung bir zady yzygiderli duýdurýardy: arhetipler düýş sözlügi däldir. Ýylan hemişe "özgeriş" diýmek däl, suw hem hemişe "duýgy" diýmek däl. Bir şekil iki dürli adamyň düýşünde düýbünden ters many berip biler, hatda şol bir adamyň durmuşynyň dürli döwürlerinde hem başgaça düşündirilip bilner. Nusga ähli adamlar üçin umumy bolup biler, emma manysy şahsydyr. Ol manyy öz assosiasiýalaryňyzyň üsti bilen tapmaly, şol sanda ýokardaky ýaly diňe umumy meýilleri görkezýän, taýýar many bermeýän tablisalardan gözlemeli däl.

Ýung düýşi hakykatda nähili ýorýardy

Ýungyň usuly mehaniki däl-de, söhbetdeşlige esaslanýardy. Ol ilki bilen düýş gören adamyň durmuş ýagdaýyndan başlaýardy, sebäbi düýş hemişe haýsydyr bir ýagdaýa jogap berýär. Şol ýagdaýy bilmezden, düýşüň näme diýmek isleýändigine düşünmek kyn. Soňra ol her bir düýş keşbini "amplifikasiýa" diýip atlandyran usuly arkaly giňeldýärdi: ilki düýş gören adamyň şahsy assosiasiýalaryna seredýärdi, soň bolsa şekil şahsy çäkden has uly ýaly görünse, onuň miflerde, dinde we ertekilerde nähili ýüze çykýandygyny öwrenýärdi. Ýung bir düýşden has köp, düýşler tapgyryna ähmiýet berýärdi, sebäbi onuň pikirine görä psihika şol bir temanyň daşynda aýlanyp, wagtyň geçmegi bilen ýalňyş düşünjeleri düzedýär. Şeýle hem ol iň möhüm zady nygtaýardy: esasy ýorum iň akylly görünýäni däl-de, düýş gören adamyň içinde "hawa, hut şu" diýen duýgyny döredýän ýorumdyr. Onuň usulyny gündelik durmuşda şeýle ulanyp bolýar:

1. Düýşi oýanan badyňyza ýazga alyň, häzirki zamanda ýazyp, duýgularyňyzy hem goşuň. Jikme-jiklikler oýananyňyzdan birnäçe minut soň ýitip başlaýar.
2. Durmuş ýagdaýyňyzy ýazyp goýuň. Häzir näme çözülmän galýar, nämeden gaça durýarsyňyz ýa-da näme sizi güýçli aladalandyrýar? Düýşiň şonuň bilen baglanyşykly bolmagy gaty ähtimaldyr.
3. Her bir şekil üçin assosiasiýalary ýygnap görüň. Erkin pikir zynjyryny däl-de, şekiliň özüne üns beriň: bu adam, ýer ýa-da zat siziň durmuşyňyzda nämäni aňladýar?
4. Kompensasiýa baradaky soragy beriň. Bu düýş meniň haýsy garaýşymy deňagramlaşdyrýar, güýçlendirýär ýa-da tersine çykýar? Häzir men haýsy meselede bir tarapa has köp egilipdirin?
5. Düýşler tapgyryny yzarlaň. Hepdeleriň dowamynda gaýtalanýan keşpleri we ýerleri belläp gidiň. Ýungyň tejribesine görä, düýşler tapgyry özüni bir düýşiň edip bilmejek derejesinde düşündirýär.

Ýungyň mirasy: maslahat otagyndan has giň täsir

Karl Gustav Ýungyň täsiri diňe düýş ýorgudy bilen çäklenmeýär. "Introwert" we "ekstrawert" düşünjelerini ylma ol girizdi. Häzirki wagtda dünýäde giňden ulanylýan şahsyýet modelleriniň gözbaşy hem onuň psihologiki tipler baradaky garaýyşlaryna daýanýar. Onuň manyly gabat gelme diýen "sinhroniklik" düşünjesi fizikanyň hem-de köpçülikleýin medeniýetiň ara alyp maslahatlaşýan mowzugyna öwrüldi. Şeýle hem, "Men" düşünjesiniň şekili hökmünde mandalalary çekmek usuly gadymy oýlanma däbini häzirki zaman bejeriş tejribesiniň bir bölegine öwürdi. Düýşleri öwrenýän ylmy ugurda bolsa onuň garaýyşlary henizem jedelli. Gözlegçiler kesgitli we üýtgemeýän nyşanlar ulgamynyň bardygyna az subutnama tapýarlar. Aslynda Ýungyň özi hem beýle düşünjäni ret edipdi. Emma düýşleriň manylydygy, oýan wagtyndaky aladalar bilen baglanyşyklydygy we olara üns bermegiň peýdalydygy baradaky esasy pikirleri häzirki zaman gözlegleriniň netijeleri bilen oňat gabat gelýär. Häzirki wagtda ulanylýan on bir ýorgut usulynyň arasynda, düýş adaty bir günüň täsirinden has uly many berýän ýaly duýlanda, köp ýorgutçylar ilkinji nobatda Ýungyň usulyna ýüz tutýarlar.

Düýşleriňizi Ýungyň usuly bilen öwreniň

Ýung aňasty dünýäsini deňze meňzedýärdi: ýüzüne golaý ýerde şahsy ýatlamalar, has çuňlukda bolsa hemmelere mahsus köpçülikleýin aňasty ýerleşýär. Žurnal ýöretmek şol çuňluga çümmegi öwredýän iň gowy usullaryň biridir. Ruya-nyň "Symbols and Archetypes" ýorgut usuly hut şu makalada beýan edilýän pikirleriň esasynda döredildi. Ol sizden Ýungyň usulyny ulanýan hünärmeniň berjek soraglaryny berýär: nyşanlar bilen baglanyşykly şahsy assosiasiýalaryňyz, häzirki durmuş ýagdaýyňyz we düýşdäki her bir keşbiň döredýän duýgusy barada soraýar. Soňra bolsa düýşi size taýýar düşündirip bermän, ony siziň bilen bilelikde seljerýär. Ähli düýşleriňiz bir Žurnalda saklanýandygy üçin, bu usul Ýungyň iň möhüm hasaplan zadyny hem ýerine ýetirýär: düýşleriň yzygiderliligini yzarlap, şol bir nätanyş adamyň, jaýyň ýa-da haýwanyň gaýtadan peýda bolýandygyny we öňki gezekden bäri nämeleriň üýtgändigini görkezýär.

Ýungyň esasy pikiri ýönekeý, ýöne batyrgaýdy: adam ruhy özüni dikeltmäge ukyplydyr we düýşler şol dikelişiň bir bölegidir. Muny özüňiz synap görmek üçin onuň ähli garaýyşlaryny, şol sanda arhetipleri ýa-da köpçülikleýin aňastyny doly kabul etmegiň zerurlygy ýok. Düýşleriňizi ýazyp alyň, olaryň nämäni deňagramlaşdyrmaga synanyşýandygyny sorag astyna alyň we olaryň yzygiderliligine üns beriň. Gaýtalanýan keşpleriň arasynda wagtyň geçmegi bilen içiňizdäki öň nätanyş ýaly duýlan tarapyňyz size ýakynlaşyp başlar.