Rosalind Cartwright: Düýşler duýgy beýnisini nähili bejerýär

Düýş baradaky nazaryýetçileriň köpüsi öz netijelerini maslahat beriş otagyndaky iş tejribesine esaslandyrýardy. Rosalind Cartwright bolsa uky barlaghanasynda işledi we öň hiç kim ýeterlik derejede synap görmedik bir soragy berdi: düýş görmek hakykatdanam bize peýda berýärmi? Ýarym asyrdan hem köp dowam eden ylmy gözleglerinde, esasanam durmuşynyň iň agyr döwrüni başdan geçirýän adamlar bilen işlän mahaly, munuň hakykatdanam peýdaly bolýandygyny görkezýän subutnamalary toplady. Onuň düşündirişine görä, düýş görmek duýgy dünýäsiniň gijeki iş çalşygydyr: ol günüň dowamynda ýüze çykan aladalary öň başdan geçiren ähli tejribelerimiz bilen baglanyşdyrýar we ertirki güne taýýar bolan akyl ýagdaýyny bize gaýtaryp berýär. Ony "Düýşleriň şa zenany" diýip atlandyrýardylar. Häzirki zaman uky ylmarynda "gijeki terapiýa" ýaly düşünjeleriň peýda bolmagyna hem hut onuň işleri uly esas döretdi.

Rosalind Cartwright kimdi?

Rosalind Dymond Cartwright (1922-2021) zähmet ýolunyň esasy bölegini Çikagodaky Rush University Medical Center-de geçirdi. Ol psihologiýa bölümine ýolbaşçylyk etdi we ABŞ-da uky bozulmalaryny bejermek üçin döredilen ilkinji merkezleriň birini esaslandyrdy. Ol uky hadysasyny EEG ýazgylary, REM uky döwürleri we belli wagtda oýarmak usullary arkaly synlap bilen ilkinji alymlar nesline degişlidi. Şeýle-de bolsa, beýleki köp barlaghana gözlegçilerinden tapawutlylykda, ol hiç haçan "düýşler näme üçin gerek?" diýen soragy bermekden ýüz öwürmedi. Onuň pikirine görä, düýşüň wezipesi bar bolsa, muny iň güýçli duýgy agramyny göterýän adamlarda has aýdyň görmek bolar. Şonuň üçin ol gözlegi aýrylyşýan adamlar bilen geçirdi.

Düýşler diňe günüň dowamynda bolup geçen wakalaryň gaýtalanmagy däl, olar gündelik aladalarymyzyň dowamydyr.

Rosalind Cartwright

Aýrylyşma baradaky gözlegler: Düýşleriň öz işini ýerine ýetirýändigini synlamak

1980-nji we 1990-njy ýyllarda Cartwright ýaňy aýrylyşan ýa-da aýrylyşmak işini geçirýän meýletinçileri, olaryň köpüsi kliniki depressiýa bilen ýaşaýan adamlary, barlaghana çagyrdy. Olaryň ukusyny we düýşlerini ýazga aldy, soňra bolsa birnäçe aý we ýyllap sagalmak ýagdaýyny yzarlady. Gözlegiň gurluşy ýönekeý görünýärdi, ýöne netijeleri ylmyň düýşlere bolan garaýşyny düýpgöter üýtgetdi:

Öňki ýanýoldaş barada düýş görmek bilen bagly netije aýratyn üns bermäge mynasypdyr, sebäbi ol giň ýaýran düşünjäni tersine öwürýär. Ýüregiňizi agyrdan adam barada düýş görmek köplere şowsuzlyk ýaly, edil ýara her gije täzeden açylýan ýaly duýulýar. Cartwrightyň maglumatlary bolsa tersini görkezýär: şol agyryly we güýçli duýguly düýşler gaýtadan işleniş prosesidir. Duýgy beýnisi ýitgini ýatlamalaryň arhiwinden çykaryp, ony durmuşyňyzyň galan hekaýasyna birleşdirýär. Hut şeýle düýş gören adamlar has gowy sagaldy. Öňki ýanýoldaşyny düýbünden görmedikler bolsa ony unudandygy üçin däl-de, hatda ukusynda-da şol duýgudan gaçýandygy üçin şeýle bolupdyr.

Nazaryýet: Düýş görmek gijäniň dowamynda keýpi sazlamaga kömek edýär

Cartwright öz kämil nazaryýetini The Twenty-four Hour Mind atly kitabynda beýan edip, oýalykdaky we ukudaky pikirlenmäni bir bitewi ulgam hökmünde düşündirýär. Günüň dowamynda biz köp duýgy ýüküni ýygnap gidýäris. Gijäniň dowamynda, aýratyn-da REM uky döwründe, beýni iň güýçli ýaramaz duýgyny döredýän zatlara dolanýar, täze agyryny köne ýatlamalar bilen baglanyşdyrýar, onuň täsirini gowşadýar we howp astyna düşen özüň hakdaky düşünjäni täzeläp düzýär. Bu ulgam kadaly işlände, adam irden hakykatdanam özüni has gowy duýup oýanýar. Birnäçe hepdäniň dowamynda aýrylyşma, ýakyn adamyň ýitirilmegi ýa-da masgara bolmak ýaly agyr tejribeler kem-kemden ýeňilleşýär. Emma depressiýa ýagdaýynda bu dikeldiş başa barmaýar: ulgam işleýär, ýöne bejeriş prosesi amala aşmaýar. Hut şu ugurdaky işleri depressiýadaky ukynyň näme üçin barlaglarda özboluşly görünýändigine düşünmäge kömek etdi. Bu pikir size biziň alada döredýän düýşler boýunça gollanmamyzda düşündirilýän zatlary ýatladýan bolsa, bu tötänden däl. Şol makaladaky ylmy maglumatlaryň uly bölegi onuň döreden binýadyna daýanýar.

Bu netijeleri öz gijeleriňizde nädip ulanmaly

1. Düýşleriňiz bilen birlikde keýpiňizi hem belläp ýazyň. Ýatmazdan öň nähili duýýandygyňyzy we oýananyňyzda keýpiňiziň nähilidigini ýazyp goýuň. Kartwraýtyň belleýän esasy alamaty şu tapawutdyr: köplenç gijelerden soň özüňizi biraz ýeňillän ýaly duýmaly.
2. Agyr düýşlerden gaçmaň. Size agyry beren adam ýa-da ýitgi barada düýş görmek yza gaýdyş däl, beýniň işleýändiginiň alamatydyr. Şeýle düýşi ýazyp alyň, ony ýatdan çykarmaga synanyşmaň.
3. Bir düýşe däl, umumy ösüşe serediň. Diňe bir garaňky düýş köp zady aňlatmaýar. Esasy zat - birnäçe hepdäniň dowamynda şol mowzugyň ýuwaş-ýuwaşdan ýeňilleşýändigini, çözgüt tapýandygyny ýa-da täze tamamlanma eýe bolýandygyny görmekdir.
4. Ukyňyzy goraň. Dikeliş ýeterlik we yzygiderli uky bilen, REM ukusynyň kadaly geçmegine baglydyr. Gysga gijeler we giç içilen alkogol bu tebigy bejeriş işini gysgaldýar.
5. Duýduryş alamatlaryny biliň. Birnäçe hepde dowam edýän öçügsi ýa-da yzygiderli ýaramaz düýşler, ertirleriň gijelerden tapawutly bolmazlygy we gündizki pes keýp bilelikde görünse, bu gijeki duýgy taýdan dikelişiň kadaly gitmeýändigini görkezip biler. Şeýle ýagdaý depressiýa barada hünärmen bilen maslahatlaşmaga esas bolup biler, bu şahsy kemçilik däldir.

Žurnal gijäniň yzlaryny saklasyn

Kartwraýtyň açyşlary diňe gijeleriňizi yzygiderli ýazga geçireniňizde hakykatdan hem peýdaly bolýar. Ruya-nyň Žurnaly hem şonuň üçin döredildi: oýanan badyňyza ses ýa-da ýazgy arkaly düýşleriňizi ýazyp bilersiňiz, olaryň ýanynda keýpiňizi we durmuş wakalaryňyzy belläp bilersiňiz. Şeýlelikde birnäçe hepdäniň dowamynda gaýtalanýan ugurlar, ýuwaş-ýuwaşdan ýeňilleşýän temalar ýa-da ahyry üýtgän gaýtalanýan düýş ýadyňyzdan çykman, aýdyň görünýär. Soňra ýorgut usullary gijäniň size getirýän manylaryny öwrenmäge kömek edýär. Bu hem Kartwraýtyň subut eden düşünjesine laýyk gelýär: düýş - şu hepdäniň duýgy taýdan dowam edýän içki işidir.

Kartwraýt düýş görýänlere ýöne bir ýorum däl, eýsem seýrek duş gelýän zady - subutnamany berdi. Ýitgiden soňky garaňky düýşüň gorkunç yzarlama däl-de, içki zähmetdigini; ertirleriň hakykatdan hem gijelerden has aýdyň bolup bilýändigini; REM ukusynyň täsin dünýäsi bolsa belli bir maksada hyzmat edýändigini görkezdi. "Düýşleriň şa zenany" adyny ol bir gijäniň däl, ýyllar boýy ýazga geçirilen gijeleriň netijesinde gazandy.