Giải mã giấc mơ theo Kinh Thánh: Giấc mơ có ý nghĩa gì?

Mơ thấy rắn, tỉnh dậy bạn có thể tự hỏi đó có phải là điềm báo không. Mơ thấy người đã khuất, cảm xúc ấy đôi khi đeo bám bạn suốt cả ngày. Từ khi có Hội Thánh, người theo đạo Cơ Đốc đã luôn thắc mắc giấc mơ có ý nghĩa gì, và họ có nguồn tư liệu rất phong phú để tìm hiểu: Kinh Thánh nhắc đến giấc mơ và khải tượng ban đêm hơn một trăm lần, coi một số giấc mơ là thông điệp từ Đức Chúa Trời, và khá thoải mái với phần còn lại. Bài viết này sẽ điểm qua những giấc mơ nổi tiếng trong Kinh Thánh, các loại giấc mơ được Kinh Thánh mô tả, cách các tín hữu ngày nay kiểm chứng một giấc mơ, và ý nghĩa của những biểu tượng được hỏi nhiều nhất khi nhìn qua lăng kính Kinh Thánh.

Giấc mơ có ý nghĩa gì trong đạo Cơ Đốc?

Đọc Kinh Thánh, khó mà không để ý có biết bao điều xảy ra vào ban đêm. Gia-cốp gặp Đức Chúa Trời bên một cái thang ánh sáng. Giô-sép thuở thiếu niên thấy tương lai của mình qua những bó lúa và các vì sao cúi lạy, và nhiều thế kỷ sau, một Giô-sép khác được báo mộng hãy đón Ma-ri về làm vợ. Đa-ni-ên phục vụ trong triều đình nước ngoài, nơi Đức Chúa Trời làm các vua bất an ngay trong giấc ngủ. Sách Gióp nói rất rõ: "Đức Chúa Trời phán một cách này, rồi một cách khác, mà người ta không để ý. Trong chiêm bao, trong khải tượng ban đêm, khi người ta ngủ mê" (Gióp 33:14-15).

Tuy vậy, chính Kinh Thánh cũng không biến giấc mơ thành lời sấm truyền. "Nhiều chiêm bao và nhiều lời nói đều là hư không," Truyền đạo 5:7 viết, còn Giê-rê-mi thì lên tiếng gay gắt với những nhà tiên tri đem trí tưởng tượng của mình ra làm lời mặc khải (Giê-rê-mi 23:25-32). Vì thế, điểm xuất phát của người Cơ Đốc không phải là mê tín, cũng không phải gạt đi tất cả. Giấc mơ có thể có ý nghĩa, nhưng không phải giấc mơ nào cũng vậy. Điều Kinh Thánh thực sự dạy là sự phân định: biết phân biệt đâu là đâu.

Những giấc mơ nổi tiếng trong Kinh Thánh

Từ sách Sáng thế ký đến sách Công vụ, giấc mơ thường xuất hiện vào những bước ngoặt: trước khi một gia đình thoát nạn đói, trước khi một đế quốc sụp đổ, trước khi một đứa trẻ được cứu khỏi tay vị vua giết người. Đây là những giấc mơ mà bất kỳ ai tìm hiểu về giấc mơ trong Kinh Thánh cũng nên biết.

Có hai điểm dễ bị bỏ qua. Thứ nhất, những giấc mơ trong Kinh Thánh thường xuất hiện vào lúc nguy hiểm hoặc bước ngoặt, khi một người cần biết điều mà bình thường họ không thể biết. Thứ hai, mỗi khi một giấc mơ cần được giải, công lao luôn thuộc về Đức Chúa Trời chứ không phải một phương pháp khéo léo nào. Giô-sép và Đa-ni-ên, hai người giải mộng nổi tiếng nhất Kinh Thánh, đều nhấn mạnh điều này bằng những lời gần như giống hệt nhau. Sự khiêm nhường ấy định hình cách các Cơ Đốc nhân nhìn nhận mọi câu chuyện về giấc mơ từ đó đến nay.

Nếu trong vòng các ngươi có một đấng tiên tri, thì Ta, là Đức Giê-hô-va, sẽ hiện ra cùng người trong sự hiện thấy, và phán với người trong giấc chiêm bao.

Numbers 12:6

Ba loại giấc mơ được nhắc đến trong Kinh Thánh

Kinh Thánh không đưa ra một bảng phân loại giấc mơ chính thức, nhưng đọc xuyên suốt thì thấy ba nhóm lớn cứ lặp đi lặp lại:

• Giấc mơ đến từ Đức Chúa Trời: mang tính mặc khải, cảnh báo hoặc khích lệ, như giấc mơ của hai ông Giô-sép, vua Sa-lô-môn và các đạo sĩ. Có khi Đức Chúa Trời phán rõ ràng, có khi qua biểu tượng cần được giải, nhưng những giấc mơ này luôn có mục đích và đứng vững khi được thử nghiệm.
• Giấc mơ bình thường: “Hễ lo lắng nhiều thì chiêm bao theo” (Truyền đạo 5:3). Kinh Thánh nói thẳng rằng phần lớn giấc mơ chỉ là đầu óc đang xử lý những lo toan, mong đợi và ồn ào của một ngày.
• Giấc mơ lừa dối: Phục truyền 13 cảnh báo rằng dù người nằm mơ có những dấu lạ ứng nghiệm, vẫn phải từ chối nếu người ấy dẫn dân xa rời Đức Chúa Trời, còn Giê-rê-mi 23 chê trách những kẻ nói tiên tri mà cứ la lên “Tôi đã chiêm bao! Tôi đã chiêm bao!” Thước đo của một giấc mơ không phải là nó sống động đến đâu, mà là nó dẫn bạn đi về đâu.

Theo chính Kinh Thánh, đa số giấc mơ thuộc nhóm thứ hai. Điều này đáng nói rõ, vì nó giúp bạn khỏi phải lục tìm thông điệp ẩn trong từng giấc ngủ. Câu hỏi thật sự không phải là mỗi giấc mơ có ý nghĩa gì, mà là làm sao nhận ra giấc mơ hiếm hoi thật sự quan trọng.

Cách Cơ Đốc nhân phân định một giấc mơ: sáu nguyên tắc

Từ các giáo phụ thời Hội thánh đầu tiên đến các mục sư ngày nay, nhìn chung đều đồng ý với một danh sách ngắn các phép thử. Không phép nào cần đến sách giải mộng.

1. Nhớ rằng đây là món quà của ai. Trong tù, Giô-sép đã nói: “Sự giải đoán chẳng thuộc về Đức Chúa Trời sao?” (Sáng thế Ký 40:8), và Đa-ni-ên thưa với vua rằng không nhà thông thái nào giải được giấc mơ của vua, “nhưng có một Đức Chúa Trời ở trên trời bày tỏ những sự mầu nhiệm” (Đa-ni-ên 2:28). Cơ Đốc nhân bắt đầu bằng cầu nguyện và khiêm nhường, chứ không phải tra cứu biểu tượng.
2. Đối chiếu với Kinh Thánh. Giấc mơ không bao giờ đứng trên Kinh Thánh. Nếu một giấc mơ đẩy bạn đến điều Kinh Thánh cho là sai, thì giấc mơ phải nhường, dù nó chân thật đến mấy.
3. Cầu xin sự khôn ngoan. “Nếu ai trong anh em thiếu sự khôn ngoan, hãy cầu xin Đức Chúa Trời, Ngài sẵn lòng ban cho mọi người” (Gia-cơ 1:5). Sự phân định là điều để xin, không phải điều mặc nhiên có.
4. Xem trái được kết ra. Sự dẫn dắt từ Đức Chúa Trời thường mang lại bình an, sáng suốt và can đảm, vì “Đức Chúa Trời không ban cho chúng ta tinh thần nhút nhát” (2 Ti-mô-thê 1:7). Hoang mang, sợ hãi và bị thôi thúc là những dấu hiệu chẳng tốt.
5. Tìm lời khuyên từ người có kinh nghiệm. “Không bàn bạc, ý định bị bại; nhiều mưu sĩ, mới thành công” (Châm ngôn 15:22). Một tín hữu trưởng thành hay một mục sư thường thấy được điều bạn không thấy.
6. Ghi lại ngay. Khi có giấc mơ lớn, việc đầu tiên Đa-ni-ên làm là chép lại (Đa-ni-ên 7:1). Giấc mơ tan biến chỉ vài phút sau khi thức dậy, và các mô típ lặp lại chỉ lộ ra qua nhiều tuần ghi chép. Một cuốn nhật ký giấc mơ là công cụ lâu đời nhất, theo đúng nghĩa đen.

Các biểu tượng giấc mơ phổ biến và ý nghĩa theo Kinh Thánh

Kinh Thánh không có sách giải mộng, và những người giải nghĩa Cơ Đốc cẩn trọng đều nhấn mạnh rằng cùng một hình ảnh có thể mang ý nghĩa khác nhau trong mỗi cuộc đời. Điều Kinh Thánh trao cho các hình ảnh là một sắc thái rất riêng. Dưới đây là cách đọc những biểu tượng được tìm kiếm nhiều nhất khi xuất phát từ Kinh Thánh thay vì từ dân gian, với một nguyên tắc xuyên suốt: bối cảnh trước, sách tra cứu sau.

• Rắn: con rắn xuất hiện ngay những trang đầu của Kinh Thánh với vai trò kẻ lừa dối (Sáng Thế Ký 3), nên giấc mơ thấy rắn thường được hiểu là lời nhắc bạn xem quanh mình có sự lừa dối, cám dỗ hay một ảnh hưởng không lành mạnh nào không. Nhưng có một điểm thú vị: con rắn đồng treo trên cây sào từng trở thành phương tiện chữa lành cho dân Y-sơ-ra-ên (Dân Số Ký 21:9), và sau này Chúa Giê-su nhắc lại hình ảnh ấy khi nói về chính Ngài (Giăng 3:14). Ngay cả biểu tượng đen tối nhất trong Kinh Thánh cũng có thể được cứu chuộc.
• Nước: nước sống tượng trưng cho Thánh Linh và sự đổi mới (Giăng 4:10), còn nước lũ tượng trưng cho cảm giác bị nhấn chìm: "nước đã dâng lên tới cổ tôi" (Thi Thiên 69:1). Mặt nước phẳng lặng và dòng nước đang dâng cao mang ý nghĩa rất khác nhau, nên hãy nhớ lại bạn đã thấy cảnh nào.
• Rơi, ngã: Kinh Thánh gắn việc vấp ngã với sự kiêu ngạo và mất chỗ đứng, như câu "sự kiêu ngạo đi trước sự hủy diệt" (Châm Ngôn 16:18). Giấc mơ rơi từ trên cao thường được hiểu là nỗi lo mất kiểm soát, mất vị thế hoặc mất cảm giác an toàn.
• Rụng răng: nói thật nhé: giấc mơ này không hề xuất hiện trong Kinh Thánh. Các nhà giải mã giấc mơ theo hướng Cơ Đốc hiện đại thường liên hệ răng với lời nói và sự tự tin, tức nỗi sợ bị xấu hổ, không ai lắng nghe hoặc không dám lên tiếng.
• Cái chết: trong Kinh Thánh, hình ảnh cái chết thường đánh dấu một sự kết thúc để nhường chỗ cho điều mới: hạt lúa mì phải rơi xuống đất và chết đi thì mới sinh nhiều hạt (Giăng 12:24). Giấc mơ thấy cái chết hiếm khi được xem là điềm báo theo nghĩa đen; thường thì nó nói về việc khép lại một giai đoạn, một thói quen hay một bản sắc cũ.
• Em bé và mang thai: một lời hứa hoặc một khởi đầu, điều gì đó sắp bắt đầu: "Này, Ta sẽ làm một việc mới" (Ê-sai 43:19). Giấc mơ này thường liên quan đến một dự án, một niềm hy vọng hay một sứ mạng hơn là một đứa trẻ thật.
• Bay: lại là một giấc mơ Kinh Thánh không hề mô tả, dù có lời hứa rằng những ai trông cậy nơi CHÚA "sẽ cất cánh bay lên như chim ưng" (Ê-sai 40:31). Thường được hiểu là tự do, nhẹ nhõm hoặc vượt lên trên một gánh nặng.
• Bị rượt đuổi: "kẻ ác chạy trốn dầu không ai đuổi theo" (Châm Ngôn 28:1). Giấc mơ bị rượt đuổi thường chỉ về điều gì đó chưa được giải quyết: một nỗi sợ, một mặc cảm tội lỗi hay một cuộc trò chuyện bạn cứ né tránh mãi.
• Lửa: Đức Chúa Trời hiện ra trong lửa, từ bụi gai cháy cho đến Lễ Ngũ Tuần (Xuất Ê-díp-tô Ký 3, Công Vụ 2), và lửa cũng dùng để thử nghiệm và thanh tẩy (1 Cô-rinh-tô 3:13). Giấc mơ thấy lửa có thể hiểu là sự hiện diện của Chúa hoặc một giai đoạn được tôi luyện, tùy lửa ấy thiêu rụi hay sưởi ấm.
• Đám cưới: giao ước, sự kết hiệp và niềm vui. Cảnh cuối cùng của Kinh Thánh là một tiệc cưới (Khải Huyền 19:7), nên giấc mơ về đám cưới thường được hiểu là sự cam kết, cảm giác thuộc về một nơi nào đó, hoặc nỗi khao khát có được những điều ấy.

Nên làm gì sau một giấc mơ đẹp hay một cơn ác mộng

Những người mơ trong Kinh Thánh đều đáp lại giấc mơ của mình bằng sự khôn ngoan chứ không phải lo âu, và qua thời gian, đời sống đức tin đã hình thành vài thói quen đơn giản cho cả hai kiểu đêm này.

• Sau một giấc mơ đầy khích lệ: hãy tạ ơn Đức Chúa Trời, ghi lại ngay khi còn nhớ rõ, và đừng quá bám chặt vào nó. Nếu giấc mơ thật sự đến từ Ngài, nó sẽ đứng vững qua thử thách: Kinh Thánh, thời gian và lời khuyên khôn ngoan sẽ cùng xác nhận. Hãy chia sẻ với một người bạn tin cậy thay vì loan báo cho tất cả mọi người.
• Sau một cơn ác mộng: hãy cầu nguyện trước khi ngủ lại, "với lòng tạ ơn, hãy dâng các điều cầu xin của anh em lên Đức Chúa Trời" (Phi-líp 4:6), và để Thi Thiên 4:8 có lời kết: "Con sẽ nằm xuống và ngủ bình an, vì chỉ một mình Ngài, lạy CHÚA, khiến con được ở yên ổn." Ác mộng không phải là lời tiên tri, và nỗi sợ không phải cách Đức Chúa Trời dẫn dắt con người. Nếu ác mộng cứ quay lại, hãy chăm sóc giấc ngủ của mình và tâm sự với một người bạn tin cậy; đó là sự khôn ngoan chứ không phải yếu đuối.

Ngày nay Đức Chúa Trời có còn phán qua giấc mơ không?

Hội thánh thuở ban đầu chắc chắn nghĩ là có. Tertullian dành nhiều chương trong tác phẩm Bàn về linh hồn để nói về giấc mơ và nguồn gốc của chúng. Augustine luôn trân trọng giấc mơ của mẹ mình là Monica, giấc mơ báo trước việc ông trở lại với đức tin, còn Jerome thì đổi hướng cuộc đời sau một giấc mơ trong đó ông bị buộc tội yêu Cicero hơn yêu Chúa Cứu Thế. Trong những thế kỷ đầu ấy, giấc mơ là một phần bình thường của đời sống đức tin.

Đến thời Trung Cổ, hội thánh trở nên dè dặt hơn. Lệnh cấm bói toán rất rõ ràng trong Kinh Thánh (Phục Truyền Luật Lệ Ký 18:10-12) khiến việc giải mã giấc mơ nghe quá gần với xem bói, và sự thận trọng đó chưa bao giờ biến mất hẳn. Ngày nay, các tín hữu thật sự có những quan điểm khác nhau. Có người cho rằng bây giờ Đức Chúa Trời chỉ phán qua Kinh Thánh và những giấc mơ mang tính mặc khải thuộc về thời các sứ đồ. Số khác, trong đó có hầu hết các hội thánh Ngũ Tuần và Ân Tứ, dựa vào lời hứa được trích dẫn trong Lễ Ngũ Tuần, "những người già cả sẽ có những giấc mơ" (Công Vụ 2:17), cũng như vào vô số câu chuyện trở lại đạo trên khắp thế giới khởi đầu bằng một giấc mơ.

Dù đứng ở phía nào, hai bên đều có chung một thứ tự ưu tiên: không giấc mơ nào có thẩm quyền cao hơn Kinh Thánh, và mọi giấc mơ rốt cuộc đều được đánh giá qua việc nó dẫn người ta đến đâu. Một giấc mơ thúc đẩy ai đó sống trung thực hơn, biết tha thứ hơn hay có đức tin hơn thì đã làm tròn vai trò của nó trong đêm, bất kể thần học nào giải thích về nó.

Bạn nghĩ gì về phần thần học cũng được, nhưng thói quen của Đa-ni-ên thì rất đáng học theo: ông ghi lại giấc mơ trước khi tìm cách hiểu nó (Đa-ni-ên 7:1). Đó cũng chính là cách Ruya tiếp cận việc giải mã giấc mơ theo Cơ Đốc giáo. Bạn ghi giấc mơ vào Nhật ký, trả lời vài câu hỏi nhẹ nhàng về cuộc sống và hoàn cảnh của mình, rồi nhận về một bản giải mã đặt giấc mơ bên cạnh Kinh Thánh để suy ngẫm: chu đáo, trong tinh thần cầu nguyện và không mê tín. Nhật ký hoàn toàn miễn phí, và giấc mơ của bạn xứng đáng được ghi lại.