Mơ thấy người chết hay thấy mình chết nghĩa là gì?

Bạn mơ thấy mẹ mất, con mất hoặc người yêu mất, và đau buồn như thật. Hoặc bạn mơ thấy chính mình chết, giật mình tỉnh dậy với tim đập thình thịch, rồi quay sang kiểm tra xem người nằm cạnh có còn thở không. Mơ thấy chết là một trong những giấc mơ phổ biến nhất, và ai từng gặp cũng tự hỏi đầu tiên: đây có phải điềm báo chuyện chẳng lành không? Bài viết này nói về cái chết như một sự việc xảy ra trong giấc mơ: người đang sống bị chết, bạn thấy mình chết, bị giết, giết người, hoặc dự một đám tang. Nếu người trong mơ đã thật sự mất rồi thì đó là một giấc mơ khác, và bạn nên đọc bài hướng dẫn về mơ thấy người đã khuất. Ở đây, chúng ta sẽ xem nghiên cứu đã đo được gì, tâm lý học, các truyền thống tâm linh, Hồi giáo và Kinh Thánh giải mã giấc mơ này ra sao, và nên làm gì khi nó cứ quay lại.

Nghiên cứu nói gì về giấc mơ thấy chết?

Những con số đáng tin cậy nhất đến từ Bảng hỏi về giấc mơ điển hình (Typical Dreams Questionnaire), một danh sách 55 chủ đề giấc mơ, trong đó người tham gia cho biết mình đã từng mơ thấy chủ đề nào chưa. Khi Tore Nielsen, Antonio Zadra và cộng sự cho 1.181 sinh viên đại học ở Canada làm bảng hỏi này, 54,1% cho biết từng mơ thấy một người còn sống đã chết, xếp thứ tám trong 55 chủ đề. Phụ nữ kể về giấc mơ này nhiều hơn hẳn nam giới (58,6% so với 43,1%). Có 34,5% từng mơ bị giết, 24,3% từng mơ giết người và 23,8% từng mơ thấy chính mình đã chết. Riêng giấc mơ giết người thì nam giới kể gần gấp đôi nữ giới (36,1% so với 19,5%). Về mặt thống kê, các chủ đề này nằm chung nhóm với giấc mơ bị tấn công thể chất, nhóm mà các nhà nghiên cứu gọi là "chết chóc - giết chóc" (death-murder). Một nghiên cứu lặp lại ở Đức của Michael Schredl với 444 người cho thấy thứ tự các chủ đề gần như giống hệt.

Có hai chi tiết giúp đặt những con số trên vào đúng tỷ lệ. Thứ nhất, khi được hỏi chủ đề nào quan trọng nhất với mình, các sinh viên đánh giá những giấc mơ về cái chết quan trọng ngang với những giấc mơ phổ biến hơn nhiều như bị đuổi theo. Chẳng ai quên được giấc mơ thấy cha mình qua đời. Thứ hai, bảng hỏi chỉ hỏi bạn đã từng mơ thấy chưa, không hỏi bạn mơ bao nhiêu lần. Trong các bảng chuẩn của Calvin Hall và Robert Van de Castle, được lập từ gần một nghìn bản ghi chép giấc mơ bình thường, cái chết chỉ chiếm 8% các "rủi ro" (những sự việc xấu) trong giấc mơ của nam giới và 10% ở nữ giới. Một nhân vật đã chết chỉ xuất hiện đúng một lần trong 1.180 nhân vật trong giấc mơ của nam giới, và sáu lần trong 1.423 nhân vật trong giấc mơ của nữ giới. Chắc chắn là phần lớn các đêm, trong giấc mơ của chúng ta chẳng ai chết cả.

Vậy tại sao bộ não lại tạo ra những giấc mơ này? Nhà nghiên cứu người Phần Lan Antti Revonsuo cho rằng, từ năm 2000, giấc mơ đã tiến hóa để mô phỏng các mối đe dọa, giúp chúng ta tập nhận ra và thoát khỏi nguy hiểm. Đó là lý thuyết mô phỏng mối đe dọa (threat simulation). Vì vậy những giấc mơ bị đuổi, bị tấn công, bị giết mới sống động đến thế, kể cả với người có cuộc sống rất an toàn. Gần như bố mẹ nào mới có con cũng từng gặp. Trong một nghiên cứu năm 2007 trên 273 phụ nữ, Nielsen và Tyna Paquette phát hiện 73% các bà mẹ trong những tháng sau sinh từng mơ thấy em bé gặp nguy hiểm, trong khi con số này ở phụ nữ đang mang thai là 42%. Nếu bạn từng mơ thấy con mình chết, hãy yên tâm: có rất nhiều người hoàn toàn bình thường cũng đã mơ y như vậy.

Mơ thấy mình chết thì ngoài đời có chết thật không?

Không. Đây là một trong những quan niệm sai lầm tồn tại dai dẳng nhất về giấc mơ. Chưa có nghiên cứu nào tìm thấy mối liên hệ giữa việc chết trong mơ và chết ngoài đời, và bằng chứng rõ nhất nằm ngay phía trên: gần một phần tư số sinh viên kia từng mơ thấy mình đã chết, hơn một phần ba từng mơ bị giết, vậy mà tất cả đều còn sống nhăn, ngồi trong giảng đường điền bảng hỏi. Thường thì khoảnh khắc chết trong mơ khiến cảm xúc dâng trào mạnh đến mức bạn bị đánh thức, nên rất nhiều giấc mơ kiểu này kết thúc bằng việc tỉnh giấc đột ngột, giống như sau những giấc mơ rơi từ trên cao. Có người vẫn tiếp tục mơ sau khi chết: họ lơ lửng, hoặc đứng nhìn đám tang của chính mình. Điều đó cũng chẳng có nghĩa gì cả. Đó chỉ là tâm trí đang tự kể cho mình nghe một câu chuyện về việc có điều gì đó kết thúc.

Giấc mơ này thường nói về điều gì?

Tâm lý học xem cái chết trong mơ là hình ảnh mạnh nhất mà tâm trí có để nói về một sự kết thúc, một thay đổi hoặc nỗi sợ mất mát, và hầu như không bao giờ là lời tiên đoán về một cái chết thật. Sigmund Freud dành riêng một phần trong cuốn Giải thích giấc mơ (The Interpretation of Dreams) cho những giấc mơ về cái chết của người thân yêu. Ông cho rằng nếu người mơ không thấy đau buồn thì giấc mơ đó nói về một điều khác; còn nếu người mơ đau buồn thì đó mới là những giấc mơ khó hiểu. Cách giải mã nổi tiếng của ông là những giấc mơ này thể hiện một ước muốn, nhưng ông cũng nói rất cẩn thận về ý mình: lý thuyết không đòi hỏi rằng người mơ bây giờ đang muốn người ấy chết; chỉ cần kết luận rằng người mơ "đã từng ước họ chết" vào một thời điểm nào đó thuở nhỏ. Một nhận xét lặng lẽ hơn trong cùng những trang ấy lại hữu ích hơn: Freud nhận thấy các giấc mơ này rất thường bắt nguồn từ "nỗi lo cho tính mạng của người thân yêu" ngoài đời thực, như cha mẹ đang ốm, người yêu chưa về nhà hay con đang sốt. Nỗi lo của ban ngày biến thành một cái chết trong giấc mơ đêm đó.

• Sợ mất đi một người thân. Đó là tình yêu mà nỗi lo không biết đặt vào đâu: cha mẹ ngày một lớn tuổi, bỗng lo lắng về sức khỏe của người bạn đời, hay con bắt đầu tập lái xe. Trong giấc mơ, bạn trải qua nỗi mất mát ấy trước mà không có nguy hiểm thật nào. Các nhà nghiên cứu về nỗi đau mất mát gọi đây là đau buồn dự báo (anticipatory grief): đó là một phần của sự gắn bó, không phải điềm báo về một cái chết.
• Một mối quan hệ đang thay đổi. Mơ thấy con chết thường đến khi con đang thay đổi: bắt đầu đi học, rời nhà, hay trở thành một người mà bạn không còn hiểu hết nữa. Điều này cũng đúng với giấc mơ về cha mẹ đang già yếu đi, hoặc về người bạn đời khi mối quan hệ bước sang một giai đoạn mới.
• Một chương trong đời bạn khép lại. Mơ thấy chính mình chết thường đánh dấu một giai đoạn của cuộc sống đã kết thúc: một công việc, một thành phố, một cuộc hôn nhân, một thói quen, hay một căn bệnh bạn đang dần khỏi. Những giấc mơ này thường bình yên đến bất ngờ.
• Cơn giận bạn chưa thừa nhận với chính mình. Mơ thấy mình giết người nghe thật đáng sợ, nhưng gần như không liên quan đến bạo lực. Thường thì bạn đang giận, đang oán trách ai đó, hoặc muốn thoát khỏi sự chi phối của họ, và tâm trí thể hiện điều đó theo cách cực đoan nhất mà nó tìm được.
• Cảm giác quá tải hoặc không an toàn. Mơ thấy bị giết hoặc bị truy đuổi thường xuất hiện sau những khoảng thời gian bạn thấy mình bất lực: một môi trường làm việc căng thẳng, một mối quan hệ mà bạn không thể nói không, một khoản nợ, một chẩn đoán bệnh.
• Sự chuyển hóa. Carl Jung xem cái chết trong giấc mơ là hình ảnh tâm hồn dùng để nói về sự chuyển hóa. Trong bài The Soul and Death, ông cho rằng vô thức đón nhận cái chết bằng một sự bình thản đáng ngạc nhiên, như một đích đến chứ không phải một tai họa.

Sau nửa đời người, chỉ ai sẵn sàng buông tay cùng cuộc sống mới thật sự sống trọn vẹn.

Carl Jung, The Soul and Death (1934), Collected Works volume 8, paragraph 800

Manh mối đáng tin nhất là cảm xúc của bạn trong mơ, thứ hai mới là người đã chết. Hãy tự hỏi lúc ấy bạn cảm thấy gì (hoảng loạn, đau buồn, nhẹ nhõm, bình thản hay có lỗi) và ngoài đời thực, bạn đã từng có cảm giác đó ở đâu. Mơ thấy cha hoặc mẹ mất khiến bạn khóc nức nở thường nói về tình yêu và nỗi sợ; còn một cái chết chẳng làm bạn xúc động thì thường nói về điều mà người cha hay người mẹ ấy tượng trưng. Đó chính là việc mà phương pháp giải mã theo Jung được tạo ra để làm.

Các dạng mơ thấy chết thường gặp và ý nghĩa của chúng

Ý nghĩa của giấc mơ phụ thuộc vào việc ai chết, chết như thế nào và bạn cảm thấy ra sao. Không có dạng nào trong số này là lời tiên đoán.

Ý nghĩa tâm linh của việc mơ thấy chết

Các truyền thống tâm linh nhìn cái chết trong giấc mơ giống như cách họ nhìn mùa thu: một phần của vòng tuần hoàn, để phần tiếp theo có thể đến. Cái chết là biểu tượng lớn nhất của sự chuyển hóa, nên giấc mơ được xem là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó trong đời bạn đã kết thúc và đang được buông xuống. Một giấc mơ chết yên bình được hiểu là bạn đã sẵn sàng; một cái chết mà bạn gắng chống lại trong mơ được hiểu là cái tôi đang bám lấy thứ đã hết thời. Nhiều người thầy còn nói thêm rằng người chết trong mơ đại diện cho một phần của chính bạn: cái chết của người cha là lời kêu gọi bạn bước lên nắm quyền tự quyết của mình, cái chết của người mẹ là sự thay đổi trong cách bạn chăm sóc bản thân, còn cái chết của một đứa trẻ là sự ngây thơ đang đi đến hồi kết.

Cách hiểu thứ hai coi giấc mơ là tâm hồn thương tiếc trước khi mất mát xảy ra: tình yêu tập dượt nỗi mất mát mà nó không dám tưởng tượng, để bạn trân trọng người ấy hơn ngay từ bây giờ. Lời khuyên đi kèm là điều giản dị nhất trong bài này: hãy gọi điện cho họ. Cách hiểu thứ ba là quan niệm dân gian. Trong dân gian, mơ thấy chết thường được đoán ngược lại, và mơ thấy vợ hoặc chồng mất được cho là điềm sống lâu cho người ấy. Trong truyền thống Trung Hoa, các sách giải mộng gắn với Chu Công nói rằng khi người thân hay bạn bè chết trong mơ thì họ sẽ sống thọ. Đây là niềm tin chứ không phải kết quả nghiên cứu, nhưng trong đó có một sự thật: suốt phần lớn lịch sử loài người, con người đã biết rằng giấc mơ này không báo trước một cái chết.

Giải mã giấc mơ thấy chết theo Hồi giáo

Hồi giáo đặt giấc ngủ và cái chết cạnh nhau, và mối liên hệ ấy bắt đầu từ Qur'an. “Allah thu linh hồn vào lúc chúng chết, còn linh hồn nào chưa chết thì Ngài thu trong giấc ngủ,” Surah Az-Zumar (39:42) nói như vậy; linh hồn nào đã được định phải chết thì được giữ lại, số còn lại được trả về cho đến kỳ hạn đã định. Giấc ngủ là cái chết nhỏ và thức dậy là sự phục sinh nhỏ. Vì thế mỗi sáng, Nhà Tiên tri Muhammad (cầu bình an cho Người) thường đọc lời cầu nguyện này khi thức dậy:

Mọi lời ca ngợi đều dành cho Allah, Đấng đã cho chúng tôi sống lại sau khi cho chúng tôi chết, và về với Ngài là sự phục sinh.

The Prophet Muhammad’s waking supplication, narrated by Hudhaifa, Sahih al-Bukhari, Book of Invocations (6312)

Một người Hồi giáo mơ thấy chết là đang mơ trong một truyền thống xem giấc ngủ mỗi đêm như một lần tập dượt cho cái chết. “Mỗi linh hồn đều sẽ nếm mùi cái chết,” Qur'an dạy (3:185, 29:57), và một giấc mơ khiến bạn cảm nhận rõ sự thật ấy là lời mời gọi bạn cầu nguyện và sắp xếp lại công việc, sửa lại những điều chưa phải của mình. Bước tiếp theo, các học giả sẽ hỏi đó là loại giấc mơ nào. Nhà Tiên tri dạy rằng giấc mơ có ba loại: tin vui từ Allah, giấc mơ đáng buồn đến từ Shaytan, và giấc mơ đến từ những điều một người đã nghĩ ngợi (Sahih Muslim). Giấc mơ thấy chết sau một ngày lo lắng cho cha hoặc mẹ đang bệnh thuộc loại thứ ba. Còn giấc mơ đáng sợ thuộc loại thứ hai: hãy cầu xin Allah che chở khỏi điều hại của nó, trở mình sang bên kia và đừng kể cho ai.

Các bộ sách giải mộng cổ điển được cho là của Ibn Sirin hiểu cái chết như một biểu tượng, và thường là biểu tượng đáng mừng. Thấy mình chết mà không có bệnh tật, tang lễ hay chôn cất được hiểu là sống lâu; với người đang nặng gánh lo toan, đó là sự nhẹ nhõm đang trên đường đến. Cơn đau đớn lúc lâm chung được hiểu là một chuyến đi xa, một đám cưới hoặc chuyện chuyển sang nhà mới, còn cái chết nói chung là sự hối hận và ăn năn (tawbah) vì một tội lỗi. Những lời cảnh báo tùy thuộc vào chi tiết trong giấc mơ: được tắm rửa theo nghi thức, liệm bằng vải liệm rồi chôn cất được hiểu là bị cuốn vào cuộc sống trần tục và đức tin suy yếu; trèo ra khỏi mộ được hiểu là ăn năn hối cải. Bị giết được hiểu là sống lâu và có lợi lộc, thường là từ chính kẻ giết mình. Giết người được hiểu là chuyện nghiêm trọng và là một sự bất công lớn đối với nạn nhân, nhưng cũng chính những bộ sách ấy lại hiểu đó là dấu hiệu được giải thoát khỏi buồn phiền và hoạn nạn. Đám tang có người khóc thương là một kết cục tốt lành, đám rước không ai đi theo là mất địa vị, còn người phụ nữ thấy đám tang của chính mình thì sắp lấy chồng. Các chuyên mục và trang giải mã giấc mơ phổ biến ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập còn nói thêm rằng thấy người đang sống chết đi nghĩa là người đó sẽ sống lâu; đó là niềm tin dân gian quanh các văn bản cổ điển, chứ không phải câu nào trong chính các văn bản ấy.

Mọi cách giải mã trên đều là truyền thống, không phải phán quyết. Các nhà giải mộng nhấn mạnh rằng hoàn cảnh của người mơ phải được cân nhắc, và không nên dựa vào một giấc mơ để đưa ra quyết định, nuôi nỗi sợ hay buộc tội ai. Nếu giấc mơ quay lại, truyền thống và nhà tâm lý học cho bạn cùng một lời khuyên: hãy nhìn vào nỗi lo nằm bên dưới nó.

Giải mã theo Kinh Thánh và quan điểm Cơ Đốc

Kinh Thánh không có câu nào nói riêng về giấc mơ thấy chết, nhưng nói rất nhiều về cái chết và giấc ngủ. Khi La-xa-rơ qua đời, Chúa Giê-su nói với các môn đồ: “La-xa-rơ, bạn chúng ta, đang ngủ; nhưng Ta đi đánh thức người dậy”, và khi họ tưởng Ngài nói về giấc ngủ thường, Ngài nói thẳng: “La-xa-rơ đã chết” (Giăng 11:11-14). Phao-lô cũng dùng chữ “ngủ” cho các tín hữu đã chết: “Thưa anh em, chúng tôi không muốn anh em không biết về những người đã ngủ, để anh em không buồn rầu như những người khác không có hy vọng” (1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:13). Với người Cơ Đốc, gọi cái chết là giấc ngủ là một giáo huấn, chứ không phải cách nói tránh cho nhẹ nhàng, và giấc mơ thấy mình chết mượn một hình ảnh mà Kinh Thánh đã làm cho dịu đi từ lâu.

Giấc mơ này còn có hai hướng hiểu khác. Hướng thứ nhất là sự biến đổi: các tín hữu “đã được chôn với Ngài trong sự chết qua phép báp-têm, để như Đấng Christ đã được sống lại từ cõi chết nhờ vinh quang của Cha, chúng ta cũng bước đi trong đời sống mới”, và “con người cũ của chúng ta đã bị đóng đinh với Ngài” (Rô-ma 6:4-6). Giấc mơ thấy mình chết thường được hiểu theo hướng này, như con người cũ được đặt xuống để điều mới có thể sống; Phao-lô còn nói đến phiên bản đời thường của nó: “mỗi ngày tôi đối diện với sự chết” (1 Cô-rinh-tô 15:31). Hướng thứ hai là được an ủi. “Dù khi tôi đi qua thung lũng bóng chết, tôi sẽ không sợ tai họa nào, vì Ngài ở cùng tôi” (Thi thiên 23:4) là câu mà nhiều người Cơ Đốc tìm đến nhất sau một giấc mơ thấy chết, và Phao-lô trả lời thẳng nỗi sợ ấy: “Hỡi sự chết, chiến thắng của ngươi ở đâu? Hỡi sự chết, nọc độc của ngươi ở đâu?” (1 Cô-rinh-tô 15:55). Truyền Đạo nói giản dị nhất: có “kỳ sinh ra và kỳ chết đi” (3:2). Bài giải mã giấc mơ theo Kinh Thánh của chúng tôi giải thích cách các tín hữu đối chiếu một giấc mơ với Kinh Thánh chứ không phải với nỗi sợ.

Khi giấc mơ thấy chết cứ lặp đi lặp lại

Một giấc mơ thấy chết sau một tuần mệt mỏi thì bạn không cần làm gì cả, nghỉ ngơi một chút là đủ. Còn nếu chúng nối tiếp nhau thì lại khác, lúc này bạn cần hành động. Giống như các giấc mơ lặp đi lặp lại khác, chúng thường dừng lại khi nỗi lo ngoài đời thực đứng sau chúng đã được gọi tên và giải quyết.

1. Ghi lại ngay sáng hôm đó. Ai chết, chết như thế nào, ai có mặt, và bạn cảm thấy gì. Sau ba bốn lần ghi, quy luật sẽ lộ ra: cùng một người, cùng một cách chết, cùng một điều kích hoạt.
2. Nói ra bạn sợ mất điều gì. Hãy hoàn thành câu “Điều tôi sợ mất là...”. Thường đó không phải bản thân người ấy mà là điều gắn liền với họ: được chăm sóc, được cần đến, được thấu hiểu.
3. Nhìn lại chuyện xảy ra hôm trước. Một buổi hẹn bệnh viện của bố mẹ, người yêu về nhà muộn, đêm đầu tiên con ngủ xa nhà. Những giấc mơ thấy chết thường quanh quẩn các nỗi hoảng sợ nhỏ có thật mà ban ngày bạn không có thời gian để cảm nhận.
4. Làm điều giấc mơ nhắn nhủ. Gọi điện cho bố mẹ. Đặt lịch đi khám sức khỏe, cho bạn hoặc cho họ. Nói với người ấy điều bạn vẫn giữ trong lòng. Giấc mơ sẽ mờ dần khi bạn đã đối mặt với sự kết thúc mà nó đại diện ngay trong đời thực.
5. Đối diện với cơn giận một cách thành thật. Nếu bạn mơ thấy mình giết ai đó, hãy viết ra người ấy đã làm gì và bạn chưa nói được điều gì. Cơn giận đã được viết ra thì không cần đến giấc mơ nữa.
6. Tìm sự giúp đỡ nếu giấc mơ không dừng. Nếu những giấc mơ kéo dài nhiều tháng, để lại nỗi sợ hãi bám theo bạn sau khi tỉnh dậy, hoặc xuất hiện sau một mất mát thật hay một biến cố chấn thương, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc nhà trị liệu. Ác mộng có thể điều trị được, và nỗi đau mất mát, kể cả khi người ấy vẫn còn sống, không nên phải một mình gánh chịu.

Một lời nhẹ nhàng dành cho những ai có người thân đang ở những ngày cuối đời. Trong một nghiên cứu tại cơ sở chăm sóc cuối đời (hospice) do Christopher Kerr dẫn dắt, công bố năm 2014, phần lớn trong 59 bệnh nhân được phỏng vấn cho biết họ đã có ít nhất một giấc mơ hoặc hình ảnh rất sống động, thường là về bạn bè và người thân đã mất, và những giấc mơ ấy càng an ủi hơn khi cái chết đến gần. Nếu người bạn đang chăm sóc kể về một giấc mơ như vậy, bạn không cần phải đính chính. Chỉ cần lắng nghe là đủ.

Giấc mơ về cái chết hầu như không bao giờ nói về một cái chết thật. Nó nói về tình yêu và nỗi sợ mất đi người mình thương, về những điều kết thúc và con người bạn phải thay đổi để vượt qua chúng. Nghiên cứu cho thấy giấc mơ này rất phổ biến, các truyền thống xem nó là một lời nhắc chứ không phải bản án, và những người từng mơ thấy nó, hơn một nửa chúng ta, vẫn đang sống bình thường. Để hiểu giấc mơ của riêng bạn, hãy ghi lại trong Ruya và giải mã bằng phương pháp hợp với cách bạn nhìn giấc mơ: nhận thức cho nỗi lo đứng sau nó, Jung cho sự thay đổi mà nó có thể báo hiệu, tâm linh cho điều kết thúc mà nó đánh dấu, Hồi giáo hoặc Kitô giáo cho những câu hỏi về cái chết và niềm hy vọng mà nó gợi lên. Một giấc mơ, và một câu trả lời thuộc về riêng bạn.