Montague Ullman: Nhóm chia sẻ giấc mơ và sức mạnh của việc cùng nhau lắng nghe giấc mơ

Nhiều người trước ông đã xây dựng phương pháp giải mã giấc mơ. Montague Ullman thì làm một việc khác: ông dựng nên một không gian để mọi người cùng giải mã. Là bác sĩ tâm thần kiêm nhà phân tâm học, ông đã hàng chục năm ngồi sau đi-văng để phân tích giấc mơ cho bệnh nhân, rồi đi đến một kết luận lặng lẽ nhưng khá thẳng thắn với chính nghề của mình: giấc mơ quan trọng đến mức không nên để riêng giới chuyên môn nắm giữ. Nhóm chia sẻ giấc mơ do ông thiết kế, với câu then chốt nổi tiếng "nếu đây là giấc mơ của tôi", đã đưa việc tìm hiểu giấc mơ ra khỏi phòng khám để vào phòng khách của những gia đình ở khắp các châu lục. Cho đến nay, đây vẫn là cách an toàn và chân thành nhất để mọi người giúp nhau hiểu những gì giấc mơ đang muốn nói.

Montague Ullman là ai?

Montague Ullman (1916-2008) được đào tạo về thần kinh học và phân tâm học tại New York, sau đó hành nghề bác sĩ tâm thần trong nhiều thập kỷ. Năm 1962, ông thành lập Phòng thí nghiệm giấc mơ tại Maimonides Medical Center ở Brooklyn. Tại đây, cùng với Stanley Krippner, ông thực hiện những thí nghiệm nổi tiếng nhất thời bấy giờ về thần giao cách cảm trong giấc mơ: thử truyền hình ảnh đến người đang ngủ. Kết quả được đúc kết trong cuốn Dream Telepathy xuất bản năm 1973. Công trình này từng gây xôn xao và đến nay vẫn còn tranh cãi: giới khoa học chính thống không chấp nhận kết quả, các lần lặp lại thí nghiệm đều gây thất vọng, và một bài viết trung thực về Ullman cần nói rõ điều đó. Tuy vậy, những năm làm việc trong phòng thí nghiệm còn để lại một điều bền vững hơn cả cuộc tranh cãi: niềm tin rằng giấc mơ là nguồn tài nguyên tự nhiên của tất cả mọi người, và việc thấu hiểu chúng không cần đến tấm bằng y khoa. Từ giữa thập niên 1970, trước tiên ở Thụy Điển rồi lan ra khắp thế giới, ông dành trọn tâm sức để dạy cách sinh hoạt nhóm giấc mơ theo hướng trải nghiệm, điều mà ông xem là di sản thực sự của mình.

Tất cả chúng ta đều không ngừng xử lý lại những vướng mắc cảm xúc chưa giải quyết từ quá khứ. Giấc mơ dường như là những trạm dừng chân để các nỗi niềm ấy đi qua.

Montague Ullman

Nhóm chia sẻ giấc mơ: an toàn trước, khám phá sau

Thiết kế của Ullman dựa trên hai nguyên tắc mà ông không bao giờ nhượng bộ. Nguyên tắc thứ nhất là sự an toàn: giấc mơ là điều riêng tư nhất mà một người có thể chia sẻ, nên người mơ nắm toàn quyền quyết định, từ chia sẻ điều gì, đi sâu đến đâu cho đến khi nào dừng, và không ai được thúc ép, dò hỏi hay phán xét. Nguyên tắc thứ hai là khám phá: người khác thực sự có thể giúp bạn, không phải bằng cách nói giấc mơ của bạn mang ý nghĩa gì, mà bằng cách trao cho bạn những cảm nhận của họ để bạn tự chọn lấy. Các thành viên trong nhóm đón nhận giấc mơ như thể đó là của chính mình, mở đầu mọi nhận xét bằng câu "nếu đây là giấc mơ của tôi", còn người mơ cứ giữ lại điều nào thấy đúng và bỏ qua phần còn lại mà không cần giải thích. Buổi sinh hoạt diễn ra theo từng bước:

Điểm tài tình nằm ở cách nói. "Giấc mơ của bạn có nghĩa là" là sự áp đặt; "nếu đây là giấc mơ của tôi, nó sẽ có nghĩa là" là một món quà mà người mơ hoàn toàn có thể từ chối. Câu nói ấy vừa bảo vệ người mơ khỏi sự thông minh quá đà của cả nhóm, vừa giúp mọi người thoải mái nói thật. Và ai ngồi trong phòng cũng thấm dần bài học sâu hơn: không ai là người có thẩm quyền đối với giấc mơ của người khác.

Áp dụng phương pháp của Ullman khi không có nhóm

1. Viết giấc mơ ra, rồi bước ra khỏi nó. Một ngày sau, hãy đọc lại như thể đó là giấc mơ của một người bạn kể cho bạn nghe, rồi viết phần hồi đáp: "nếu đây là giấc mơ của mình, mình sẽ cảm thấy... có thể nó đang nói rằng...". Khoảng cách ấy làm được đúng việc mà nhóm chia sẻ giấc mơ vẫn làm.
2. Thu thập hai hoặc ba cách hiểu, đừng chỉ dừng ở một. Các giai đoạn trong phương pháp của Ullman buộc ta nhìn giấc mơ từ nhiều góc. Khi tự làm một mình, hãy viết ra cách hiểu theo cảm xúc, cách hiểu theo ẩn dụ và cách hiểu theo chuyện gần đây trong cuộc sống, rồi mới chọn.
3. Chia sẻ một giấc mơ với một người bạn tin tưởng, và hướng dẫn họ năm chữ ấy trước. Chỉ cần hai người làm đúng quy tắc một cách trung thực là đã thành một nhóm chia sẻ giấc mơ rồi.
4. Hãy giữ quyền phủ quyết của người mơ như điều bất khả xâm phạm, kể cả với chính bạn: một cách hiểu không mang lại cảm giác "à, đúng rồi" thì đơn giản là chưa phù hợp lúc này, dù nghe có sâu sắc đến đâu.
5. Để ý những "trạm dừng chân". Ullman xem giấc mơ như những trạm dừng, nơi những chuyện dang dở trong lòng đi ngang qua. Khi cùng một chuyện dang dở cứ liên tục quay lại, thì chuỗi giấc mơ đó mới chính là nội dung thật sự đáng đọc.

Di sản: giấc mơ dân chủ

Các thí nghiệm về thần giao cách cảm vẫn còn chỗ đứng trong những cuộc tranh luận về cận tâm lý học, nhưng di sản bền vững nhất của Ullman lại nằm ở cộng đồng: hàng nghìn nhóm chia sẻ giấc mơ ngang hàng hoạt động theo phương pháp của ông ở Bắc Âu, châu Mỹ và châu Á, cả một thế hệ người làm việc với giấc mơ được đào tạo theo đạo đức nghề của ông, cùng một nguyên tắc nay đã trở thành chuẩn mực, được áp dụng rộng rãi ngoài các nhóm của ông: người mơ là người có tiếng nói cuối cùng, và sự tôn trọng phải đến trước sự thấu hiểu. Ông cho rằng việc chia sẻ giấc mơ tạo nên một kiểu chân thành đặc biệt giữa người với người, vì giấc mơ không biết diễn, và hàng chục năm thực hành nhóm đã chứng minh điều đó. Nếu bạn từng nghe bạn bè kể mơ rồi mở lời bằng câu "chắc là nó nói về...", thì dù có chủ ý hay không, bạn đã chơi một phiên bản còn vụng về của trò chơi mà Ullman đã hoàn thiện.

Tinh thần của Ullman trong cách bạn tự thực hành

Các phương pháp giải mã giấc mơ của Ruya được xây dựng trên chính nguyên tắc đạo đức mà Ullman luôn đề cao: hỏi trước khi gợi ý, đưa ra những cách hiểu để bạn tự kiểm chứng chứ không phải kết luận bắt bạn chấp nhận, và để lời cuối cùng ở nơi ông đã đặt nó, là người mơ. Nhật ký cung cấp đúng nguyên liệu mà phương pháp của ông cần: những giấc mơ được ghi lại còn nguyên độ tươi, kèm bối cảnh cuộc sống bên cạnh. Và nó lặng lẽ làm điều ông coi là quan trọng nhất: nhận ra khi nào cùng một chuyện dang dở cứ liên tục đi ngang qua. Bài hướng dẫn về giấc mơ lặp lại sẽ nối tiếp mạch này, còn bản đồ các phương pháp giải mã cho bạn thấy những góc nhìn mà một nhóm chia sẻ giấc mơ tốt sẽ mang đến.

Năm chữ của Ullman là cả một triết lý thu nhỏ: hãy đón mọi giấc mơ, kể cả giấc mơ của chính mình, như một vị khách chứ không phải một ông chủ. Ý nghĩa chỉ để gợi ý, không bao giờ áp đặt; sự gần gũi đi cùng sự an toàn; và quyền quyết định, rốt cuộc và mãi mãi, thuộc về người đã mơ. Khó mà nghĩ ra một cuộc cách mạng nào dịu dàng hơn.