روزالیند کارترایت: چطور خواب‌ها مغز احساسی ما را التیام می‌دهند

بیشتر نظریه‌پردازهای خواب کارشان را از اتاق مشاوره شروع کردند، اما روزالیند کارترایت کارش را از آزمایشگاه خواب شروع کرد و سؤالی پرسید که تا آن موقع کسی درست آزمایشش نکرده بود: خواب دیدن واقعاً به دردی می‌خورد؟ او در بیش از پنجاه سال پژوهش، که بخش بزرگی‌اش با آدم‌هایی بود که در سخت‌ترین سال زندگی‌شان بودند، نشان داد که جواب مثبت است. به روایت او، خواب دیدن شیفت شب زندگی احساسی ماست: دغدغه‌ها و ناراحتی‌های روز را برمی‌دارد، به همه‌ی چیزهایی که قبلاً از سر گذرانده‌ایم وصل می‌کند و ذهنی را تحویل ما می‌دهد که آمادگی روبه‌رو شدن با صبح را دارد. به او «ملکه‌ی خواب‌ها» می‌گفتند و به لطف کارهای او است که تعبیرهایی مثل «درمان شبانه» در علم خواب امروز جا باز کرده‌اند.

روزالیند کارترایت که بود؟

روزالیند دایموند کارترایت (1922 تا 2021) هسته‌ی اصلی دوران کاری‌اش را در مرکز پزشکی دانشگاه راش در شیکاگو گذراند. او آنجا ریاست بخش روان‌شناسی را بر عهده داشت و یکی از اولین مراکز درمان اختلال‌های خواب در آمریکا را راه انداخت. او از نخستین نسل دانشمندانی بود که می‌توانستند خواب را در حین رخ دادنش ببینند: نوار مغزی، دوره‌های خواب REM و بیدار کردن‌های زمان‌بندی‌شده. اما برخلاف خیلی از پژوهشگران آزمایشگاهی، هیچ‌وقت از این سؤال دست نکشید که خواب‌ها برای چه هستند. فکر می‌کرد اگر خواب دیدن کارکردی دارد، آنجا بیشتر از همه به چشم می‌آید که بار احساسی از همه سنگین‌تر است. برای همین سراغ آدم‌های گرفتار بحران رفت و بحرانی که انتخاب کرد، طلاق بود.

خواب‌ها فقط بازپخش کارهای روز نیستند، ادامه‌ی همان دغدغه‌هایی‌اند که در بیداری با ما هستند.

Rosalind Cartwright

پژوهش‌های طلاق: تماشای کار خواب‌ها

در دهه‌های 80 و 90 میلادی، کارترایت داوطلبانی را به آزمایشگاه آورد که تازه جدا شده بودند یا در آستانه‌ی طلاق بودند و خیلی‌هایشان افسردگی بالینی داشتند. خواب و رؤیاهایشان را ثبت کرد و بعد ماه‌ها و سال‌ها روند بهبودشان را دنبال کرد. طرح پژوهش ساده به نظر می‌رسد، ولی یافته‌هایش نگاه علم به خواب دیدن را عوض کرد:

یافته‌ی مربوط به همسر سابق ارزش یک نگاه دوباره دارد، چون برخلاف شهود رایج است. خواب دیدن کسی که دلتان را شکسته شبیه شکست است، انگار هر شب زخم دوباره باز می‌شود. اما داده‌های کارترایت خلاف این را می‌گویند: همین خواب‌های دردناک و پراحساس خودِ پردازش هستند. مغز احساسی دارد غم این از دست دادن را از انبار بیرون می‌آورد و به بقیه‌ی داستان زندگی‌تان گره می‌زند و کسانی که این کار را کردند، همان‌هایی بودند که التیام پیدا کردند. آن‌هایی که هیچ‌وقت همسر سابقشان را خواب نمی‌دیدند هم از آن گذشته نبودند؛ در خواب هم از آن فرار می‌کردند.

نظریه: خواب دیدن به‌عنوان تنظیم حال و هوا در طول شب

نظریه‌ی کامل‌شده‌ی کارترایت، که در The Twenty-four Hour Mind آمده، بیداری و خواب را یک سیستم پیوسته می‌داند. در طول روز کلی کار عاطفی نیمه‌تمام جمع می‌کنیم و شب، به‌ویژه در خواب REM، ذهن سراغ همان چیزی می‌رود که بیشترین بار منفی را دارد و رویش کار می‌کند: زخم تازه را به خاطرات قدیمی‌تر وصل می‌کند، از شدتش کم می‌کند و تصویری را که از خودمان داریم و آن زخم تهدیدش کرده بود، دوباره به‌روز می‌کند. وقتی این سیستم درست کار کند، واقعاً با حال بهتری بیدار می‌شوید و طی چند هفته طلاق، سوگ یا یک تحقیر کم‌کم هضم می‌شود. اما در افسردگی، ماشین کار می‌کند ولی ترمیم اتفاق نمی‌افتد. کار او روی همین نقص کمک کرد بفهمیم چرا خواب فرد افسرده روی نمودارها این‌قدر متفاوت دیده می‌شود. اگر این حرف‌ها شبیه نسخه‌ی علمیِ آنچه در راهنمای خواب‌های اضطرابی ما آمده به نظر می‌رسد، درست حدس زده‌اید: بخش زیادی از علم آن مقاله روی پایه‌هایی بنا شده که کارترایت ریخته است.

چطور از یافته‌های کارت‌رایت در شب‌های خودتان استفاده کنید

1. حال‌وهوایتان را کنار خواب‌ها ثبت کنید. هم موقع خوابیدن بنویسید چه حالی دارید و هم موقع بیدار شدن. تفاوت شب تا صبح همان نشانه‌ای است که کارت‌رایت دنبالش بود: بیشتر شب‌ها باید کمی سبک‌تر از شب قبل بیدار شوید.
2. از حضور آدم یا ماجرای دردناک در خواب نترسید. اگر درباره کسی یا چیزی که از دست داده‌اید و دلتان را می‌سوزاند خواب می‌بینید، یعنی ذهنتان دارد کارش را می‌کند، نه اینکه دوباره عقب افتاده باشید. بگذارید خواب ثبت شود و پسش نزنید.
3. به مسیر چند هفته نگاه کنید، نه یک خواب. یک خواب تلخ چیز زیادی نمی‌گوید. مهم این است که در طول چند هفته، موضوع خواب‌ها نرم‌تر می‌شود، گره‌اش باز می‌شود یا پایان تازه‌ای پیدا می‌کند یا نه.
4. از سازوکار خواب مراقبت کنید. این ترمیم شبانه به خواب کافی و منظم و خواب REM سالم نیاز دارد. شب‌های کوتاه و نوشیدن الکل نزدیک خواب، این «جلسه درمان» را نیمه‌کاره می‌کنند.
5. نشانه‌ی از کار افتادن این ترمیم را بشناسید. اگر چند هفته پشت‌سرهم خواب‌هایتان بی‌رنگ یا پیوسته تلخ بود، صبح‌ها حالتان بهتر از شب نبود و حال روزتان هم پایین بود، احتمالاً ترمیم شبانه درست کار نمی‌کند. این دلیل خوبی است که درباره افسردگی با یک متخصص صحبت کنید. این نه ضعف شماست و نه تقصیر شما.

بگذارید دفترچه، سابقه شب‌هایتان را نگه دارد

یافته‌های کارت‌رایت وقتی به کارتان می‌آید که شب‌هایتان ثبت شده باشند، و دفترچه Ruya برای همین است: خواب را همان لحظه بیدار شدن با صدا یا متن ثبت می‌کنید، کنارش حال و اتفاق‌های زندگی را می‌نویسید، و مسیر چند هفته‌ای خواب‌ها دیده می‌شود، از نرم‌تر شدن یک موضوع تا خواب تکراری که بالاخره پایانش عوض می‌شود. دیگر چیزی از یادتان نمی‌رود. بعد هم روش‌های تعبیر کمکتان می‌کنند با چیزی که آن شب آورده کار کنید، همان‌طور که کارت‌رایت نشان داد منطقی است: خواب یعنی دغدغه‌های احساسی این هفته‌تان، وسط کار ترمیم.

کارت‌رایت به خواب‌بیننده‌ها چیزی کمیاب‌تر از یک تعبیر داد: شواهد علمی. شواهدی که می‌گویند خواب تلخ بعد از یک فقدان، زحمت ذهن است نه شبح و عذاب؛ که صبح واقعاً می‌تواند از شب عاقل‌تر باشد؛ و که نمایش عجیب خواب REM وظیفه‌ای مشخص دارد. «ملکه رویاها» این لقب را به سختی و آرام‌آرام به دست آورد، شب به شب و با ثبت تک‌تک خواب‌ها.