Ëndrrat e vërteta në Islam: Kuptimi i ruya sadiqa

Disa ëndrra ndihen ndryshe. Ato janë të qarta aty ku ëndrrat e tjera janë të çrregullta, të qeta aty ku të tjerat janë të zhurmshme, dhe mbeten me ty edhe pasi zgjohesh, sikur të të ishte treguar diçka e jo sikur ta kishe imagjinuar. Islami e quan këtë lloj ëndrre al-ruya al-sadiqa, ëndrra e vërtetë. Asnjë traditë e madhe nuk u kushton ëndrrave më shumë rëndësi dhe asnjë nuk ka ndërtuar një kuadër më të kujdesshëm për t'i kuptuar ato, duke e nderuar ëndrrën e vërtetë dhe njëkohësisht duke i mbrojtur besimtarët nga frika, bestytnitë dhe interpretimet e tepruara.

Ky udhëzues përmbledh mësimin e plotë: vendin që zënë ëndrrat e vërteta në Islam dhe pse quhen pjesë e profetësisë, tre llojet e ëndrrave dhe si të dallohen, ëndrrat madhështore të Kuranit, çfarë thonë dijetarët se e bën një ëndërr të vërtetë, etikën që duhet ndjekur pas një ëndrre të mirë dhe pas një makthi, të vërtetën rreth istikhares dhe ëndrrave, si edhe çfarë do të thotë e gjithë kjo për pyetjen që njerëzit bëjnë gjithmonë: a mundet vërtet një ëndërr të tregojë të ardhmen?

Vendi i ëndrrave të vërteta në Islam

Vetë shpallja filloi me ëndrra. Aishja (Allahu qoftë i kënaqur me të) tregoi se si drita e parë e profetësisë i erdhi Profetit Muhamed (paqja qoftë mbi të):

Fillimi i shpalljes hyjnore për të Dërguarin e Allahut ishte në formën e ëndrrave të mira, të cilat realizoheshin qartë si drita e ditës.

Aisha (may Allah be pleased with her), Sahih al-Bukhari 3

Për këtë arsye, hadithi i njohur në Sahih al-Bukhari e quan ëndrrën e vërtetë të një njeriu të drejtë "një nga dyzet e gjashtë pjesët e profetësisë". Dijetarët klasikë madje dhanë edhe një shpjegim matematikor për këtë numër: periudha e ëndrrave të vërteta para vizitës së parë të engjëllit zgjati rreth gjashtë muaj, ndërsa e gjithë periudha e profetësisë zgjati njëzet e tre vjet; gjashtë muaj janë një e dyzet e gjashta e njëzet e tre vjetëve. Pavarësisht mënyrës se si kuptohet kjo llogaritje, kuptimi i hadithit është i pranuar: ëndrra e vërtetë është një mbetje e vogël, por e vërtetë, e dritës profetike. Një transmetim tjetër e plotëson këtë pamje. Me Profetin, vetë profetësia përfundoi, dhe ai tha se prej saj nuk mbeti asgjë përveç al-mubashshirat, përgëzimeve, të cilat i shpjegoi si ëndrrën e drejtë. Me fjalë të tjera, ëndrrat e vërteta janë një mëshirë që vazhdon: jo shpallje, jo autoritet, por dritë.

Tre llojet e ëndrrave

Profeti mësoi, në një hadith të transmetuar nga Buhariu dhe Muslimi, se ëndrrat janë të tre llojeve. E para është ruya, ëndrra e mirë dhe e vërtetë, e cila vjen nga Allahu: ajo sjell qartësi, qetësi ose udhëzim dhe pritet me falënderim. E dyta është hulm, ëndrra shqetësuese, që i atribuohet shejtanit: makthet, pamjet tronditëse dhe ëndrrat që kanë për qëllim të frikësojnë ose pikëllojnë atë që fle. Islami mëson qartë se këto ëndrra nuk kanë as fuqi e as domethënie. E treta është hadith al-nafs, biseda e vetvetes: mendja që rikthen ditët, shqetësimet, shpresat dhe bisedat e saj. Kjo nuk është as mesazh e as ogur, por thjesht vazhdimi i përvojës së njeriut gjatë gjumit.

Dijetarët e interpretimit të ëndrrave, mbi të gjithë Ibn Sirin, kanë qenë të qartë se shumica e ëndrrave i përkasin llojit të tretë. Kjo nuk do të thotë se ëndrrat zhvlerësohen; përkundrazi, është një mbrojtje. Do të thotë se një mysliman nuk është kurrë i detyruar të kërkojë një mesazh në rrëmujën e çdo nate, dhe njëkohësisht lë hapësirë për atë që shkenca moderne e gjumit e përshkruan si mënyrën se si truri përpunon kujtesën dhe emocionet. Këto kategori plotësojnë njëra-tjetrën: pikërisht përulësia ndaj shumicës së ëndrrave është ajo që e bën ëndrrën e rrallë të vërtetë të denjë për t'u marrë seriozisht.

Ëndrrat e vërteta në Kuran

Rrëfimi më i gjatë në Kuran ndërtohet rreth ëndrrave. Kur ishte djalosh, Jusufi (paqja qoftë mbi të) sheh në ëndërr njëmbëdhjetë yje, diellin dhe hënën duke i bërë sexhde, dhe babai i tij, Jakubi, duke e kuptuar peshën e kësaj ëndrre, e këshillon të mos ua tregojë vëllezërve. Vite më vonë, në burg, Jusufi interpreton ëndrrat e dy bashkëvuajtësve të tij dhe më pas ëndrrën e mbretit për shtatë lopë të majme që haheshin nga shtatë lopë të dobëta. Ai e shpjegon si shtatë vite begatie të ndjekura nga shtatë vite zie buke dhe e këshillon Egjiptin të grumbullojë drithë. Ky interpretim shpëton vendin, sjell lirimin e Jusufit dhe, në fund, bashkon familjen e tij me të. Kur prindërit dhe vëllezërit më në fund përulen para tij, ai thotë se ky është përmbushja e ëndrrës së tij të hershme. Ky rrëfim e paraqet ëndrrën e vërtetë pikërisht ashtu siç e kupton Islami: reale, nga Allahu dhe e kuptueshme plotësisht vetëm kur vjen koha e saj.

Kurani përmend gjithashtu ëndrrën e Ibrahimit (a.s.), i cili pa se po flijonte birin e tij dhe e kuptoi atë si një urdhër nga Allahu, një sprovë që përfundoi me mëshirë dhe me një kurban zëvendësues. Këtu dijetarët bëjnë një dallim thelbësor për çdo besimtar: ëndrrat e profetëve janë shpallje, prandaj Ibrahimi veproi sipas ëndrrës së tij, ndërsa ëndrrat e të gjithë të tjerëve nuk janë. Ëndrra e një myslimani të zakonshëm, sado e ndritur të jetë, nuk krijon kurrë detyrim, nuk e tejkalon dijen dhe nuk e bën të lejuar atë që feja e ka ndaluar. Një ruya sadiqa mund të sjellë ngushëllim, inkurajim ose paralajmërim. Ajo nuk jep urdhra.

Kurani përmend edhe një ëndërr, përmbushjen e së cilës e panë me sytë e tyre edhe besimtarët e parë. Para marrëveshjes së Hudejbijes, Profeti pa në ëndërr se ai dhe shokët e tij hynin të sigurt në Mekë për të kryer pelegrinazhin. Në fillim, ngjarjet dukeshin sikur e kundërshtonin ëndrrën, por një vit më vonë ajo u përmbush saktësisht:

Allahu ia tregoi të Dërguarit të Tij vizionin me të vërtetën. Ju do të hyni patjetër në Mesxhidul-Haram, nëse do Allahu, të sigurt.

Quran 48:27 (Sahih International)

Çfarë e bën një ëndërr të vërtetë

Si mund ta dallosh një ruya sadiqa? Tradita jep shenja, jo garanci të padiskutueshme. Ëndrrat e vërteta zakonisht janë të qarta, të thjeshta dhe të shkurtra, jo të gjata e të çrregullta, dhe pas tyre mbetet qetësi, jo hutim. Edhe gjendja e ëndërrimtarit ka rëndësi: në hadithin për tre llojet e ëndrrave, Profeti tha se ëndrrat më të vërteta u përkasin atyre që janë më të sinqertë në të folur, dhe dijetarët gjithmonë e kanë lidhur jetën e ndershme me ëndrrat e ndershme. Tradita u jep ëndrrave edhe një peshë të veçantë me kalimin e kohës, duke treguar se kur të afrohet fundi i kohës, ëndrra e besimtarit pothuajse nuk do të jetë kurrë e rreme. Një rast është krejt i veçantë: Profeti tha se kush e sheh atë në ëndërr, e ka parë me të vërtetë, sepse shejtani nuk mund të marrë pamjen e tij. Edhe këtu, dijetarët këshillojnë kujdes: kuptimi i një ëndrre të tillë kërkon ende dije për t'u interpretuar dhe nuk i jep ëndërrimtarit asnjë autoritet mbi të tjerët.

Kufijtë janë po aq të rëndësishëm sa edhe shenjat, dhe dijetarët islamë i shpjegojnë qartë. Ëndrrat nuk janë provë në çështjet juridike fetare. Ato nuk i shtojnë dhe as nuk i heqin gjë fesë, sepse shpallja është e plotë. Asnjë ëndërr e një besimtari të zakonshëm nuk e zbulon të ardhmen, sepse të padukshmen e di vetëm Allahu. Ajo që sjell një ruya sadiqa është bushra - përgëzim: ngushëllim në vështirësi, nxitje drejt së mirës dhe ndonjëherë një paralajmërim i butë që e kthen zemrën para se të gabojë. Brenda këtyre kufijve, ëndrra e vërtetë është një dhuratë pa pasoja të dëmshme. Kur nxirret jashtë tyre, ëndrrat historikisht janë përdorur si mjete manipulimi, pikërisht atë që ky kuadër synon ta parandalojë.

Etika: Çfarë të bësh pas një ëndrre

Pas një ëndrre të mirë, udhëzimi është i thjeshtë dhe i ngrohtë: dije se ajo është nga Allahu, falënderoje Atë për të dhe tregoja vetëm njerëzve që i do dhe u beson. Kujdesi për ta ndarë me të tjerët buron nga vetë Kurani, në këshillën që Jakubi i dha Jusufit të ri që të mos ua tregonte vëllezërve ëndrrën që mund të zgjonte xhelozinë e tyre. Një ëndërr e bukur, kur i tregohet njerëzve të gabuar, mund të sjellë tallje, smirë ose interpretime të pamenduara, prandaj tradita e trajton ëndrrën si diçka të brishtë: ajo meriton ose një dëgjues të urtë, ose të mos i tregohet askujt.

Pas një ëndrre të keqe, përgjigjja e Islamit është ndër më të mëshirshmet edhe nga këndvështrimi psikologjik: pesë veprime të vogla që i mbyllin derën frikës:

1. Kërko mbrojtje tek Allahu nga shejtani dhe nga e keqja e asaj që pe.
2. Pështyj lehtë në të majtë tri herë, vetëm si një fryrje simbolike pa pështymë.
3. Kthehu dhe fli në anën tjetër.
4. Nëse vazhdon të ndihesh i trazuar, ngrihu dhe fal namaz.
5. Mos ia trego askujt ëndrrën. Një makth që rrëfehet vazhdimisht është një makth që ripërjetohet.

Profeti mësoi se, me këto veprime, ëndrra nuk do ta dëmtojë ëndërrimtarin. Vëre se çfarë arrin kjo etikë: ëndrrës së frikshme i hiqet çdo autoritet, nuk i jepet audiencë dhe asaj i përgjigjesh me veprim. Kjo i afrohet shumë mënyrës se si psikologjia moderne këshillon të zbutet shqetësimi nga makthet. Një rregull tjetër e mbron të gjithë këtë sistem: shpikja e një ëndrre që nuk e ke parë kurrë përshkruhet në Sahih al-Bukhari si një nga gënjeshtrat më të rënda, sepse është një pretendim për të cilin askush nuk mund të jetë dëshmitar.

Istihareja dhe ëndrrat: Një keqkuptim i zakonshëm

Kur flitet për ëndrrat në Islam, istihareja përmendet pothuajse gjithmonë. Istihareja është namazi për të kërkuar të mirën: dy rekate namaz vullnetar, të ndjekura nga një dua ku i kërkohet Allahut të zgjedhë atë që është më e mira në një çështje dhe ta drejtojë zemrën në përputhje me këtë zgjedhje. Besimi i përhapur se përgjigjja duhet të vijë patjetër nëpërmjet një ëndrre, mundësisht me ngjyra ose simbole që duhen deshifruar, nuk ka bazë në sunnet. Dijetarët e shkollave të ndryshme e përshkruajnë përgjigjen e istihares si lehtësim: dyer që hapen ose mbyllen, gjërat që ecin me lehtësi ose një ndjenjë e vazhdueshme parehatie, si edhe një zemër që qetësohet. Një besimtar mund të shohë padyshim një ruya sadiqa qetësuese pas istihares dhe ta marrë si shenjë të mirë, por një ëndërr nuk është e domosdoshme. Pritja për të parë një ëndërr vetëm sa vonon vendimin që istihareja synon ta lehtësojë, ndërsa pagesa e dikujt që të "marrë" një ëndërr istihareje në vendin tënd nuk ka asnjë lidhje me këtë praktikë.

A mund të parashikojnë ëndrrat të ardhmen në Islam?

Përgjigjja islame është po, por brenda kufijve të qartë. Po, ruya sadiqa është e vërtetë: një mbetje e dritës profetike, e përmendur në Kuran dhe e premtuar se do të mbetet mes besimtarëve si përgëzim. Por gjithçka ka kufijtë e saj: shumica e ëndrrave nuk janë mesazhe, asnjë ëndërr nuk vendos rregulla fetare dhe nuk vërteton të fshehtën, ndërsa interpretimi është një aftësi që ushtrohet me dije dhe maturi sipas traditës së Ibn Sirin. Edhe një ëndërr e ndritur pritet me falënderim ndaj Allahut dhe jo me frikë. Ky është një kuadër që njëkohësisht i jep nder ëndrrës dhe e mbron ëndërrimtarin. Për anën tjetër të kësaj teme, se çfarë thonë statistikat dhe shkenca e gjumit për ëndrrat që duket se bëhen realitet, shihni udhëzuesin tonë shoqërues, a mund të parashikojnë ëndrrat të ardhmen. Të dyja qasjet përputhen më mirë sesa mund ta prisni: të dyja këshillojnë përulësi ndaj shumicës së ëndrrave dhe vëmendje ndaj atyre që kanë vërtet rëndësi.

Ëndrra e vërtetë është një nga mësimet më të buta të Islamit: një pëshpëritje e dritës profetike që mbetet në netët e zakonshme, e shoqëruar me rregulla që e mbajnë të sigurt. Shënoni ëndrrat tuaja, dalloni se cilit lloj i përkasin dhe trajtojeni atë të rrallën e të ndritur me mirënjohjen dhe maturinë që kërkon tradita. Në Ruya mund të mbani një ditar privat të ëndrrave me data dhe të eksploroni një ëndërr përmes një metode interpretimi islam të mbështetur në burimet klasike, krahas qasjeve psikologjike dhe shpirtërore, sa herë që një ëndërr duket më shumë sesa thjesht një pasqyrim i mendimeve të vetvetes.