hotel_classSAÝLANAN MAKALA
Düýşde aradan çykan adamy görmek: Psihologiýa, ruhy garaýyşlar, Yslam we Mukaddes Kitabyň düşündirişi
Ukudan oýanýarsyňyz we birnäçe sekuntlap ol edil ýanyňyzda ýaly bolýar. Ejeňiz aşhana stolunyň başynda, babaňyz öz oturgyjynda, dostuňyz bolsa hiç zat bolmadyk ýaly gülüp otyr. Soňra ertir gelýär we olary ýene sizden alyp gidýär. Düýşde aradan çykan adamy görmek iň köp duş gelinýän düýşleriň biri bolmak bilen birlikde, adamlar tarapyndan iň köp gözlenýän mowzuklaryň hem biridir. Sebäbi ol düýş köplenç bir gyssagly soragy galdyrýar: bu bir habar boldumy, bir görüş boldumy ýa-da diňe aňymyň döreden zadymy? Bu gollanma şol soraga dürli nukdaýnazardan çynlakaý çemeleşýär: ýas baradaky ylmy barlaglar nämeleri görkezýär, ruhy däpler nämelere ynanýar, Yslam we Hristiançylyk şeýle düýşleri nähili düşündirýär, iň köp gabat gelýän ýagdaýlar nämäni aňladýar we düýşden soň galýan duýgy bilen nähili çemeleşmeli.
Näme üçin aradan çykan adamlar barada düýş görýäris
Ýigriminji asyryň köp böleginde ýas tutmak - goýberip gitmek prosesi hökmünde düşündirilýärdi: adam hasrat çekýär, özüni baglanyşykdan aýyrýar we durmuşy dowam etdirýär. 1996-njy ýylda Dennis Klassyň ýolbaşçylygyndaky alymlar topary bu düşünjäni üýtgetdi we "dowam edýän baglanyşyklar" düşünjesini öňe sürdi. Olar ýakynyny ýitiren adamlaryň aradan çykan adam bilen gatnaşygy doly üzmeýändigini, eýsem ony ýatlamalar, däp-dessurlar, içki söhbetler we köplenç hem düýşler arkaly täze görnüşde dowam etdirýändigini görkezdi. Düýşde aradan çykan adamy görmek durmuşy dowam etdirip bilmeýändigiňiziň alamaty däldir. Bu baglanyşygyň dowam etmeginiň tebigy usullarynyň biridir.
Şondan bäri geçirilen barlaglar köşeşdiriji netijeleri görkezýär. Psiholog Joshua Black we kärdeşleri ýanýoldaşy aradan çykan 216 adamyň gatnaşmagynda geçirilen barlagda, merhum barada görülýän düýşleriň giňden ýaýrandygyny, olaryň köpüsiniň gorky däl-de rahatlyk berýändigini we dürli düýşleriň dürli wezipäni ýerine ýetirýändigini anykladylar. Käbir düýşler ýitginiň ilkinji şokuny ýeňip geçmäge kömek edýär, käbirleri baglanyşygy saklaýar, käbirleri bolsa ýasyň getirýän güýçli duýgularyny sazlaýar. Şeýle düýşler köplenç ilkinji ýylda köp bolýar we ýubileýlerde, doglan günlerde ýa-da aradan çykan adamyň hem gatnaşardy diýlip pikir edilýän durmuş wakalarynda täzeden gaýdyp gelýär. Başgaça aýdylanda, düýş görýän aň hem oýa wagtyndaky aň ýaly şol bir ýatlama senenamasy bilen hasraty başdan geçirýär.
Söýginiň tölegi - hasratdyr.
Queen Elizabeth II, message to the memorial service for the victims of 11 September, New York (2001)
Psihologiýa bu düýşleri nähili düşündirýär
Psihologiýa şeýle düýşleri daşardan gelen habar hökmünde düşündirmeýär. Olary içerki dünýäden gelýän habar hökmünde görýär: görnüşi üýtgän, emma doly gutarmadyk gatnaşyk bilen aňyň işleýşi. Düýşleri öwreniji Patricia Garfield kakasy aradan çykandan soň ýyllap şeýle düýşleri toplap, olaryň belli bir nagyşlara eýerýändigini gördi. Ilkinji döwürde görülýän düýşler köplenç ölümi gaýtadan ýaşadýar ýa-da inkär edýär - adam diri bolýar, siz bolsa geň galýarsyňyz ýa-da ýeňillik duýýarsyňyz. Wagtyň geçmegi bilen düýşler üýtgeýär: ol adam sagdyn, ýaşrak, rahat ýagdaýda görünýär we bir söz, gujak ýa-da diňe ýönekeý gatnaşygyny paýlaşýar. Köp adamlar soňky gezek hoşlaşýan düýşi ýatlaýarlar, şondan soň bolsa şeýle düýşler seýrekleşýär, edil edilmeli iş tamamlanylan ýaly.
Düýşdäki duýgy iň ygtybarly alamatdyr. Rahat we ýyly duýgy bilen geçen düýş köplenç baglanyşygyň ýatlama öwrülip, öz ornuna düşýändigini görkezýär. Aradan çykan adam sowuk, dymýan ýa-da sizden ýüz öwürýän bolsa, bu köplenç gutarmadyk meseleleri - aýdylmadyk sözleri, çözülmedik dawany ýa-da soňy bilen bagly günä duýgusyny şöhlelendirýär. Ol adamyň ýene bir gezek ölýändigini görmek, esasan hem garaşylmadyk ýa-da agyr ýitgiden soň, köp duş gelýär. Bu aňyň şol pursatda doly kabul edip bilmedik wakasyny gaýtadan işlemäge synanyşmagydyr. Bularyň hiç biri siziň ýa-da aradan çykan adamyň barada çykarylan höküm däldir. Bu diňe hasratyň gijelerine haýal-haýal dowam edýän işidir.
Düýşüňiz size näme diýýär?
Düýşüňizi psihologik nukdaýnazardan öwreniň — Ýungyň nyşanlaryndan we arhetiplerinden başlap, gündelik pikirleriňize we aladalaryňyza çenli.
Ruhy garaýyşlar: merhumyň gelip gören düýşi
Köp ruhy däplerde, şeýle hem belli bir dini däbe eýermeýän köp adamlaryň düşünjesinde, aradan çykan adam barada görülýän adaty düýş bilen merhumyň gelip gören düýşi biri-birinden tapawutlandyrylýar. Şeýle düýşleriň beýan edilýän aýratynlyklary dürli medeniýetlerde hem örän meňzeşdir: düýş adatdan daşary aýdyň we tertipli bolýar, bulaşyk däl; adam sagdyn görünýär, köplenç ýaşrak ýa-da şypa tapan ýaly bolýar; ol az gürleýär, ýöne aýdýan sözleri düşnükli we mähirli bolýar; düýş gören adam şol rahatlygy gündiziň dowamynda hem duýýar; şeýle düýşler köp ýyllap ýatda galýar, beýleki düýşleriň köpüsi ýaly tiz unudylmaýar. Şeýle düýşleriň hakykatdanam görüşdigini ýa-da däldigini hiç bir makala anyk çözüp bilmez. Ýöne bir zat aýdyň: şeýle düýşleri gören adamlar olary köplenç peşgeş hökmünde kabul edýärler we hasrat boýunça maslahat berijiler hem olara şol nukdaýnazardan çemeleşmegi öwrenipdirler.
Ruhy nukdaýnazardan seredýänler hem bu düýşüň sizden nämäni talap edýändigine üns berýärler. Eger aradan çykan ýakynyňyz düýşde sizden bir garyndaşyňyz bilen ýaraşmagy, yzynda galdyran bir işine ýa-da zatlaryna ideg etmegi ýa-da hasratyňyzy biraz goýbermegi haýyş edýän ýaly görünse, bu köplenç gatnaşygyňyzyň öz sesi hökmünde düşündirilýär - bile paýlaşan gymmatlyklaryňyz henizem size ýol görkezýär. Eger ol diňe ýanyňyzda bolup görünse, bu köşeşdiriji alamat hökmünde kabul edilýär. Iki ýagdaýda-da maslahat birmeňzeşdir: bu tejribäni kabul ediň, onuň üçin minnetdar boluň we onuň siziň durmuşyňyzy üýtgetmegine ýol beriň, ukyňyzyň dowamlylygyny däl.
Yslamda aradan çykan adam hakda düýş görmek
Yslamdaky düýş ýorgudy bu hili düýşlere aýratyn ähmiýet berýär. Ibn Sirine degişli däbe görä, aradan çykan adamy düýşde görmek köplenç onuň ýagdaýy barada bir habar hökmünde düşündirilýär we onuň keşbi many göterýär: eger ol sagdyn, arassa geýinýän we rahat görünýän bolsa, bu onuň üçin gowy alamat hasaplanýar. Eger aladaly ýa-da ejir çekýän ýaly görünse, bu onuň üçin doga etmäge we onuň adyndan sadaka bermäge çagyryş hökmünde kabul edilýär. Musulmanlar bularyň sogabynyň merhuma ýetýändigine ynanýarlar. Gadymy rowaýatlarda düýşde merhumyň aýdýan sözleriniň hakykatdygy aýdylýar, sebäbi ol hakykat mekanyndadyr. Şonuň üçin beýle düýşlere biperwaý garalman, üns bilen çemeleşilýär.
Düýşüň ownuk-jikme-jiklikleri onuň ýorumyny has anyklaşdyrýar. Merhumdan iýmit, pul, egin-eşik ýa-da sowgat ýaly bir zat almak, adatça düýşi görene geljek ýagşylygyň ýa-da ryzkynyň alamaty hasaplanýar. Oňa bir zat bermek ýa-da onuň yzyndan bir ýere gitmek bolsa has seresaply düşündirilýär we däp boýunça gorky bilen däl-de, doga hem-de sadaka bilen jogap berilýär. Şeýle hem ýorgut usulynyň umumy düzgüni güýjünde galýar: diňe gorky döredýän düýş hulm bolup biler, ýagny Şeýtandan bolan erbet düýş. Sünnete görä, beýle ýagdaýda Allaha sygynmaly we ony ýorum etmäge synanyşman, bir gapdala goýmaly. Ene-atasyndan birini ýitirenini düýşde gören musulmanlaryň köpüsi ertesi irden ýönekeý, ýöne örän manyly bir iş edýärler - olar merhum üçin doga edýärler.
Mukaddes Kitapda we hristiançylykda aradan çykan adam hakda düýş görmek
Mukaddes Kitap aradan çykanlar bilen aragatnaşyk gurmaga synanyşmagyň garşysyna açyk çäk goýýar: Kanun olardan maslahat soramagy gadagan edýär (Kanun taglymaty 18:10-12), şeýle hem Şa Şawulyň Endordaky jadygöý aýal bilen bagly wakasy (1 Şamuwel 28) duýduryş hökmünde beýan edilýär. Şol sebäpli hristian taglymaty aradan çykan ýakynyňy görmek baradaky düýşi açylmaly bir ýol ýa-da dowam etdirilmeli söhbet hökmünde kabul etmeýär. Muňa garamazdan, Mukaddes Kitap hasrat çekýänlere mähir bilen çemeleşýär. Pawlus Selaniklilere umydy bolmadyk adamlar ýaly gynanmazlygy aýdýar (1 Selanikliler 4:13-14). Şeýle hem Isa tagalla bilen şöhratlanylanda, köp wagt öň aradan çykan Musa bilen Ylýas onuň ýanynda görünýärler (Matta 17:3). Bu hristian düşünjesinde aradan çykanlaryň ýitip gitmändigini, eýsem Hudaý bilen bile bolandygyny ýatladýar.
Şonuň üçin hristianlaryň köpüsiniň gelýän netijesi şudur: aradan çykan ýakyny görmek baradaky düýş olaryň beýleki dünýäden size ýüzlenýändigini aňlatmaýar we beýle düýşi yzarlamaly ýa-da ondan gorkmaly däl. Ony hasrat çekýän ýürege Hudaýyň tesellisi hökmünde kabul edip bolýar. Şeýle düýş doga etmäge, bagyşlanmadyk zatlary bagyşlamaga we direliş baradaky umydy berk saklamaga çagyryş bolup biler. Ölçeg hem öňküsi ýaly: rahatlyk, minnetdarlyk we söýgi getirýän düýş bu umyt bilen sazlaşýar. Gorky ýa-da aşa alada döredýän düýş bolsa doga bilen Hudaýa tabşyrylmalı we ol gaýtalanyp dursa, ruhany bilen maslahatlaşylmaly.
Dürli medeniýetlerde hasrat bilen bagly düýşler
- Gadymy Gresiýa: edebiýatda hasrat bilen bagly iň gadymy düýş "Iliada" eserinde duş gelýär. Onda Patroklosyň ruhy uklap ýatan Ahillesiň ýanyna gelip, özüni jaýlamagy haýyş edýär. Ahilles ony gujaklamak üçin elini uzadýar, emma diňe howany gujaklaýar. Bu sahna üç müň ýyla golaý wagt bäri hasrat çekýän adamlaryň ýüregine täsir edip gelýär.
- Meksika: Ölüler güni däbi aradan çykanlaryň her ýyl ýakynlaryna zyýarata gelýändigine bolan ynanja daýanýar. Şol döwürde olary düýşde görmek bu saparyň bir bölegi hökmünde hoş garşy alynýar.
- Gündogar Aziýadaky ata-baba däpleri: aradan çykan garyndaşy düýşde görmek köplenç ony ýatlamaga, sadaka ýa-da hödür bermäge ýa-da maşgala bilen bagly bir meseläni çözmäge çagyryş hökmünde düşündirilýär. Muňa jogap hökmünde mazaryna ýa-da maşgalanyň ata-baba burçuna barylýar.
- Hytaýyň nusgawy düýş däpleri: Zhougong däbine görä, aradan çykan adamy düýşde görmek, esasanam ol kanagatly görünýän bolsa, köplenç gowy alamat hasaplanýar.
Köp duş gelýän ýagdaýlar we olaryň adatça aňladýan manysy
Bu nukdaýnazarlaryň ählisinde düýşüň nähili geçýändigi, onuň diňe bolup geçendiginden has möhümdir. Bular gutarnykly höküm däl-de, başlangyç ugur görkezmelerdir. Galan manyny bolsa şol adam bilen bolan gatnaşygyňyz kesgitleýär.
| Ýagdaý | Köplenç berilýän ýorum | Ýuwaşlyk bilen özüňize berip boljak sorag |
|---|---|---|
| Olar hiç zat bolmadyk ýaly diri we sag görünýärler | Aradaky baglanyşygyň dowam edýändigini aňladyp biler; yslam ýorgutlarynda bu olaryň ýagdaýynyň gowudygyna yşarat hökmünde görülýär | Olaryň ýene ýanymda bolmagy maňa nähili duýgy berdi we iň köp nämäni küýseýärin? |
| Olar siziň bilen gürleşýärler | Siziň içiňizde ýaşaýan şol gatnaşygyň sesi; däpler olaryň sözlerine seresap çemeleşmegi maslahat berýär | Bu hakykatdanam olaryň aýdyp biljek zady bolarmy ýa-da meniň häzir eşitmäge mätäç zadymmy? |
| Olar dymýarlar, daş görünýärler ýa-da ýüz öwürýärler | Tamamlanmadyk meseleler: aýdylmadyk sözler, günäkärlik duýgusy ýa-da çözülmedik düşünişmezlik | Men olara näme aýtmagy islärdim we muny indi sesli ýa-da kagyza ýazyp aýdyp bilerinmi? |
| Olar düýşde ýene aradan çykýarlar | Aňyň kabul edip ýetişmedik zarbany gaýtadan işlemegi; aýratyn hem duýdansyz ýitgi soň bu köp duş gelýär | Diňe onuň bolandygyny däl-de, nähili bolup geçendigini hem hasrat bilen ýaşamaga özüme mümkinçilik berdimmi? |
| Olar size bir zat berýärler | Iň çuň manydaky miras: bir gymmatlyk ýa-da güýç; yslam ýorgutlarynda bu rysga ýa-da ýagşylyga yşarat edip biler | Olaryň haýsy häsiýetini ýa-da gymmatlygyny özüm bilen alyp ýörün we men ondan peýdalanýarynmy? |
| Siz olara bir zat berýärsiňiz ýa-da olaryň yzyna düşýärsiňiz | Klassiki däplerde seresaplyk bilen ýorulýar; psihologik taýdan bolsa olaryň ýanynda bolmak islegini görkezmegi mümkin | Hasratym meni öz durmuşymdan daşlaşdyrýarmy we ony götermäge maňa kim kömek edip biler? |
| Olar sizi gujaklaýarlar ýa-da diňe ýanyňyzda otyrlar | Köşeşdiriji düýşleriň iň köp duş gelýän görnüşi; aradaky baglanyşygyň saklanýandygyny duýdurýar | Bu rahatlygy onuň bilen jedelleşmegiň ýerine şu gün hem özümdäki saklap bilerinmi? |
Soňky bir möhüm bellik. Aradan çykan adamlar baradaky düýşleriň köpüsi bejeriji täsir edýär, ýöne käbir hasrat ýagdaýlarynda diňe düýş we Žurnal ýeterlik bolmaýar. Aşakdaky ýagdaýlar bar bolsa, hasrat boýunça maslahatçy ýa-da lukman bilen gürleşmegi göz öňünde tutuň:
- düýşler ölümiň özüni birnäçe aýlap, her gije gaýtalasa;
- ukudan gorkup başlasaňyz ýa-da uklamakdan gaça dursaňyz;
- düýşler birnäçe hepde dowamynda ertesi gün gündelik durmuşy dowam etdirmäge päsgel berse;
- olaryň ýanyna gitmek isleýändigiňizi duýsaňyz. Mümkin bolsa, şu gün ynanýan bir adama muny aýdyň.
Ertesi irden näme etmeli
- Düýşe ýorum bermezden ozal duýgularyňyzyň köşeşmegine mümkinçilik beriň. Bir minut düşekde galyp görüň. Düýşüň sizi rahatlandyrandygy ýa-da sarsdyrandygy islendik nyşandan has köp zat aýdyp biler.
- Düýş doly ýadyňyzda durka ýazyp goýuň: olaryň keşbi, aýdan sözleri we öz duýgularyňyz. Aradan çykan adamlar baradaky düýşler hem beýleki düýşler ýaly ýatdan çykýar, bu bolsa saklamak islejek düýşüňiz bolup biler.
- Muny yşarat däl-de, özara baglanyşygyňyzyň bir bölegi hökmünde kabul ediň. Hasrat boýunça gözleglerde-de, esasy dini däplerde-de şeýle düýşler siziň ýa-da başga biriniň ölümine çaklama hökmünde düşündirilmeýär.
- Olary tanaýan biri bilen paýlaşyň. Şeýle düýşler gürrüň berilende köplenç olaryň manysy has aýdyň bolýar.
- Muny öz dini ýa-da ruhy däbiňize görä dowam etdiriň: doga ediň, olaryň adyndan sadaka beriň, mazaryna baryp görüň, şem ýakyň ýa-da olaryň gowy görýän garyndaşyna jaň ediň. Köp adamlar düýş jogap alandan soň gaýtalanmagyny bes edýär diýip hasaplaýar.
- Eger düýş gaýta-gaýta ynjalyksyzlyk bilen gaýdyp gelse, goldaw gözläň. Ölüm bilen bagly gaýtalanýan düýş gorkulary bejergä uýgun bolýar we kömek soramak hem olary hormatlamagyň bir usulydyr.
Düýşde aradan çykan birini görmek - ol adam ýanyňyzda bolmasa-da, onuň bilen bolan gatnaşygyňyzyň dowam edýändigini aňladyp biler. Ol häzir nirede diýip ynanýandygyňyzdan garaşsyz, bu düýş size degişlidir we ony ähmiýetsiz hasaplaman, saklap hem-de düşünmäge synanyşmaga mynasypdyr. Ruya-nyň Žurnaly ony howpsuz saklaýar. Düýşüňize ýorum almak islän wagtyňyz bolsa, ýüregiňize has ýakyn bolan ýorgut usulyny saýlap bilersiňiz: psihologik, ruhy, yslam ýa-da hristian. Aradan çykan adam we başdan geçiren ýitgiňiz barada birnäçe ýönekeý soragdan soň, düýşüňiz kem-kemden many açyp başlar. Hasraty ýeke özüňiz götermek eýýäm ýeterlik agyrdyr, düýşi hem ýeke götermeli däl.
