Rosalind Cartwright: Giấc mơ chữa lành bộ não cảm xúc như thế nào
Phần lớn các nhà nghiên cứu về giấc mơ làm việc trong phòng tư vấn, còn Rosalind Cartwright lại làm việc trong phòng thí nghiệm giấc ngủ. Bà đặt ra một câu hỏi mà trước đó chưa ai kiểm chứng đến nơi đến chốn: giấc mơ có thật sự giúp ích gì cho chúng ta không? Suốt hơn nửa thế kỷ nghiên cứu, phần lớn là với những người đang đi qua giai đoạn tồi tệ nhất cuộc đời, bà đã xây dựng được những bằng chứng cho thấy câu trả lời là có. Theo bà, giấc mơ chính là ca trực đêm của đời sống cảm xúc: nó gom những xáo động trong ngày, nối chúng với mọi thứ ta từng trải qua, rồi trả lại cho ta một tâm trí đủ vững để bước vào buổi sáng. Người ta gọi bà là Nữ hoàng giấc mơ, và nhờ công trình của bà, những khái niệm như liệu pháp trong đêm mới có chỗ đứng trong khoa học giấc ngủ hiện đại.
Rosalind Cartwright là ai?
Rosalind Dymond Cartwright (1922-2021) gắn bó phần lớn sự nghiệp với Trung tâm Y khoa Đại học Rush ở Chicago. Tại đây, bà đứng đầu khoa tâm lý học và sáng lập một trong những dịch vụ điều trị rối loạn giấc ngủ đầu tiên ở Hoa Kỳ. Bà thuộc thế hệ nhà khoa học đầu tiên có thể quan sát giấc ngủ diễn ra ngay trước mắt, qua điện não đồ, các giai đoạn ngủ REM, những lần đánh thức đúng thời điểm. Khác với nhiều nhà nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, bà không bao giờ thôi hỏi giấc mơ sinh ra để làm gì. Bà chọn nghiên cứu những người đang khủng hoảng, với lập luận rằng nếu giấc mơ có một nhiệm vụ, ta sẽ thấy nó hoạt động hết công suất ở nơi gánh nặng cảm xúc lớn nhất. Cuộc khủng hoảng bà chọn là ly hôn.
Giấc mơ không chỉ là cuốn phim chiếu lại những việc trong ngày, mà là sự nối dài của những điều ta bận tâm lúc thức.
Rosalind Cartwright
Nghiên cứu về ly hôn: Nhìn giấc mơ làm việc
Trong những năm 1980 và 1990, Cartwright mời các tình nguyện viên vừa ly thân hoặc đang ly hôn, nhiều người bị trầm cảm, đến phòng thí nghiệm. Bà ghi lại giấc ngủ và giấc mơ của họ, rồi theo dõi quá trình hồi phục suốt nhiều tháng, nhiều năm. Thiết kế nghe thì đơn giản, nhưng những phát hiện đã thay đổi cách khoa học nhìn nhận về giấc mơ:
| Bà nghiên cứu điều gì | Bà phát hiện ra gì |
|---|---|
| Giấc mơ của những người đang ly hôn | Những người mơ thấy chồng/vợ cũ, với cảm xúc thật trong giấc mơ, có khả năng hồi phục sau trầm cảm cao hơn ở lần theo dõi sau đó so với những người không bao giờ mơ thấy người cũ |
| Tâm trạng qua đêm ở người ngủ ngon | Thông thường, sáng dậy tâm trạng tốt hơn lúc đi ngủ: giấc ngủ và giấc mơ giúp làm dịu những cảm xúc tiêu cực |
| Tâm trạng qua đêm khi bị trầm cảm | Quá trình "sửa chữa" không diễn ra trọn vẹn: giấc ngủ REM đến quá sớm, giấc mơ nhạt nhòa hoặc u ám, và buổi sáng thức dậy cũng chẳng khá hơn đêm trước |
| Diễn biến giấc mơ trong một đêm | Ở những người đang đối mặt tốt với khó khăn, giấc mơ bắt đầu nặng nề rồi dần được hóa giải về sáng, giống như một câu chuyện được gỡ từng chút một qua nhiều tập |
| Mộng du và tòa án | Chuyên môn về giấc ngủ giúp bà trở thành nhân chứng chuyên gia được săn đón trong các vụ bạo lực khi đang mộng du, công việc mà bà kể lại trong cuốn The Twenty-four Hour Mind |
Phát hiện về người bạn đời cũ đáng để ta nghĩ kỹ hơn, vì nó đi ngược lại trực giác thông thường. Mơ thấy người đã làm mình tan nát cõi lòng nghe như một thất bại, như thể vết thương cứ bị xé ra mỗi đêm. Dữ liệu của Cartwright cho thấy điều ngược lại: những giấc mơ đau đớn, đầy cảm xúc ấy chính là quá trình xử lý. Bộ não cảm xúc đang lấy nỗi mất mát ra khỏi kho lưu trữ và khâu nó vào câu chuyện cuộc đời bạn, và những người làm được điều đó là những người hồi phục. Còn những người không bao giờ mơ thấy người cũ thì chưa hề vượt qua được, họ chỉ đang né tránh chuyện đó cả trong giấc ngủ.
Lý thuyết: Giấc mơ giúp cân bằng tâm trạng qua đêm
Trong cuốn The Twenty-four Hour Mind, Cartwright trình bày lý thuyết hoàn chỉnh của bà: nhận thức lúc thức và lúc ngủ là một hệ thống liền mạch. Ban ngày, ta tích tụ đủ thứ chuyện cảm xúc chưa giải quyết. Ban đêm, nhất là trong giấc ngủ REM, tâm trí quay lại với những điều mang "điện tích" tiêu cực mạnh nhất để xử lý: nối nỗi đau mới với ký ức cũ, làm dịu cường độ của nó, và điều chỉnh lại hình ảnh bản thân vừa bị đe dọa. Khi hệ thống vận hành tốt, bạn thức dậy với cảm giác dễ chịu hơn thật sự, và qua nhiều tuần, một cuộc ly hôn, một lần mất người thân hay một phen bẽ mặt dần được tiêu hóa. Khi hệ thống trục trặc, như trong trầm cảm, bộ máy vẫn chạy nhưng việc sửa chữa không xảy ra. Nghiên cứu của bà về sự trục trặc này giúp giải thích vì sao giấc ngủ của người trầm cảm có những đặc điểm rất riêng trên biểu đồ. Nếu bạn thấy điều này gần với những gì bài hướng dẫn về giấc mơ lo âu của chúng tôi đề cập thì không phải ngẫu nhiên: phần lớn cơ sở khoa học của bài đó dựa trên nền móng bà đã đặt.
Áp dụng phát hiện của bà vào những đêm của chính bạn
- Theo dõi tâm trạng song song với giấc mơ. Hãy ghi lại cảm giác của bạn lúc đi ngủ và lúc thức dậy. Sự chênh lệch qua một đêm chính là tín hiệu mà Cartwright quan tâm: phần lớn các đêm nên giúp bạn dễ chịu hơn một chút so với trước khi ngủ.
- Đón nhận những lần người ấy xuất hiện trong mơ. Mơ thấy người hoặc mất mát đang làm bạn đau là dấu hiệu quá trình chữa lành đang diễn ra, không phải bạn đang tụt lùi. Hãy cứ ghi lại giấc mơ thay vì cố xua nó đi.
- Nhìn vào cả quá trình, đừng chỉ nhìn một đêm. Một giấc mơ ảm đạm không nói lên nhiều điều. Điều đáng chú ý là sau vài tuần, chủ đề ấy có dịu đi, có được giải quyết hay xuất hiện thêm những kết thúc mới hay không.
- Giữ gìn "bộ máy" của giấc ngủ. Quá trình chữa lành này cần giấc ngủ đủ và đều đặn, với giai đoạn REM còn nguyên vẹn. Những đêm ngủ ngắn hay uống rượu muộn sẽ khiến "buổi trị liệu" ban đêm bị cắt ngang.
- Nhận ra dấu hiệu bất ổn. Nếu nhiều tuần liền bạn có những giấc mơ nhạt nhòa hoặc u ám dai dẳng, buổi sáng không khá hơn buổi tối và tâm trạng ban ngày luôn thấp, đó có thể là dấu hiệu cho thấy cơ chế chữa lành ban đêm đang trục trặc. Đây là lý do để bạn trò chuyện với chuyên gia về chứng trầm cảm, chứ không phải lỗi của bản thân bạn.
Giấc mơ đang nói với bạn điều gì?
Khám phá giấc mơ qua góc nhìn tâm lý học — từ các biểu tượng và nguyên mẫu theo trường phái Jung đến những suy nghĩ, lo toan thường ngày của bạn.
Để Nhật ký lưu giữ những đêm của bạn
Những phát hiện của Cartwright chỉ có ích khi các đêm của bạn được ghi lại, và đó chính là vai trò của Nhật ký trong Ruya: bạn có thể ghi lại giấc mơ bằng giọng nói hoặc văn bản ngay khi thức dậy, kèm theo tâm trạng và các sự kiện trong cuộc sống. Nhờ vậy, những diễn biến kéo dài nhiều tuần, như chủ đề dần dịu lại hay giấc mơ lặp lại cuối cùng cũng đổi kết thúc, sẽ hiện ra rõ ràng thay vì bị quên mất. Sau đó, các phương pháp giải mã sẽ giúp bạn làm việc với những gì đêm qua mang đến, theo đúng tinh thần mà bà đã chứng minh là hợp lý: giấc mơ là chuyện cảm xúc của tuần này, đang trong quá trình được chữa lành.
Cartwright mang đến cho người mơ một thứ hiếm hơn cả lời giải mã: bằng chứng. Bằng chứng cho thấy giấc mơ u ám sau một mất mát là sự nỗ lực làm việc chứ không phải bóng ma ám ảnh; rằng sáng hôm sau quả thật có thể sáng suốt hơn đêm trước; và rằng sân khấu kỳ lạ của giấc ngủ REM cũng có nhiệm vụ rõ ràng. "Nữ hoàng giấc mơ" đã giành được danh hiệu ấy bằng con đường chậm rãi, từng đêm ghi chép một.
Rosalind Cartwright: Những câu hỏi thường gặp
Rosalind Cartwright là ai?
Thuyết điều chỉnh tâm trạng trong giấc mơ của Cartwright là gì?
Các nghiên cứu về ly hôn của bà cho thấy điều gì?
Cứ mơ thấy người đã làm mình tổn thương có phải là điều xấu không?
Cuốn The Twenty-four Hour Mind nói về điều gì?
Thuyết của bà khác gì so với Sigmund Freud?
Làm sao để tự áp dụng những phát hiện của bà?
Bài viết này có hữu ích không?
