Düýş dünýäsi bilen tanyşlyk: Ernest Hartmannyň goşantlary

Ernest Hartmann psihoanaliz we uky ylmy boýunça aýratyn ähmiýetli şahsyýetleriň biri bolup, düýşlere we olaryň gündelik durmuşymyza edýän täsirine düşünmegimize uly goşant goşdy. Ol 1934-nji ýylda Wena şäherinde doguldy. Nasizmiň güýjemegi sebäpli maşgalasy bilen birlikde ýurtlaryny terk edip, ahyrynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşdi. Şol ýerde ol baý akademiki we kliniki karýera gurdy. Tufts Uniwersitetiniň Lukmançylyk mekdebinde psihiatr professor bolup işlän we Düýşleri Öwrenmek boýunça Halkara Assosiasiýasynyň öňki prezidenti hökmünde Hartmannyň işi bu ugurda uzak wagtlap täsirini galdyrdy.

Düýş barlaglarynda öňdebaryjy alym

Hartmann diňe bir professor bolman, eýsem höwesli alym we ýazyjy hemdi. Karýerasy boyunca 350-den gowrak makala we dokuz kitap ýazdy. Ol nerw-fiziologiýanyň, endokrinologiýanyň we biohimiýanyň uky hem-de düýş görmek bilen baglanyşygyna çuňňur üns berdi. Bu bolsa ony dünýäde bu ugur boýunça iň öňdebaryjy hünärmenleriň birine öwürdi.

Çäkler teoriýasy ýönekeý düşündirilýär

Hartmannyň psihologiýa goşan möhüm goşantlarynyň biri onuň "çäkler teoriýasy"dyr. Bu düşünjä düşünmek üçin, şahsyýetimizi we pikirleniş hem-de duýuş usullarymyzy görünmeýän çyzyklar ýaly göz öňüne getiriň. Olary bir ýurduň serhetleri bilen deňeşdirip bolar. Bu serhetler galyň ýa-da inçe bolup biler. Hartmannyň pikiriçe, hut şu "çäkleriň galyňlygy" biziň düýşleri nähili başdan geçirýändigimizde we dünýä bilen nähili aragatnaşyk saklaýandygymyzda möhüm orun tutýar.

• Galyň çäkler Eger sizde galyň çäkler bar bolsa, iş durmuşyňyz bilen şahsy durmuşyňyzy berk aýry saklap bilersiňiz, tabakdaky dürli naharlaryň biri-birine degmegini halamazlygyňyz mümkin ýa-da dünýäni has gara-ak görnüşde kabul edip bilersiňiz. Galyň çäkli adamlaryň düýşleri köplenç has sakit we emosional taýdan güýçli bolmaýar.
• Inçe çäkler Beýleki tarapdan, eger sizde inçe çäkler bar bolsa, durmuşyňyzyň dürli ugurlarynyň biri-birine garyşýandygyny duýup bilersiňiz. Täze zatlary synap görmegi halaýarsyňyz, duýgulary çuňňur başdan geçirýärsiňiz we tabakdaky noýbanyň püresi bilen noýbanyň biri-birine degmegi size päsgel bermän biler. Şeýle adamlaryň düýşleri köplenç janly, çylşyrymly we güýçli emosional bolýar.

Hartmannyň pikirine görä, bu çäkleriň galyňlygy diňe bir düýşlerimize däl, eýsem şahsyýetimize we dünýä bilen gatnaşyklarymyza-da täsir edýär. Ol bir adamyň çäkleriniň nähili bolandygyny bilmegiň, beýleki psihologik ölçegleriň göze ilmeýän taraplaryny açyp biljekdigini öňe sürdi.

Çäkleriň galyňlygy şahsyýetiň köplenç ünsden düşýän bir ölçegidir. Ol durmuşymyzyň beýleki hiç bir ölçeg düşündirip bilmeýän taraplaryna düşünmäge kömek edýär. Ernest Hartmann

Düýş görmek üznüksiz bir proses hökmünde

Hartmannyň teoriýasy düýş görmegiň akyl işiniň bir görnüşi bolup, üznüksiz bir hatarda ýerleşýändigini öňe sürýär. Bu hatar ünsli oýanyp pikirlenmegi, hyýala dalmagy, gündizki düýşleri we fantaziýany öz içine alýar. Onuň pikiriçe, düýş görmek "örän baglanyşykly" ýagdaýdyr. Ýagny, düýş wagtynda aklymyz oýawake garanyňda has erkin baglanyşyk döredýär, pikirleri we duýgulary adaty ýagdaýda mümkin bolmajak görnüşde birleşdirýär. Bu baglanyşyklar tötänleýin däl, olar düýş görýän adamyň emosional aladalary tarapyndan ugrukdyrylýar.

Miras we täsiri

Ernest Hartmann öz geçiren barlaglary we öňe süren teoriýalary arkaly duýgular dünýäsi bilen düýşleriň arasynda bar bolan çuň baglanyşyga has gowy düşünmäge ýardam etdi. Onuň işlerine görä, düýşlerimizi öwrenmek bilen şahsy häsiýetlerimiz we emosional abadançylygymyz barada has çuň düşünje gazanyp bolýar. Hartmannyň serhet teoriýasy adam psihologiýasyna seretmegiň özboluşly bir görnüşini hödürleýär we düýşlerimiziň dünýäsi bilen oýalyk durmuşymyzyň biri-biri bilen berk baglanyşyklydygyny hem-de özara täsir edýändigini ýatladýar. 2013-nji ýylda aradan çykandygyna garamazdan, onuň mirasy dünýäniň dürli künjeklerinde alymlary we düýşlere gyzyklanýan adamlary ruhlandyrmagyny dowam etdirýär, ukynyň we düýşleriň syrly älemi baradaky bilimlerimiziň çäklerini giňeldýär.