Yslamda salyh düýş: ruýa sadykanyň manysy

Käbir düýşler beýlekilerden düýbünden tapawutly duýulýar. Olar beýleki bulaşyk düýşlerden tapawutlylykda düşnükli, galmagally düýşlerden tapawutlylykda rahat bolýar. Oýananyňyzdan soň hem edil size görkezilen bir zat ýaly ýatda galýar, hyýalyňyzda döredilen ýaly däl. Yslamda şeýle düýşe al-ruýa as-sadyka, ýagny salyh düýş diýilýär. Hiç bir uly dini däp düýşlere Yslamdaky ýaly çynlakaý çemeleşmeýär. Şeýle hem hiç biri salyh düýşi hormatlap, şol bir wagtyň özünde ynanýanlary gorkudan, yrymlardan we düýşleri aşa ýormakdan goraýan şeýle oýlanyşykly çemeleşmäni döretmändir.

Bu gollanmada Yslamyň bu baradaky doly taglymaty beýan edilýär: salyh düýşüň Yslamdaky orny, näme üçin onuň pygamberligiň bir bölegi diýlip atlandyrylýandygy, düýşleriň üç görnüşi we olary biri-birinden nähili tapawutlandyrmalydygy, Gurhandaky beýik düýşler, alymlaryň düýşi hakykata ýakyn edýän alamatlar barada aýdanlary, gowy düýşden we gorkunç düýşden soň berjaý edilmeli edepler, istihara bilen düýşler baradaky hakykat hem-de adamlaryň hemişe berýän soragy - düýş hakykatdanam geljegi görkezip bilermi diýen mesele.

Yslamda salyh düýşüň orny

Wahy hem ilki bilen düýş arkaly başlady. Äşe (r.a.) ilkinji pygamberlik nurunyň Muhammet pygambere (s.a.w.) nähili gelendigini şeýle beýan edýär:

Allanyň Resulyna ilahi wahynyň başlanmagy, gündiziň ýagtylygy ýaly hak bolup çykýan gowy düýşler arkaly boldy.

Aisha (may Allah be pleased with her), Sahih al-Bukhari 3

Şonuň üçin hem Sahih al-Buharydaky meşhur hadysda salyh adamyň hak düýşi "pygamberligiň kyrk alty böleginiň biri" diýlip atlandyrylýar. Nusgawy alymlar bu sany hem düşündirmäge çalşypdyrlar: perişdäniň ilkinji gezek gelmezinden öň dowam eden hak düýşler takmynan alty aý dowam edipdir, pygamberlik bolsa jemi ýigrimi üç ýyl bolupdyr. Alty aý bolsa ýigrimi üç ýylyň kyrk altydan bir bölegine deňdir. Bu hasaplamany nähili kabul etse-de, hadysyň manysy barada alymlar bir pikirdedir: hak düýş pygamberlik nurundan galan kiçijik, ýöne hakyky mirasdyr. Başga bir rowaýat muny has-da aýdyňlaşdyrýar. Pygamber (s.a.w.) bilen pygamberlik tamamlandy, ýöne ol ondan diňe al-mubaşşirat, ýagny hoş habarlar galandygyny, munuň hem salyh düýşdigini düşündirdi. Başgaça aýdylanda, hak düýş dowam edýän bir rahmetdir: ol wahy däl, ygtyýar däl, eýsem nurdur.

Düýşleriň üç görnüşi

Al-Buhary bilen Muslimiň rowaýat eden hadysynda Pygamber (s.a.w.) düýşleriň üç görnüşdedigini öwredýär. Birinjisi ruýa, ýagny Allahdan bolan gowy we hak düýşdür. Ol ynsana aýdyňlyk, rahatlyk ýa-da ýol görkezýär we şükür bilen garşy alynýar. Ikinjisi hulm, ýagny Şeýtandan bolan ynjalyksyz düýşdür. Muňa gorkunç düýşler, bimaza edýän şekiller, ukudaky adamy gorkuzmak ýa-da gynandyrmak üçin gelýän düýşler girýär. Yslam şeýle düýşleriň hiç hili güýjüniň ýa-da manysynyň ýokdugyny açyk öwredýär. Üçünjisi hadith al-nafs, ýagny adamyň öz içki pikirleridir. Bu günüň dowamynda bolan wakalaryň, aladalaryň, umytlaryň we gürrüňleriň aňda gaýtalanmagydyr. Ol ne habar, ne-de alamat, diňe adamyň pikirleriniň ukusynda hem dowam etmegidir.

Düýş ýorgudy bilen meşgullanan alymlar, aýratyn-da Ibn Sirin, düýşleriň köpüsiniň üçünji görnüşe degişlidigini aýratyn nygtapdyrlar. Bu düýşleri inkär etmek däl, gaýtam goragdyr. Munuň manysy musulmanyň her gijeki bulaşyk düýşden hökman bir many gözlemeli däldigidir. Şeýle hem bu garaýyş häzirki zaman uky ylmy tarapyndan beýniniň ýatlamalary we duýgulary işleýşi hökmünde düşündirilýän ýagdaýlara hem ýer berýär. Bu üç topar biri-birini doldurýar: düýşleriň köpüsine pespällik bilen çemeleşmek, seýrek duş gelýän hak düýşi çynlakaý kabul etmäge mümkinçilik berýär.

Gurhanda hak düýşler

Gurhandaky iň uzyn kyssa düýşleriň töwereginde gurlandyr. Ýusup (a.s.) çagaka on bir ýyldyzyň, Günüň we Aýyň özüne sežde edýändigini düýşünde görýär. Kakasy Ýakup düýşüň ähmiýetine düşünip, ony doganlaryna gürrüň bermezligi maslahat berýär. Ýyllar geçip, türmede Ýusup iki tussagyň düýşüni, soňra bolsa patyşanyň ýedi semiz sygyrny ýedi hor sygyr iýýän düýşüni ýorýar. Ol muny ýedi ýyl bolçulykdan soň ýedi ýyl açlyk boljakdygy diýip düşündirýär we Müsüre däne toplamagy maslahat berýär. Bu ýorum ýurdy halas edýär, Ýusuby azatlyga çykarýar we ahyrynda maşgalasyny onuň ýanyna getirýär. Ene-atasy we doganlary onuň öňünde baş egende, Ýusup munuň öz öňki düýşüniň amala aşmagydygyny aýdýar. Bu kyssa hak düýşi Yslamyň düşündirişi ýaly görkezýär: ol hakykydyr, Allahdandyr we onuň doly manysy diňe wagty gelende aýan bolýar.

Kuranda Ybrahym pygamberiň (a.s.) hem düýşi ýatlanylýar. Ol düýşünde ogluny gurban edýändigini gördi we muny Allahyň buýrugy hökmünde düşündi. Bu synag ahyrynda rehim-şepagat we töleg gurbany bilen tamamlandy. Alymlar şu ýerde her bir musulman üçin möhüm tapawudy belleýärler: pygamberleriň düýşleri wahýdir, şonuň üçin Ybrahym (a.s.) öz düýşüne görä hereket etdi. Emma beýleki adamlaryň düýşleri wahý däldir. Adaty musulmanyň düýşi, näçe täsirli bolsa-da, hiç wagt dini borç döretmeýär, bar bolan ylmy we şerigatyň hökümlerini üýtgetmeýär hem-de diniň gadagan eden zadyny rugsat etmeýär. Hakyky düýş göwünlik berip, höweslendirip ýa-da duýduryş edip biler. Emma ol buýruk bermeýär.

Kuran ilkinji musulmanlaryň öz gözleri bilen amala aşandygyny gören bir düýşi hem beýan edýär. Hudaýbiýa ýaraşygyndan öň, Pygamber (s.a.w.) özüniň we sahabalarynyň Mekgä howpsuz girip, haj ybadatyny ýerine ýetirýändiklerini düýşünde gördi. Ilkibaşda wakalar bu düýşe garşy ýaly görünse-de, indiki ýyl onuň doly hakykatdygy aýan boldy:

Kasam bolsun, Allah Öz Resulyna görkezen düýşüni hakykat edip çykardy. Allah islese, siz hökman howpsuz ýagdaýda Mesjidi-Harama girersiňiz.

Quran 48:27 (Sahih International)

Hakyky düýşi näme tapawutlandyrýar

Ruýa sadykany nädip tanap bolýar? Yslam däbi anyk kepillikleri däl-de, käbir alamatlary görkezýär. Hakyky düýşler adatça düşnükli, ýönekeý we gysga bolýar. Olar bulaşyk we uzaga çekýän düýşlerden tapawutlylykda, adamyň kalbynda rahatlyk galdyrýar. Düýş gören adamyň ýagdaýy hem möhümdir. Üç görnüşli düýş baradaky hadysda Pygamber (s.a.w.) iň dogruçyl adamlaryň düýşleriniň has hakykata ýakyndygyny aýdýar. Alymlar hem hemişe dogruçyl durmuş bilen dogruçyl düýşleriň arasynda baglanyşyk görüpdirler. Şeýle hem rowaýatlarda kyýamat golaýlaşdygyça möminiň düýşleriniň ýalňyş bolmagynyň örän seýrekleşjekdigi aýdylýar. Bir ýagdaý aýratyn orun tutýar: Pygamber (s.a.w.) kim meni düýşünde görse, hakykatdan hem meni görendir, sebäbi şeýtan meniň keşbime girip bilmez diýipdir. Muňa garamazdan, alymlar bu düýşiň manysynyň hem ylma daýanyp ýorulmalydygyny, şeýle düýşüň bolsa hiç kime başgalaryň üstünden ygtyýar bermeýändigini nygtaýarlar.

Bu alamatlar ýaly olaryň çäkleri hem örän möhümdir we yslam alymlary muny açyk aýdýarlar. Düýş şerigat hökümleri üçin delil bolup bilmez. Wahý tamam bolandygy sebäpli, hiç bir düýş dine täze zat goşmaýar ýa-da ondan bir zady aýyrmaýar. Adaty möminiň hiç bir düýşi geljegi anyk habar bermeýär, sebäbi gaýyp diňe Allaha degişlidir. Hakyky düýşüň berýän zady bushradyr - ýagny hoş habar: kynçylykda teselli, ýagşylyga höwes, käte bolsa ýalňyşlyk bolmanka ýüregi oýandyrýan mylaýym duýduryş. Şu çäkleriň içinde hakyky düýş diňe peýdaly sowgatdyr. Emma bu çäklerden çykarylanda, düýşler taryhda adamlary aldaw we dolandyryş serişdesine öwrülipdir. Hut şu kadalar hem munuň öňüni almak üçin goýlandyr.

Edep: Düýşden soň näme etmeli

Gowy düýş görseňiz, sünnetiň görkezmesi ýönekeýdir: onuň Allahdandygyna ynanyň, Alla hamd ediň we ony diňe söýýän hem ynanýan adamlaryňyz bilen paýlaşyň. Muny her kim bilen aýtmazlyk baradaky duýduryş Kuranyň özünde hem bar. Ýakup (a.s.) ýaş Ýusufa doganlarynda göriplik oýanmaz ýaly düýşüni olara gürrüň bermezligi maslahat berýär. Gowy düýşi nädogry adamlara gürrüň bermek üstünden gülünmegine, göriplige ýa-da nädogry ýoruma sebäp bolup biler. Şonuň üçin yslam däbi düýşe örän näzik amanat ýaly garap, ony paýhasly diňleýjä aýtmagy ýa-da asla aýtmazlygy maslahat berýär.

Erbet düýşden soň Yslamyň maslahaty örän rehimli we ruhy rahatlandyryjydyr. Gorkynyň öňüni alýan bäş ýönekeý amal bar:

1. Şeýtandan we gören zadyňyzyň şerinden Allaha sygynyň.
2. Çep tarapyňyza üç gezek ýeňilje gury tüýkürik atýan ýaly howa üfläň.
3. Beýleki gapdala öwrülip ýatyň.
4. Göwnüňiz köşeşmese, turup namaz okaň.
5. Bu düýşi hiç kime gürrüň bermäň. Gaýtalanyp aýdylan elhenç düýş gorkyny hem gaýtadan güýçlendirýär.

Pygamberiň (s.a.w.) öwredişi ýaly, bu amallar ýerine ýetirilse, şol düýş adama zyýan ýetirmez. Bu edepleriň asyl manysyna üns beriň: gorkunç düýş täsir güýjüni ýitirýär, oňa ähmiýet berilmeýär we jogap hökmünde amal edilýär. Bu häzirki zaman psihologiýasynyň hem elhenç düýşleriň döredýän gorkusyny azaltmak üçin maslahat berýän usullaryna örän ýakyndyr. Ýene bir möhüm kada bar: asla görülmedik düýşi oýlap tapmak. Sahih al-Buharide bu iň uly ýalanlaryň biri hökmünde agzalýar, sebäbi adam hiç kimiň şaýat bolup bilmejek zady barada ýalan talap edýär.

Istihara we düýşler: Köp duş gelinýän düşünişmezlik

Yslamda düýşler barada gürrüň edilende, istihara hem köplenç agzalýar. Istihara - haýyr dilemek üçin okalýan namazdyr: iki rekagat nafile namaz okalyp, soňra Alla Tagaladan belli bir meselede iň haýyrlysyny saýlamagyny we ýüregi şoňa gönükdirmegini dileýän doga edilýär. Köp ýaýran ynanja görä, jogap hökman düýş arkaly gelmeli, hatda reňkler ýa-da manysy çözülmeli nyşanlar görnüşinde bolmaly diýilýär. Emma munuň sünnetde daýanjy ýokdur. Alymlar ähli mezheplerde istiharanyň jogabyny ýeňillik we ýol açylmagy bilen düşündirýärler: gapylaryň açylmagy ýa-da ýapylmagy, işleriň aňsatlaşmagy ýa-da dowamly rahatsyzlyk, hem-de ýüregiň bir karara rahatlanmagy. Elbetde, mömin istiharadan soň göwnejaý bir düýş görüp, ony ýagşy alamat hökmünde kabul edip biler. Ýöne beýle düýş hökmany däl. Şonuň üçin düýşe garaşyp karary yza süýşürmek istiharanyň maksadyna ters gelýär. Şeýle hem başga birine pul berip, siziň adyňyzdan "istihara düýşüni" görmegini soramak bu ybadat bilen asla baglanyşykly däldir.

Onda Yslamda düýşler geljegi habar berip bilermi?

Yslamyň jogaby - anyk çäkleriň içinde "hawa". Hawa, ruýa sadyka hakykatdan hem bardyr. Ol pygamberlik nurundan galan nyşan bolup, Gurhanda beýan edilýär we möminler üçin hoş habar hökmünde dowam etjekdigi aýdylýar. Emma onuň çäkleri hem berkdir: düýşleriň köpüsi habar däl, hiç bir düýş şerigat hökümini goýmaýar ýa-da gaýyby tassyk etmeýär. Düýşe ýorum bermek Ibn Sirin däbinde bolşy ýaly, bilim we seresaplylyk talap edýän başarnykdyr. Hatda örän nurly düýş hem gorky bilen däl-de, şükür bilen garşy alynýar. Şeýle çemeleşme hem düýşe hormat goýýar, hem-de düýş gören adamy goraýar. Surata düşýän ýaly bolup soňundan hakykata öwrülen düýşler barada statistika bilen uky ylmy näme diýýär diýip gyzyklanýan bolsaňyz, şu gollanmamyza serediň: düýşler geljegi aýdyp bilermi. Bu iki garaýyş garaşyşyňyzdan has sazlaşykly gabat gelýär: ikisi hem düýşleriň köpüsine pespällik bilen çemeleşmegi, hakykatdan möhüm bolanlaryna bolsa üns bermegi maslahat berýär.

Hakykat düýşi Yslamyň iň mylaýym öwütleriniň biridir: adaty gijelerde galan pygamberlik nurundan bir yşarat bolup, ony gorap saklaýan düzgünler bilen gurşalandyr. Düýşleriňizi ýazga alyň, olaryň haýsy görnüşe degişlidigini synlaň we seýrek duş gelýän nurly düýşlere däpde öwredilişi ýaly şükür hem-de seresaplylyk bilen çemeleşiň. Ruya-da şahsy, seneli düýş Žurnalyny ýöredip bilersiňiz we haçan-da bir düýş diňe gündelik pikirleriň gaýtalanmasyndan has çuň manyly ýaly duýulsa, nusgawy çeşmelere esaslanýan yslam düýş ýorgut usuly bilen, psihologik we ruhy çemeleşmeleriň ýanynda ony öwrenip bilersiňiz.