Düýşler geljegi öňünden görkezip bilýärmi? Ylym we ynanç näme diýýär

Ençeme ýyldan bäri ýadyňa-da düşmedik köne dostuňy düýşüňde görýärsiň, ertesi irden bolsa onuň ady telefonyňyň ekranynda peýda bolýar. Ýa-da düýş has garaňky bolýar: awariýa, sil, jaýlama. Birnäçe günden soň habarlarda şoňa örän meňzeş waka barada eşidýärsiň. Şeýle ýagdaýlar adama iň geň täsir edýän tejribeleriň biridir we düýşler baradaky iň gadymy soraglaryň hem biridir. Düýş hakykatdan hem bolup geçmezinden öň geljegi görkezip bilermi?

Adamlar bu soraga ybadathanalaryň, pygamberleriň, döwlet edaralarynyň arhiwleriniň we meşhur filmleriň üsti bilen dürli jogap berip geldiler. Bu gollanmada bularyň hemmesine seredilýär: Britaniýanyň iň agyr betbagtçylyklarynyň birinden öň düýş gören mekdep okuwçysy we onuň ylham beren täsin resmi synagy, Linkolnyň, Twainiň, Titanigiň we Ýungyň meşhur öňünden duýuşlary, tötänlikleriň matematikasynyň hem-de häzirki zaman uky ylmynyň bu barada aýdýanlary, lukmançylygyň düýşleriň birnäçe ýyl öňünden duýduryş berip biljekdigini kabul edýän ýeke-täk ýagdaýy, Yslamyň, Mukaddes Kitabyň we dünýä halklarynyň pygamberlik düýşlerine garaýşy, bu pikirden ylham alan iň gowy filmler hem-de şu gijäniň özünden başlap öz düýşleriňizde synap görüp boljak ýönekeý we dogruçyl usul.

Aberfandan öň görülen düýş

1966-njy ýylyň 20-nji oktýabrynda Uelsdäki magdançylar obasy Aberfanda Eryl Mai Jones atly on ýaşly gyz ejesine ýaňy gören düýşi barada şeýle diýdi:

"Düýşümde mekdebe bardym, ýöne mekdep ýokdy. Ähli ýerini gara bir zat basypdy."

Eryl Mai Jones, aged 10, the day before the Aberfan disaster (1966)

Ertesi irden obanyň ýokarsyndaky dag eňňidinde ýerleşýän kömür galyndylary üýşürilen depäniň bir bölegi süýşüp gaýtdy. Gara kömür palçygy eňňitden aşak inip, Pantglas Junior School mekdebini basdy. 144 adam, şol sanda 116 çaga aradan çykdy. Eryl Mai hem olaryň biridi. Ondan soňky hepdelerde psihiatr John Barker Aberfana geldi. Ol betbagtçylyklaryň öňünden alamat berýändigini ýa-da adamlaryň olary düýşünde görýändigini öwrenmek isledi. Londondaky gazetleriň biriniň kömegi bilen ol halka ýüzlenip, şeýle sorag berdi: betbagtçylyk bolmazyndan öň ony duýan ýa-da düýşünde gören barmy? Jemi 76 jogap gelip gowuşdy. Köpüsini barlap bolmady. Emma olaryň birnäçesi, şol sanda Eryl Mainyň düýşi, süýşme bolmazyndan öň başga adamlara aýdylan eken. Barker bu ýagdaýy aňsatlyk bilen inkär edip bilmedi.

Ondan soň bolan waka çeper eser ýaly eşidilýär, ýöne ol düýşleriň taryhyndaky iň geň hakyky wakalaryň biridir. 1967-nji ýylda Barker we ylym žurnalisti Peter Fairley British Premonitions Bureau atly merkezi döretdiler. Bu ýerde adamlar gören düýşlerini we öňünden duýuşlaryny şol pursadyň özünde hasaba geçirip bilýärdiler. Şeýlelikde soňra gabat gelýän ýagdaýlar diňe ýadyň üýtgedilen täsirine däl, senesi görkezilen ýazga görä barlanyp bilinýärdi. Bir ýyl soň Nýu-Ýorkda Robert Nelson tarapyndan dolandyrylýan Central Premonitions Registry atly şuňa meňzeş merkez hem açyldy. Birnäçe ýylyň dowamynda Atlantik ummanynyň iki tarapyndaky bu iki şäherde düýşlere esaslanýan irki duýduryş ulgamyna meňzeş bir taslama asuda ýagdaýda işledi.

Iň öwrediji bölegi bolsa netijeler boldy. Londondaky merkez ilkinji on sekiz aýda müň çemesi öňünden duýuşy hasaba aldy. Olaryň aglaba köplügi hiç bir waka bilen gabat gelmedi we ýekeje betbagtçylyk hem öňi alnyp bilmedi. Az sanly gatnaşyjy bolsa gaýtalap dogry çykan ýaly görünýärdi. Iň geň öwrülişik hem şolar bilen baglydy. Sam Knight özüniň The Premonitions Bureau atly kitabynda belleýşi ýaly, merkeziň iň ygtybarly iki habar berijisi Barkeriň tiz wagtdan aradan çykjakdygyny duýdurdy. Hakykatdan hem, 1968-nji ýylda Barker 44 ýaşynda beýni ganamasyndan aradan çykdy. Birnäçe ýyldan soň bu merkezler ýapyldy, emma olaryň jogap gözlän esasy soragy açyk galdy. Dogry çykan ýagdaýlar hakykatdan geljege seredilen penjiremidi ýa-da hiç kimiň hasaplamadyk müňlerçe şowsuz çaklamanyň diňe statistiki galyndysymy?

Taryhda gaýtalanyp gürrüň berilýän meşhur düýşler

1865-nji ýylyň ýazynda Abraham Linkoln aýalyna we ýakyn dostlarynyň kiçi toparyna, şol sanda goragçysy Ward Hill Lamona gören bir düýşüni gürrüň berendigi aýdylýar. Düýşünde Ak Tamyň içi agy seslerinden doludy. Bu sesiň nireden gelýändigini gözläp otaglary aýlanyp ýörkä, Linkoln Gündogar otagyna girýär we esgerler tarapyndan goralýan, daşyny ýas tutýan adamlar gurşap alan tabydy görýär.

"Ak Tamda ölen kim?" diýip, esgerleriň birinden soradym. "Prezident" diýip jogap berdi ol. "Ony janyna kast eden adam öldürdi."

Abraham Lincoln's dream, as recalled by Ward Hill Lamon (Recollections of Abraham Lincoln, 1895)

Birnäçe günden soň Linkoln öldürildi we şol düýş taryhda iň köp agzalýan öňünden duýdurýan düýşleriň birine öwrüldi. Ýöne bu wakanyň möhüm bir belligi bar: ýeke-täk çeşme Lamonyň şol agşamdan otuz ýyl soň çap edilen ýatlamasydyr, üstesine-de düýş şol wagt hiç ýerde ýazga geçirilmandir. Bu hekaýanyň ýalandygyny aňlatmaýar. Diňe ony tassyklap bolmaýandygyny görkezýär. Birazdan görşümiz ýaly, meşhur pygamberlik häsiýetli düýşleriň aglabasynyň esasy meselesi hem şu.

Mark Twen mundan hem geň bir wakany gürrüň berýär. 1858-nji ýylda, heniz ýaş Samuel Klemens wagty, ol Missisipi derýasyndaky bug gämilerinde söýgüli kiçi dogany Genri bilen bile işleýärdi. Bir gije ol düýşünde Genriniň jesediniň iki oturgyjyň üstünde goýlan demir tabytda ýatandygyny, döşünde bolsa ortasynda ýekeje gyzyl gül bolan ak güller dessesi durandygyny gördi. Birnäçe hepde soň Memfisiň golaýynda Pennsylvania atly bug gämisiniň gazanlary partlady we Genri alan şikeslerinden aradan çykdy. Samuel merhumlaryň ýatan otagyna baranda, doganynyň hakykatdanam iki oturgyjyň üstünde goýlan demir tabytda ýatandygyny gördi. Beýleki pidalar ýönekeý agaç tabytlardady. Memfisiň ilaty hemmeler tarapyndan söýülýän ýaş işgär üçin has gowy tabyt satyn almaga pul ýygnapdy. Samuel şol ýerde durka, ýaşuly bir zenan öňe çykyp, Genriniň döşüne ortasynda ýekeje gyzyl bägül bolan ak güller dessesini goýdy. Twen bu düýşi ömrüniň ahyryna çenli gaýtalap gürrüň berdi. Emma ol ilkinji gezek diňe ýazyjy aradan çykandan soň, 1912-nji ýylda neşir edilen resmi terjimehalynda çap edildi. Ýarym asyr dowam eden gürrüň berişlik bolsa, ýadyň ownuk-jikme-jiklikleri üýtgetmegi üçin örän uzak möhletdir.

Titanik bilen bagly öňünden duýdurýan düýşleriň arasynda iň gowy resminamalaşdyrylan mysallaryň biri bar. Londonly telekeçi J. Connon Middleton ilkinji sapara bilet alypdy. Ol yzly-yzyna iki gije düýşünde uly gäminiň "deňizde düýbi ýokary bolup ýüzýändigini, ýolagçylarydyr ekipažynyň bolsa onuň daşynda ýüzýändigini" gördi. Iň möhümi, gämi ýola çykmazdan öň ol bu düýşi aýalyna we dostlaryna gürrüň berdi, soň bolsa şol şaýatlar muny tassyklady. Emma bu ýerde hem möhüm bir bellik bar: Middleton düýşi sebäpli sapardan ýüz öwürmedi. Nýu-Ýorkdaky iş maslahaty yza süýşürildi we ol ýola çykylmazyndan dört gün öň biletini düýbünden gündelik sebäpler bilen tabşyrdy. Gözlegçi Ian Stevenson ýarym asyrdan soň Journal of the American Society for Psychical Research üçin Titanik baradaky öňünden duýdurma baradaky wakalary öwrenende, Middletonyň wakasy hadysadan öň tassyklanan örän az mysallaryň biri bolup çykdy. Beýleki hekaýalaryň köpüsi diňe wakadan soň gürrüň berlipdi.

Hatda beýik psihologlar hem şeýle wakalardan çetde galmandyr. 1913-nji ýylyň oktýabrynda Carl Jung iki gezek oýaka ýagdaýda Ýewropany tutuşlygyna basyp alan äpet sili, suwlarynyň bolsa gana öwrülendigini gördi. 1914-nji ýylyň ýazyna çenli ol ýene üç gezek düýşünde tomsuň ortasynda tutuş materigiň Arktika buzlarynyň astynda doňup galandygyny gördi. Ýung ilki bilen aklyndan azaşýandyr öýtdi. Emma şol ýylyň awgustynda Birinji jahan urşy başlananda, ol başga netijä geldi: adamyň ruhy hadysalar ýüze çykmazdan has öň jemgyýetdäki umumy keýpiň üýtgeýşini duýup bilýär. Üns berilmeli ýeri, ol bu görnüşleri göni manydaky pygamberlik hökmünde däl-de, adamyň aňynyň näderejede çuň duýujydygyny görkezýän alamat hökmünde düşündirdi. Bu iki waka hem onuň "Memories, Dreams, Reflections" atly ýatlamasynda beýan edilýär.

Ylym bu barada näme diýýär

Ilki sanlardan başlalyň, sebäbi olaryň özi bu syryň köp bölegini düşündirýär. Statistikler Persi Diaconis bilen Frederick Mosteller muny "hakykatdanam uly sanlar kanuny" diýip atlandyrdy. Manysy ýönekeý: nusga ýeterlik uly bolsa, hatda iň geň gabat gelmeler hem diňe mümkin däl, eýsem garaşylýan zat bolýar. Bu ýerde nusga örän uludyr. Ýer ýüzündäki sekiz milliard adam her gije birnäçe gezek düýş görýär. Diýmek, her gün onlarça milliard düýş sahnasy döreýär. Eger ertirki waka bilen gabat gelýän düýş millionda bir gezek ýüze çykýan bolsa-da, ol her gije dünýäniň bir ýerinde on müňlerçe gezek bolup geçer. Şeýle wakany başdan geçiren adamlar muny ömürboýy ýatda saklap, ýyllarboýy gürrüň berer. Emma hiç zada gabat gelmedik milliardlarça düýş hiç haçan hasaba alynmaýar, sebäbi olar barada aýdara zat ýok.

Soňra ýat hekaýany sessiz-ýuwaşdan üýtgedýär. Biz köplenç diňe geň gabat gelen düýşleri ýatda saklaýarys, gabat gelmediklerini bolsa unudýarys. Mundan başga-da, düýşler köplenç anyk bolmaýar, şonuň üçin bir şekili soň bolup geçen dürli wakalar bilen baglanyşdyrmak aňsat. Has möhümi, waka bolup geçenden soň gaýtalanyp gürrüň berlen düýş, şol wakanyň ownuk-jikme-jikliklerini öz içine siňdirip bilýär. Hut şonuň üçin Linkoln bilen Tweniň onlarça ýyl soň ilkinji gezek ýazga geçirilen hekaýalaryna baha bermek kyn. Alymlar adamlardan ilki düýşlerini senesi bilen ýazga geçirip, soň bolsa gabat gelmeleri gözlemegi haýyş edenlerinde, täsirli netijeleriň sany tötänligiň çak edýän derejesine çenli ep-esli azalýar. Üýtgän zat düýş däl, ýazgy ýöretmegiň usulydyr.

Ylym öňünden bilmek mümkinçiligini hem çynlakaý synap gördi, ýöne netije başga sebäbe görä meşhur boldy. 2011-nji ýylda Kornell uniwersitetiniň psihology Daryl Bem abraýly ylmy žurnalda Feeling the Future atly makalasyny çap etdi. Onda dokuz synagyň netijesi adamlaryň jogaplaryna heniz bolup geçmedik wakalaryň täsir edýän ýaly görünýändigini görkezýärdi. Ulanylan usullar doly adaty görünýärdi we mesele hem şondady. Beýleki alymlar şol synaglary gaýtalanda, täsir tapylmady. Stuart Ritchie, Richard Wiseman we Christopher French tarapyndan geçirilen giňden ses getiren gaýtalama synagy hem hiç hili netije bermedi. Bu waka psihologiýada häzirki wagtda "gaýtalanyp tassyklamak krizisi" (replication crisis) diýlip atlandyrylýan meseläniň ýüze çykmagyna goşant goşdy. Ol adaty ylmy usullaryň hem käwagt ýalan oňyn netijeleri döredip bilýändigini görkezdi. Häzire çenli çykan iň aýdyň netije şu: tötänlik we soňundan berilýän düşündirişler aradan aýrylanda, adamyň aňynyň geljekden maglumat alyp bilýändigine ynandyryjy subutnama saklanyp galmaýar.

Düýşler haçan hakykatdanam öňünden bir zady bilýär

Şeýle-de bolsa, lukmançylykda geljegi hakykatdan hem duýduryp bilýän düýş bilen baglanyşykly bir ýagdaý resmi taýdan ykrar edilýär. REM uky döwrüniň özüni alyp baryş bozulmasynda (REM sleep behaviour disorder) adaty ýagdaýdaky ýaly beden düýş wagtyndaky ysmazlyga düşmeýär we adam düýşünde edýän hereketlerini hakykatda hem ýerine ýetirip başlaýar: urýar, gygyrýar, düşeginden böküp turýar. Bu ýagdaý köplenç hüjüme sezewar bolmak ýa-da kowalanmak baradaky düýşlerde bolýar. Uzak möhletli gözlegler örän möhüm we çynlakaý bir netijäni görkezdi. Düýşüň şeýle üýtgemegi köplenç Parkinson keseli we oňa meňzeş nerw kesellerinden birnäçe ýyl, käte bolsa onlarça ýyl öň ýüze çykýar. Bu bozulmasy bolan adamlaryň uly bölegi soňlugy bilen şeýle keselleriň birine duçar bolýar. Diýmek, düýşüň özi ýa-da düýşiň ýerine ýetirilişindäki üýtgeşiklik beýniniň iberýän ilkinji duýduryşlarynyň biri bolup biler. Kimdir biri yzygiderli zorlukly düýşlerini hereket bilen görkezýän bolsa, muny palçy däl-de, lukmana aýtmagy dogrudyr.

Şol bir ýörelgäniň has ýeňil görnüşleri jedel döretmeýär. Düýş görýän beýni bedeniň irki alamatlaryny duýup bilýär, şonuň üçin heniz gündiz göze ilmeýän kesel birnäçe gün öň düýşüň mazmunyna täsir edip biler. Bu pikir täze däl. Aristotel "On Divination in Sleep" atly gysga traktat ýazyp, iki müň ýyldan gowrak wagt öň häzirki ylmyň gelen netijesine ýakyn pikire gelipdi. Pygamberlik häsiýetli düýşleriň köpüsi tötänden gabat gelmekdir, käbirleri bedeniň keseliň ilkinji alamatlaryny görkezýär, käbirleri bolsa düýşi gören adam şol düýşden soň özüni başgaça alyp barýandygy üçin hasyl bolýar.

Häzirki zaman düýş ylmy bolsa has-da gyzykly bir pikiri öňe sürýär: belki-de düýş görmegiň esasy wezipesi geljege taýýarlyk görmekdir. Finlýandiýaly neýroalym Antti Revonsuonyň howp simulýasiýasy teoriýasyna görä, düýşler beýniniň howply ýagdaýlary synap görýän gijeki türgenleşik meýdançasydyr. Şeýlelikde, oýalykda şeýle ýagdaýlary has gowy dolandyryp bilýäris. Bu teoriýa dünýäniň dürli künjeginde düýşlerde kowalanmagyň, ýykylmagyň we howplaryň juda köp duş gelýändigini düşündirýär. Ýady öwrenýän täze barlaglar bolsa düýşi has giň manyda beýniniň simulýasiýa ulgamy hökmünde düşündirýär. Beýni öňki tejribeleri birleşdirip, indiki bolup biljek ýagdaýlary modelleşdirýär: synag, iş söhbetdeşligi ýa-da kyn gürrüň. Şeýle nukdaýnazardan seredeniňde, düýşleriňiz hakykatdan hem her gije geljek bilen baglanyşykly bolýar. Olar pygamberlik däl-de, çaklama hökmünde işleýär. Bu çaklamalar aladalaryňyza, endikleriňize we bedeniňiziň iberýän alamatlaryna esaslanýar. Olar "hasyl bolan" ýaly görünýän mahaly bolsa, köplenç sebäbi beýniňiziň sizi örän gowy tanaýandygydyr.

Dinler bu barada näme öwredýär

Statistika döremezinden has öň, dinler hut şu soraga jogap bermek üçin oýlanyşykly düşünjeleri döredipdi. Olaryň köpüsiniň jogaby ýönekeý "hawa" ýa-da "ýok" däl. Yslamda dogry düýşlere aýratyn orun berilýär. Meşhur hadysda salyh möminiň dogry düýşi pygamberligiň kyrk alty böleginiň biri diýlip atlandyrylýar. Şeýle hem, däbe görä, Muhammet pygambere gelen ilkinji wahy ertiriň ýagtylygy ýaly hakykata öwrülen düýşler bilen başlapdyr. Şol bir wagtyň özünde yslam alymlary düýşleri üç topara bölýär: Allahdan gelýän düýşler, şeýtandan gelýän düýşler we adamyň öz nebisinden döreýän düýşler. Olaryň pikiriçe, düýşleriň köpüsi soňky topara girýär. Şonuň üçin düýşi ýorum etmek howsala däl-de, bilim we paýhas talap edýär. Ruýa sadiqa näme, erbet düýşden soň nähili hereket etmeli ýaly mowzuklary biz Yslamda dogry düýşler atly gollanmamyzda giňişleýin düşündirýäris.

Mukaddes Kitap öz taryhyny düýş gören adamlaryň üsti bilen gürrüň berýär: Ýusup faraonyň ýedi semiz we ýedi hor sygyr baradaky düýşüni on dört ýyllyk bolçulyk we açlyk hökmünde ýorýar, Daniýel Wawilondaky patyşalaryň ynjalyksyz düýşlerini düşündirýär, başga bir Ýusuba düýşünde maşgalasyny alyp Müsüre gaçmak duýdurylýar, müneçjimlere bolsa Hirodyň ýanyna gaýdyp barmaly däldigi düýş arkaly aýdylýar. Mukaddes Kitapda düýşler Hudaýyň adamlara ýüzlenýän usullarynyň biri hökmünde görkezilýär, şol bir wagtyň özünde ýalan düýş görýänlerden we palçylardan berk duýduryş berilýär. Ýowel pygamber bolsa geljekde düýşleriň möhüm orun tutjakdygyny aýdýar:

Şondan soň Ruhumy ähli ynsanlaryň üstüne dökerin. Ogluňyz we gyzyňyz pygamberlik eder, garrylaryňyz düýş görer, ýaşlaryňyz bolsa görnüşler görer.

Joel 2:28 (King James Version)

Bu barada has giňişleýin maglumat almak isleseňiz, Mukaddes Kitapdaky düýşler atly gollanmamyzy okaň. Ybraýym dinlerinden daşardaky medeniýetlere seredeniňde hem düýşleriň geljek bilen baglanyşyklydygyna bolan ynam örän giň ýaýrandyr: Sfinksiň kölegesinde uklap galan müsür şazadasy, şypa berýän düýşleri almak üçin ybadathanalarda ýatan grek zyýaratçylary, depede agyz bekläp görnüş gözlän Lakota halkynyň wekilleri ýa-da Ýaponiýada ýylyň ilkinji bagtly düýşi. Bu mowzuk özbaşyna bir makala mynasyp we şeýle makalamyz hem bar: dürli medeniýetlerde pygamberlik düýşleri.

Häzirki döwürde ruhy düşünjelere eýerýänleriň köpüsi Ýunguň garaýşyny kabul edýär. Olaryň pikiriçe, hasyl bolan düýş sinhronlykdyr, ýagny manyly tötänlikdir. Şeýle düýşüň gymmaty geljegi öňünden aýtmak ukybynda däl-de, siziň hakda nämeleri açyp görkezýändigindedir. Şeýle düşündirişe görä, düýşüň wezipesi pygamberlik etmek däl-de, taýýarlamakdyr. Ol siziň ünsüňizi çuňňur aňyňyzyň eýýäm möhüm hasaplaýan zadyna gönükdirýär, soň bolup geçen waka bolsa şol aladanyň hakykatdan hem ýerliklidigini görkezýär. Eger sizi täsirli düýşüň nämäni aňladýandygy gyzyklandyrýan bolsa, onuň nämäni çaklaýandygy däl-de, onda biziň düýş ýorgut usullary baradaky synymyzda on bir dürli çemeleşme deňeşdirilýär.

Filmlerde we kitaplarda pygamberlik düýşleri

Bu günki gyzyklanmagyň gözbaşynda belli bir adam durýar we ol uçar inženeridi. 1927-nji ýylda Beýik Britaniýanyň ilkinji uçar dizaýnerleriniň biri J. W. Dunne An Experiment with Time atly kitabyny neşir etdi. Onda ol düýşleriniň öz geljegindäki ownuk wakalary yzygiderli öňünden görkezýändigini aýdyp, bir teoriýany teklip etdi: wagtyň ähli pursatlary bir wagtda bar bolup, düýş görýän aň olaryň arasynda öňe gidip bilýär. Şeýle hem ol bir usuly maslahat berdi: senesi görkezilen düýş žurnalyny ýörediň we soňra ony durmuşyňyz bilen deňeşdiriň. Kitap köp satylan eserleriň birine öwrüldi, tutuş bir nesle düýşlerini ýazga geçirmegi öwretdi we onuň täsiri J. B. Priestleyniň wagt baradaky pýesalaryndan başlap J. R. R. Tolkieniň çap edilmedik synaglaryna çenli wagt bilen bagly edebiýatda aýdyň görünýär.

Şondan bäri kino hem bu pikiri dürli görnüşde öwrenýär. Minority Report filminde geljegi öňünden görýän "precogs" atly adamlaryň kömegi bilen entek edilmedik jenaýatlar üçin adamlaryň ýazgarylýan dünýäsi görkezilýär we öňünden belli bolan geljekden gaçyp bolarmy diýen sorag berilýär. Dune filminde baş gahrymanyň geljegi görkezýän düýşleri oňa ýük hem duzak bolýar: ýoly öňünden görmek, şol ýoldan çykmagy diýen ýaly mümkin etmeýär. Premonition we The Dead Zone filmleri hakykaty bilip, ýöne hiç kimi ynandyryp bilmezligiň pajygasyny gürrüň berýär. Final Destination filmleri bolsa duýduryş berýän görnüşleri gorky žanrynyň iň täsirli hereketlendirijisine öwürdi. Arrival filmi, Dunneniň pikirlerine iň ýakyn eser hökmünde, wagty birbada başdan geçirýän aňy suratlandyrýar. Twelve Monkeys bolsa adamyň yzygiderli gaýtalanýan düýşüniň içinde onuň ömrüniň soňuny gizleýär, emma ol heniz onuň manysyna düşünip bilenok.

Bu pikiri iň çuňlaşdyran eserleriň biri Ursula K. Le Guiniň The Lathe of Heaven romanydyr. Onda baş gahrymanyň düýşleri hakykaty öňünden görkezmeýär, tersine ony ýuwaşlyk bilen çalyşýar. Şeýlelikde her täze säher dünýä hemişe onuň düýşünde görüşi ýaly bolan ýaly görünýär. Bu hekaýalaryň hemmesi hakykatda geljegi öňünden duýmak boýunça döredilen edaralaryň ýüzbe-ýüz bolan paradoksyny görkezýär: görüp bolýan, ýöne peýdalanyp bolmaýan geljek adamy yzarlap bilýär, üýtgedip bolýan geljek bolsa aslynda hiç wagt öňünden kesgitlenen däldi.

Iň dogruçyl synag: öz düýş žurnalyňyz

Gowy habary bar: düýşler baradaky uly soraglaryň az sanlysyny özüňiz barlap bilersiňiz. Munuň üçin, esasan, Dunneniň bir asyr ozal teklip eden usuly ýeterlikdir. Ähli zat diňe bir düzgüne bagly. Düýş, dünýä ony "gaýtalamaga" mümkinçilik tapmazdan öň ýazga geçirilmelidir.

1. Oýanan badyňyza düýşüňizi senesi we wagty bilen bilelikde ýazga geçiriň. Diňe ýatda galan "öňünden duýuş" hiç zady subut etmeýär.
2. Mümkin boldugyça anyk ýazyň. Atlar, ýerler, sanlar we ownuk jikme-jiklikler. Belli bolmadyk düýşler islendik waka gabat gelip biler we şonuň üçin hiç zady subut etmeýär.
3. Ýazgyny soňundan hiç haçan üýtgetmäň. Senesi goýlan ilkinji nusga synagyň esasy bölegidir.
4. Her hepde we her aý gözden geçiriň hem-de dogruçyl baha beriň. Gabat gelmedik ýagdaýlary hem gabat gelenleri ýaly hasaba alyň.
5. Haýsy ýagdaýyň gabat gelme hasaplanjakdygyny öňünden kesgitläň. Düzgünler wakadan soň ýazylsa, onda düzgünleri waka kesgitleýär.

Muny üç aý dowam etdirseňiz, senesi görkezilen ýazgylaryň hemişe görkezýän netijesini görersiňiz: ýadyň wada berşi ýaly täsinlikler az bolýar, ýöne özüňiz baradaky düşünje has köp bolýar. Žurnal jadyly aýna hökmünde özüni görkezmeýär, ýöne ondan has peýdaly zada öwrülýär - aňyňyzyň yzygiderli gaýtalaýan, alada edýän we sizi taýýarlaýan zatlarynyň ýazgysyna. Eger düýşleriňizi seýrek ýatda saklaýan bolsaňyz, ilki bilen düýşleriňizi ýatda saklamak baradaky gollanmamyzy okaň. Ruya hem hut şu maksat bilen döredildi: senesi görkezilen ýazgylary bolan şahsy düýş žurnaly, şeýlelikde ýazgyňyz tötänlikden öň bar bolýar, üstesine-de düýş has içgin seredilmäge mynasyp bolanda ýorum gurallaryny hödürleýär.

Düýş hakykata öwrülende näme etmeli

Ilki bilen howsala düşmäň. Ýokarda aýdylanlary göz öňünde tutsaňyz, hakykata gabat gelýän düýşi adamlaryň köpüsi ömründe birnäçe gezek başdan geçirýär. Şeýle ýagdaý güýçli manyly duýgy döredýär. Ol duýgy hakykydyr, ýöne öz-özünden subutnama däldir. Düýşüňizde näme görendigiňizi we hakykatda näme bolandygyny, ikisi hem ýadyňyzda täze wagty takyk ýazyp goýuň. Köplenç tapawutlar iň köp zady açyp görkezýär. Diňe bir düýşe daýanyp möhüm kararlary kabul etmäň. Ölüm ýa-da betbagtçylyk baradaky düýşlerden hem gorkmaň. Şeýle düýşler iň köp duş gelýänleriň hataryna girýär we köplenç geljekdäki wakalary däl-de, stresi ýa-da durmuşdaky üýtgeşmeleri görkezýär. Eger şol bir gorkuly düýş gaýtalanyp dursa, bu düşünmäge mynasyp bir nagyşdyr. gaýtalanýan düýşler baradaky gollanmamyzda munuň sebäplerini düşündirýäris. Hakykata gabat gelen düýş, ilkinji nobatda, ýorum edilmäge mynasyp düýşdür. Sebäbi başga näme eden bolsa-da, ol aňyňyzyň nämäni möhüm hasaplaýandygyny size görkezdi.

Onda düýşler geljegi öňünden aýdyp bilýärmi? Premonition gulluklarynyň umyt edişi ýaly däl. Elimizdäki seneli ýazgylar görkezýär: wakalar takyk hasaba alnyp başlanandan soň, gudratly gabat gelmeler ep-esli azalýar. Muňa garamazdan, düýşler belli bir derejede geljegi çaklaýan mehanizmdir. Olar howplary öňünden synag edýär, bedeniň ilkinji duýduryşlaryny ýüze çykarýar we entek özüňiziň hem doly boýun almandyran kararlaryňyzy sahnalaşdyrýar. Käwagt olar dogry hem çykýar. Asyl gyzykly sorag diňe "bu düýş çyn boldumy?" däl, eýsem "näme üçin beýniňiz hut şol gije hut şu wakany saýlady?" diýen soragdyr. Bu soraga jogap tapmak mümkin. Düýşleriňizi ýazyp alyň, senesini belläň we soňra täzeden okaň. Geljegi takyk çaklamak kyn. Ýöne özüňize has gowy düşünmek mümkin.