Profetiese drome deur verskillende kulture: 'n Wêreldgeskiedenis

Op elke bewoonde kontinent, in elke eeu waarvan ons rekords het, het mense gaan slaap met die hoop dat die nag iets oor môre sou verklap. 'n Prins het in die skadu van die Sfinks aan die slaap geraak en wakker geword met 'n belofte van die troon. Griekse pelgrims het in tempels geslaap en op 'n genesende droom gewag. Die vrou van 'n Romeinse konsul het haar man gesmeek om op die dag van sy dood tuis te bly. Lakota-soekers het alleen op 'n heuwel gevas terwyl hulle om 'n visioen geroep het, en in Japan word die heel eerste droom van die nuwe jaar steeds gelees as 'n voorspelling van die twaalf maande wat voorlê.

Hierdie is 'n reis deur die geskiedenis van hoe mense drome oor die toekoms verstaan het: Egipte en sy oudste bewaarde droomboek, Mesopotamië en Griekeland, Rome se bekendste waarskuwingsdroom, die ryk en dikwels misverstane droomtradisies van Noord-Amerika en Australië, Oos-Asië se droomwoordeboeke en gelukkige eerste drome, die Abrahamitiese geskrifte, en die eienaardige moderne eksperimente wat voorgevoelens in 'n vroeë waarskuwingstelsel wou omskep. Twee dinge bly deur vierduisend jaar dieselfde: mense teken hul drome aan, en mense verskil steeds oor watter voorspellings reg was.

Egipte: Die prins, die Sfinks en die oudste droomboek

Omstreeks 1400 v.C. het 'n jong Egiptiese prins met die naam Thutmose naby Giza gaan jag en in die skadu van die Groot Sfinks aan die slaap geraak. Teen daardie tyd was die monument tot by sy nek onder woestynsand begrawe. In sy droom het die Sfinks gepraat: verwyder die sand wat my versmoor, en ek sal jou koning maak. Thutmose het die monument laat herstel, en hy het inderdaad farao geword, Thutmose IV, al was hy blykbaar nie eerste in die ry vir die troon nie. Ons ken die verhaal omdat hy dit in klip laat uitbeitel het: die Droomstele staan vandag nog tussen die Sfinks se pote. Geskiedkundiges sien dit as briljante politieke bemarking, 'n droom wat gebruik is om 'n onwaarskynlike troonopvolging te regverdig. Dit wys terselfdertyd iets diepers: in Egipte kon 'n droom soveel gesag dra omdat mense aanvaar het dat die gode daardeur praat.

Egipte het ook die oudste droomhandleiding nagelaat wat vandag nog bestaan: 'n papirus uit ongeveer 1220 v.C., nou bekend as die Ramesside Dream Book uit die Chester Beatty-papiri, wat vandag in die British Museum bewaar word. Die uitleg sal onmiddellik bekend voel aan enigiemand wat al 'n droomwoordeboek oopgemaak het: reël na reël van 'as 'n man homself in 'n droom sien' terwyl hy dít of dát doen, met elke geval as goed of sleg beoordeel, en die ongunstige gevalle soms vergesel van 'n klein ritueel om die voorteken ongedaan te maak. Drie duisend jaar voor moderne droomtoepassings was daar reeds naslaanwerke oor drome.

Mesopotamië en Griekeland: Boodskappe en genesing

Die oudste drome in die wêreldletterkunde kom uit Mesopotamië. In die Epos van Gilgamesh droom die held van 'n meteoor wat uit die hemel val en van 'n groot byl. Sy moeder, die godin Ninsun, verklaar albei: 'n magtige vriend is op pad, die wilde man Enkidu wat sy lewe sal verander. Mesopotamiese konings het boodskapdrome van die gode voor veldslae en bouprojekte opgeteken, skrifgeleerdes het lyste van droomvoortekens saamgestel, en professionele droomuitleggers het 'n amptelike rol vervul. Dieselfde patroon as in Egipte geld ook hier: drome was belangrik genoeg om neergeskryf, gekatalogiseer en geraadpleeg te word soos staatsinligting.

Die Grieke het iets sagter op groot skaal beoefen: die genesende droom. By die heiligdomme van Asclepius, die god van geneeskunde, veral dié in Epidaurus, het siekes van regoor die Middellandse See gereis om binne die tempelterrein te slaap, 'n gebruik wat as inkubasie bekend gestaan het. Die hoop was op 'n droom waarin die god verskyn, die siek liggaamsdeel aanraak of 'n geneesmiddel voorskryf, en die tempelmure het vol inskripsies geraak van dankbare pasiënte wat presies sulke drome beskryf het. Wat 'n mens ook al van die genesings dink, die heiligdomme het eeue lank gefunksioneer, wat inkubasie een van die langste aaneenlopende droompraktyke in die geskiedenis maak.

Griekeland het ook sowel die eerste groot droomhandleiding van die Weste as die eerste groot skeptikus opgelewer. In die tweede eeu n.C. het Artemidorus van Daldis tussen feeste rondgereis en dromers vir sy vyfdelige Oneirocritica ondervra. Hy het 'n onderskeid getref wat droomuitleggers vandag nog gebruik: sommige drome word presies waar soos dit gesien is, terwyl die meeste allegories is en in simbole praat wat binne die dromer se lewensomstandighede verklaar moet word. Vyf eeue voor hom het Aristoteles reeds 'n kort verhandeling oor profetiese drome geskryf en tot 'n opvallend moderne gevolgtrekking gekom: die meeste is toeval, sommige weerspieël die liggaam se vroeë tekens van siekte, en sommige word waar omdat die dromer ná die droom anders optree. Die antieke wêreld was nie goedgelowig nie: die hele moderne debat was reeds daar.

Rome: Calpurnia en die Ides van Maart

Rome se bekendste droom behoort aan Calpurnia, die vrou van Julius Caesar. Volgens die antieke geskiedskrywers het sy op die nag van 14 Maart 44 v.C. gedroom dat haar man sou sterf. In een weergawe hou sy sy bebloede liggaam in haar arms, en die volgende oggend smeek sy hom om nie die Senaat by te woon nie. Caesar het getwyfel, en volgens Plutarchus het hy byna tuis gebly, totdat 'n samesweerder, Decimus Brutus, hom gespot het omdat hy na 'n vrou se drome luister en hom buitentoe gelei het. Daardie dag, op die Ides van Maart, is hy doodgesteek. Sestien eeue later het Shakespeare aan haar waarskuwing sy blywende vorm gegee:

Wanneer bedelaars sterf, verskyn daar geen komete nie; die hemel self staan in vlam vir die dood van prinse.

Calpurnia, in William Shakespeare's Julius Caesar

Ons bronne is eers lank ná die gebeurtenis geskryf, en die geskiedenis poets graag sy beste stories op. Daarom kan niemand met sekerheid sê wat Calpurnia daardie nag werklik gedroom het nie. Maar juis die feit dat die verhaal behoue gebly het, sê iets belangriks: vir die Romeine was dit heeltemal geloofwaardig dat 'n dood van só 'n omvang hom in 'n vrou se droom sou aankondig, omdat hulle in 'n kultuur van voortekens geleef het waar drome as 'n erkende kanaal vir amptelike waarskuwings beskou is.

Noord-Amerika: Visioensoektogte en die siel se verborge wens

Daar is nie een enkele inheemse Amerikaanse siening van drome nie. Noord-Amerika is die tuiste van honderde afsonderlike nasies met hul eie tale, seremonies en lewende tradisies. Enige opsomming kan dus net met respek 'n klein steekproef gee. By die Lakota is die soeke na 'n visioen 'n heilige ritueel genaamd hanbleceya, dikwels vertaal as 'crying for a vision'. Onder leiding van 'n heilige man berei die soeker voor, vas alleen op 'n heuwel, soms vir dae lank, en bid vir 'n visioen wat hul lewenspad en verantwoordelikhede sal openbaar. Dit is belangrik om te sê wat dit nié is nie: dit is nie waarsêery nie. Die visioen gaan oor rigting eerder as voorspelling - 'n begrip van jou plek en doel wat 'n mens 'n leeftyd lank kan neem om ten volle uit te leef.

Die bekendste gepubliseerde beskrywing van so 'n ervaring kom van Black Elk, 'n Oglala Lakota-heilige man. Op negejarige ouderdom, tydens 'n ernstige siekte waartydens hy dae lank bewusteloos gelê het, het hy 'n ontsaglike visioen van die kragte van die wêreld beleef. Die heilige manne van sy gemeenskap het dit as buitengewoon erken, en hy het dit vir die res van sy lang lewe as die bron van sy roeping beskou. Dekades later het hy die verhaal aan die digter John Neihardt vertel, en die boek Black Elk Speaks wat daaruit ontstaan het, het een van die mees geleesde geestelike werke van die twintigste eeu geword. Ongeag 'n leser se eie oortuigings, is die aard van die tradisie duidelik en waardig: 'n groot visioen is nie 'n loterykaartjie oor môre nie, maar 'n verantwoordelikheid wat 'n hele lewe omvat.

Verder oos het die Haudenosaunee (Iroquois) een van die mees verfynde benaderings tot droompsigologie ontwikkel. Drome het die ondinnonk, die siel se verborge wens, geopenbaar. As 'n droom geïgnoreer is, is die siel volgens hulle ontken, met siekte en teenspoed as gevolg. Daarom is drome gedeel, bespreek en ernstig opgeneem, en 'n spesiale ritueel om drome te raai het deel gevorm van die Midwinter-seremonie. Sewentiende-eeuse Jesuïete-sendelinge het dit alles met verbasing in hul verslae huis toe beskryf, en in 1958 het die antropoloog Anthony Wallace in 'n invloedryke artikel aangevoer dat die Haudenosaunee in wese eeue voor Freud reeds 'n teorie oor die dromende verstand se verborge begeertes ontwikkel het. Hier mis die vraag of drome die toekoms voorspel amper die punt: drome was diagnose én verpligting - die siel wat vir die gemeenskap sê wat dit volgende nodig het.

Australië: Wanneer 'Dreamtime' nie drome beteken nie

Australië vra vir die belangrikste regstelling op hierdie reis. Die bekende Aboriginal-begrip 'Dreamtime' gaan glad nie oor slaap nie. Die woord is 'n negentiende-eeuse Engelse mistranslasie van begrippe soos Tjukurpa, wat verwys na die ewige voorouerlike orde: die wette, verhale, liedere en wesens wat die land gevorm het en dit steeds dra, 'n werklikheid waarin verlede, hede en toekoms saam bestaan. Baie Aboriginal-mense beskou 'Dreamtime' as misleidend juis omdat dit 'n lewende wet laat klink soos iets denkbeeldigs. Slaapdrome is wel belangrik in baie Aboriginal-tradisies, onder meer as 'n ruimte vir kontak met land en met dié wat reeds gesterf het, maar die Dreaming self is nie 'n droom nie. Om die verskil te ken, is 'n basiese teken van respek. Dit herinner ons daaraan dat die Engelse woord 'dream' gebruik is om veel meer te dra as waarvoor dit eintlik bedoel is.

Oos-Asië: Die Hertog van Zhou en die jaar se eerste droom

In China word droomuitleg verbind met die naam van 'n staatsman wat al drie duisend jaar lank vereer word: die Hertog van Zhou. Die droomwoordeboek wat sy naam dra, die Zhougong Jiemeng, is eers lank ná sy leeftyd saamgestel, maar die toeskrywing wys hoe hoog die onderwerp geag is. Die boek word vandag nog geraadpleeg, deesdae meestal via webwerwe en toepassings. Sy naam leef selfs in alledaagse taal voort: Chineessprekendes maak steeds grappies oor 'om die Hertog van Zhou te gaan sien' wanneer iemand aan die insluimer is. Min kulture het 'n droomboek só lank ononderbroke in gewilde gebruik gehou.

In Japan leef een van die kalender se bekoorlikste voorspellende droomtradisies voort: die hatsuyume, die eerste droom van die nuwe jaar, wat as 'n voorteken vir die volgende twaalf maande gelees word. 'n Ou spreekwoord rangskik die gelukkigste gesigte: eerste Berg Fuji, tweede 'n valk, derde 'n eiervrug. Die klassieke verklaring verbind al drie met die provinsie Suruga, tuiste van die shogun Tokugawa Ieyasu, bekend vir sy indrukwekkende berg, sy valke en sy vroeë eiervrugte. Woordspel speel ook 'n rol: die Japannese woord vir valk, taka, klink soos 'hoog', en die woord vir eiervrug, nasu, klink soos 'om te bereik'. In vroeër eeue het mense selfs 'n prent van die skatskip van die Sewe Geluksgode onder hul kussing ingeskuif op Oujaarsaand om 'n gelukkige droom uit te nooi - 'n hele nasie wat een keer per jaar vriendelik probeer het om sy eie voorspelling 'n handjie te help.

Die Abrahamitiese draad

Die heilige geskrifte van die Abrahamitiese gelowe dra dieselfde oortuiging die teologie binne. In die Hebreeuse Bybel en die Christelike tradisie verklaar Josef die farao se droom van vet en maer koeie betyds om Egipte van hongersnood te red, Daniël lê die drome van konings in Babilon uit, en in die Evangelies waarsku 'n droom vir Josef om sy gesin na veiligheid te neem. Ons bespreek dit alles in ons gids oor drome in die Bybel. In Islam kry ware drome die duidelikste raamwerk van almal: die ruya sadiqa word geëer as 'n oorblyfsel van profetiese lig, terwyl die meeste drome as gewone drome beskou word en gelowiges teen onnodige vrees beskerm word. Hierdie leerstelling het sy eie gids, ware drome in Islam. In albei tradisies herhaal dieselfde patroon hom: die droom word met erns behandel, en die dromer onderskei sorgvuldig watter drome werklik betekenis dra.

Van tempeltrappe tot liasseerkaste

Daardie drang het nooit verdwyn nie, dit het net van vorm verander. In die 1960's, nadat 'n Walliese skoolmeisie se droom die Aberfan-ramp voorafgegaan het, het 'n Britse psigiater 'n werklike Premonitions Bureau gestig waar die publiek drome voor gebeure kon registreer. Kort daarna het New York ook sy eie register gehad: die antieke tempelvoorstoep wat as 'n liasseerkas hergebore is. Die volledige verhaal, insluitend wat die eksperiment bevind het en wat die wetenskap sê oor drome wat lyk of dit waar word, is in ons aanvullende gids, kan drome die toekoms voorspel. Let egter op wat elke halte op hierdie reis gemeen het, van die Dream Stele en die Ramesside-papirus tot die tempelinskripsies van Epidaurus en 'n kantoor se datumgestempelde indekskaarte: die oortuiging dat 'n droom die moeite werd is om op te teken. Die farao het 'n stele gehad. Dunne het 'n notaboek gehad. Oor daardie eerste stap is die tradisie ten minste eenstemmig.

Vierduisend jaar se dromers stem oor min dinge saam: die Sfinx beloof trone, die Haudenosaunee hoor die siel se verborge wense, Aristoteles skryf dit toe aan toevallighede, en in Japan word die jaar se geluk op 'n eiervrug verwed. Maar oor een gewoonte is hulle heeltemal eens. 'n Droom wat jy wil verstaan, is 'n droom wat jy neerskryf, met die datum daarby, voordat die dag dit begin oorheers. Daardie gewoonte is ouer as die meeste alfabette, en dit is die een deel van hierdie tradisie wat jy reeds vanaand kan beoefen: Ruya gee jou 'n private droomjoernaal met datums, en wanneer 'n droom na meer as net 'n droom voel, ook uitlegmetodes wat put uit die sielkunde en die wêreld se geestelike en godsdienstige tradisies.