Kan drome die toekoms voorspel? Wat die wetenskap en geloof sê

Jy droom van 'n ou vriend aan wie jy jare lank nie gedink het nie, en die volgende oggend verskyn hul naam op jou foon. Of die droom is donkerder: 'n botsing, 'n vloed, 'n begrafnis, en dae later bring die nuus iets wat ontstellend naby daaraan is. Min ervarings voel só vreemd, en min vrae oor drome is ouer. Kan 'n droom jou die toekoms wys voordat dit gebeur?

Mense het dié vraag deur die eeue probeer beantwoord met tempels, profete, regeringsargiewe en groot rolprente. Hierdie gids neem jou deur dit alles: die skooldogter wie se droom een van Brittanje se grootste rampe voorafgegaan het en die merkwaardige amptelike eksperiment wat dit geïnspireer het, die bekende voorspellende drome van Lincoln, Twain, die Titanic en Jung, wat die wiskunde van toeval en moderne slaapwetenskap werklik sê, die een geval waar die geneeskunde saamstem dat 'n droom jou jare vooruit kan waarsku, hoe Islam, die Bybel en kulture regoor die wêreld profetiese drome verstaan, die beste rolprente wat op dié idee gegrond is, en 'n eenvoudige, eerlike toets wat jy van vanaand af met jou eie drome kan doen.

Die droom voor Aberfan

Op 20 Oktober 1966, in die Walliese myndorpie Aberfan, het 'n tienjarige meisie met die naam Eryl Mai Jones vir haar ma vertel van 'n droom wat sy pas gehad het:

Ek het gedroom ek gaan skool toe, maar daar was geen skool nie. Iets swarts het oor die hele skool afgekom.

Eryl Mai Jones, aged 10, the day before the Aberfan disaster (1966)

Die volgende oggend het 'n steenkoolmyn-afvalhoop teen die heuwel bokant die dorpie meegegee. 'n Donker massa steenkoolmodder het teen die helling afgeskuif en Pantglas Junior School begrawe. Altesaam 144 mense is dood, onder wie 116 kinders. Eryl Mai was een van hulle. In die weke daarna het 'n psigiater met die naam John Barker Aberfan besoek. Hy wou weet of rampe hul skadu vooruit werp, en met die hulp van 'n Londense koerant het hy 'n openbare beroep gedoen: het enigiemand die ramp vooraf aangevoel of daarvan gedroom? Ses-en-sewentig reaksies is ontvang. Die meeste kon nie nagegaan word nie. Maar 'n handjievol, waaronder Eryl Mai se droom, was reeds voor die ramp aan iemand anders vertel, en Barker het dit moeilik gevind om hulle bloot af te maak.

Wat daarna gebeur het, klink soos fiksie, maar dit is een van die vreemdste ware verhale in die geskiedenis van drome. In 1967 het Barker en die wetenskapjoernalis Peter Fairley die British Premonitions Bureau gestig - 'n permanente kantoor waar lede van die publiek hul drome en voorgevoelens onmiddellik kon aanteken, sodat enige latere ooreenkoms teen 'n gedateerde rekord nagegaan kon word eerder as teen herinneringe wat mettertyd verander. 'n Jaar later is 'n soortgelyke sentrum in New York geopen, die Central Premonitions Registry, onder leiding van Robert Nelson. Vir 'n paar jaar het twee stede aan weerskante van die Atlantiese Oseaan stilweg iets bedryf wat amper soos 'n vroeë waarskuwingstelsel was wat op drome gesteun het.

Die resultate is die leersaamste deel van die verhaal. Die Londense kantoor het in sy eerste agttien maande sowat 'n duisend voorgevoelens aangeteken. Die oorgrote meerderheid het glad nie met enige gebeurtenis ooreengestem nie, en nie 'n enkele ramp is ooit voorkom nie. 'n Klein groepie bydraers het egter blykbaar herhaaldelik raak voorspel, en die vreemdste wending behoort aan hulle: soos Sam Knight in sy geskiedenis The Premonitions Bureau vertel, het die kantoor se twee betroubaarste korrespondente albei gewaarsku dat Barker self binnekort sou sterf, en in 1968, op 44-jarige ouderdom, is Barker aan 'n breinbloeding oorlede. Binne 'n paar jaar het die kantore verdwyn en presies dieselfde vraag agtergelaat waarvoor hulle geskep is. Was die treffers werklik blikke op die toekoms, of bloot die statistiese oorblyfsel van 'n duisend mislukte voorspellings wat niemand getel het nie?

Bekende drome wat die geskiedenis bly oorvertel

In die lente van 1865 het Abraham Lincoln glo 'n droom aan sy vrou en 'n klein groepie vriende beskryf, onder wie sy lyfwag, Ward Hill Lamon. In die droom was die Withuis gevul met die geluid van mense wat huil. Terwyl hy deur die vertrekke dwaal om die bron daarvan te vind, het Lincoln die East Room binnegegaan en 'n kis op 'n verhoog sien staan, bewaak deur soldate en omring deur roubeklaers.

'Wie is dood in die Withuis?' het ek een van die soldate gevra. 'Die President,' het hy geantwoord. 'Hy is deur 'n sluipmoordenaar vermoor.'

Abraham Lincoln's dream, as recalled by Ward Hill Lamon (Recollections of Abraham Lincoln, 1895)

'n Paar dae later is Lincoln vermoor, en dié droom het moontlik die bekendste voorspellende droom in die geskiedenis geword. Daar is egter 'n belangrike kanttekening: die enigste bron is Lamon se memoires, wat dertig jaar ná daardie aand gepubliseer is, en niemand het die droom destyds neergeskryf nie. Dit beteken nie die verhaal is onwaar nie. Dit beteken net dat dit nie geverifieer kan word nie, en soos ons sal sien, is dit die probleem met byna elke beroemde profetiese droom.

Mark Twain het 'n nóg vreemder verhaal vertel. In 1858, toe hy nog die jong Samuel Clemens was, het hy saam met sy geliefde jonger broer Henry op die Mississippi-stoombote gewerk. Een nag het hy gedroom hy sien Henry se liggaam in 'n metaalkis wat op twee stoele rus, met 'n ruiker wit blomme op sy bors en een donkerrooi blom in die middel. 'n Paar weke later het die ketels van die stoomboot Pennsylvania naby Memphis ontplof, en Henry is aan sy beserings oorlede. Toe Samuel die vertrek bereik waar die oorledenes gelê het, het hy sy broer in 'n metaalkis op twee stoele aangetref. Die ander slagoffers was in eenvoudige houtkiste; die inwoners van Memphis het geld ingesamel om vir die geliefde jong klerk iets beter te koop. Terwyl hy daar gestaan het, het 'n bejaarde vrou vorentoe gekom en 'n ruiker wit blomme op Henry se bors neergelê, met een rooi roos in die middel. Twain het dié droom vir die res van sy lewe oorvertel. Tog is dit eers ná sy dood gepubliseer, in sy amptelike biografie van 1912, en 'n halwe eeu se oorvertelling gee 'n herinnering baie tyd om sy eie besonderhede skerper te maak.

Die Titanic het ten minste een voorgevoel nagelaat waarvoor daar buitengewoon goeie dokumentasie bestaan. J. Connon Middleton, 'n sakeman van Londen wat 'n kaartjie vir die eerste vaart bespreek het, het twee nagte agtereenvolgens gedroom van 'n groot skip wat "op die see dryf, met die kiel bo en passasiers en bemanning wat daaromheen swem". Die belangrike deel is dat hy die droom vóór die skip vertrek het aan sy vrou en vriende vertel het, en hulle het dit later bevestig. Hier werk die kanttekening egter in die teenoorgestelde rigting: Middleton het nie weens die droom gekanselleer nie. 'n Besigheidskonferensie in New York is uitgestel, en hy het sy kaartjie vier dae voor vertrek om heel alledaagse redes opgegee. Toe die navorser Ian Stevenson 'n halfeeu later beweerde Titanic-voorgevoelens vir die Journal of the American Society for Psychical Research ondersoek het, was Middleton se geval een van die min wat reeds vóór die ramp deur ander bevestig is, tussen 'n see van verhale wat eers daarna vertel is.

Selfs die groot sielkundiges is nie gespaar nie. In Oktober 1913 is Carl Jung twee keer oorval deur 'n wakende visioen van 'n geweldige vloed wat Europa oorspoel, met water wat in bloed verander. Deur die lente van 1914 het hy drie keer gedroom dat die vasteland, in die middel van die somer, onder Arktiese ys dood en gevries lê. Jung het privaat gevrees dat hy besig was om sy verstand te verloor. Toe die Eerste Wêreldoorlog daardie Augustus uitbreek, het hy tot 'n ander gevolgtrekking gekom: dat die psige 'n naderende storm in die kollektiewe gemoed kan aanvoel lank voordat gebeure ontvou. Dit is betekenisvol dat hy sy visioene nie as letterlike profesie beskou het nie, maar as bewys van hoe ver die verstand se "antennas" kan reik. Albei ervarings word beskryf in sy memoires, Memories, Dreams, Reflections.

Wat die wetenskap werklik sê

Begin by die syfers, want dit laat die grootste deel van die misterie vanself verdwyn. Die statistici Persi Diaconis en Frederick Mosteller het hierdie beginsel die wet van werklik groot getalle genoem: met 'n groot genoeg steekproef raak selfs die ongelooflikste toeval nie net moontlik nie, maar verwagbaar. Die steekproef hier is enorm. Agt miljard mense droom verskeie kere elke nag, wat neerkom op tientalle miljarde droomtonele per dag. Selfs al sou 'n droom wat presies by die volgende dag se gebeure pas net een uit 'n miljoen keer voorkom, sou dit steeds elke nag tienduisende kere êrens op aarde gebeur. Die mense met wie dit gebeur, sal dit vir altyd onthou en die verhaal jare lank vertel. Die miljarde drome wat met niks ooreengestem het nie, word nooit getel nie, want daar is niks om te vertel nie.

Geheue verbeter die verhaal dan stilweg. Ons onthou drome selektief: die vreemde treffers bly by ons, terwyl die misse verdwyn. Boonop is drome vaag genoeg dat een beeld later met baie verskillende gebeurtenisse verbind kan word. Nog belangriker is dat 'n droom wat ná die gebeurtenis oorvertel word, maklik die besonderhede van daardie gebeurtenis opneem. Dit is presies waarom die verhale van Lincoln en Twain, wat albei eers dekades later neergeskryf is, so moeilik is om te beoordeel. Wanneer mense gevra word om drome eers met 'n datum aan te teken en eers daarna vir ooreenkomste te kyk, daal die indrukwekkende treffersyfers skerp tot naby wat blote toeval sou voorspel. Die droom het nie verander nie. Die rekordhouding het.

Die wetenskap het voorkennis 'n regverdige kans gegee, en die uitslag het om 'n heel ander rede bekend geword. In 2011 het die Cornell-sielkundige Daryl Bem Feeling the Future in 'n toonaangewende vaktydskrif gepubliseer: nege eksperimente wat gelyk het of dit wys dat mense se reaksies beïnvloed word deur gebeure wat nog nie plaasgevind het nie. Die metodes het heeltemal standaard gelyk, en juis dit was die probleem. Toe ander navorsers die eksperimente herhaal, het die effekte verdwyn. 'n Bekende mislukte replikasie deur Stuart Ritchie, Richard Wiseman en Christopher French het geen effek gevind nie, en die voorval het gehelp om te lei tot wat die sielkunde vandag die replikasiekrisis noem - 'n omvattende herevaluering van hoe maklik standaardmetodes positiewe resultate kan oplewer. Dit bly die duidelikste gevolgtrekking van die vakgebied: onder omstandighede wat toeval en terugskouende interpretasie uitskakel, hou die bewyse dat die menslike verstand die toekoms kan waarneem nie stand nie.

Wanneer drome wel eerste iets weet

Tog erken die geneeskunde wel een verskynsel wat soos 'n werklik voorspellende droom werk. By REM-slaapgedragsversteuring (REM sleep behaviour disorder) verdwyn die liggaam se normale verlamming tydens droomslaap, en mense begin hul drome fisiek uitleef: hulle slaan, skree, spring uit die bed, dikwels terwyl hulle droom dat hulle aangeval of agtervolg word. Langtermynstudies het iets merkwaardig en ernstig gewys. Hierdie verandering in droomgedrag kom dikwels jare, en soms selfs dekades, voor Parkinson se siekte en verwante toestande, en die meeste mense met dié versteuring ontwikkel uiteindelik een daarvan. 'n Droom, of eerder 'n verandering in hoe drome uitgeleef word, kan dus inderdaad een van die vroegste waarskuwingstekens wees wat die brein uitstuur. Enigiemand wat gereeld gewelddadige drome fisiek uitleef, behoort dit met 'n dokter te bespreek, nie met 'n waarsêer nie.

Milder weergawes van dieselfde beginsel is glad nie omstrede nie. Die dromende brein het subtiele toegang tot die liggaam se vroeë seine, en 'n siekte wat nog nie bedags merkbare simptome toon nie, kan reeds dae voor die tyd die inhoud van drome beïnvloed. Hierdie waarneming is eeue oud: Aristoteles het 'n kort verhandeling, On Divination in Sleep, geskryf en meer as tweeduisend jaar gelede by ongeveer dieselfde gevolgtrekking as moderne wetenskap uitgekom. Die meeste profetiese drome is bloot toeval, sommige verklap die liggaam se eerste fluisteringe van siekte, en sommige word waar omdat die dromer ná die droom anders optree en só self daartoe bydra dat dit gebeur.

Moderne droomwetenskap gaan egter nog 'n stap verder, in 'n rigting wat selfs vreemder as profesie klink: dalk bestaan drome juis om ons met die toekoms te help omgaan. Die Finse neurowetenskaplike Antti Revonsuo se bedreigingsimulasieteorie stel voor dat drome ontwikkel het as 'n nagtelike oefenruimte waar die brein moontlike gevare simuleer sodat ons dit beter kan hanteer wanneer ons wakker is. Dit pas by die feit dat agtervolgings, val en bedreigings wêreldwyd buitensporig gereeld in drome voorkom. Nuwer navorsing oor geheue beskryf drome selfs meer algemeen as die brein se simulasie-enjin wat vorige ervarings op nuwe maniere kombineer om te modelleer wat moontlik volgende gaan gebeur: die eksamen, die werksonderhoud, die moeilike gesprek. Volgens hierdie siening gaan jou drome inderdaad elke aand oor die toekoms. Dit is eerder voorspellings as profesieë, saamgestel uit jou bekommernisse, jou patrone en jou liggaam se seine, en hulle "word waar" die meeste kere bloot omdat hulle jou goed geken het.

Wat geloofstradisies leer

Lank voordat statistiek bestaan het, het geloofstradisies sorgvuldig oor presies hierdie vraag nagedink, en die meeste gee 'n antwoord wat veel meer genuanseerd is as net ja of nee. In die Islam het ware drome 'n belangrike plek. 'n Bekende hadith beskryf die ware droom van 'n regverdige gelowige as een van die ses-en-veertig dele van profeetskap, en volgens die tradisie het die openbaring aan die Profeet Muhammad begin met drome wat waar geword het soos die lig van die oggend. Terselfdertyd verdeel Islamitiese geleerdheid drome in drie soorte: van Allah, van Satan en van die self. Die meeste drome val volgens dié siening in die laaste groep, daarom verg uitleg kennis en selfbeheersing eerder as paniek. Ons behandel die volledige leer, van wat 'n ruya sadiqa is tot die gepaste optrede ná 'n nagmerrie, in ons gids oor ware drome in die Islam.

Die Bybel vertel sy geskiedenis deur dromers: Josef wat die farao se sewe vet en sewe maer koeie as veertien jaar van oorvloed en hongersnood uitlê, Daniël wat die onrusbarende drome van konings in Babilon verklaar, 'n ander Josef wat in 'n droom gewaarsku word om sy gesin te neem en na Egipte te vlug, en die wyse manne wat gewaarsku word om nie na Herodes terug te keer nie. Die Skrif beskryf drome as een van die maniere waarop God gepraat het, maar waarsku ook duidelik teen valse dromers en waarsêers. Die profeet Joël gee drome ook 'n plek in die toekoms self:

En daarna sal Ek my Gees uitstort op alle mense. Julle seuns en julle dogters sal profeteer, julle ou mense sal drome droom, julle jong manne sal gesigte sien.

Joel 2:28 (King James Version)

Jy kan die volledige verhaal lees in ons gids oor drome in die Bybel. En buite die Abrahamitiese wêreld is die oortuiging dat drome met die toekoms in aanraking kom byna universeel: 'n Egiptiese prins wat in die skadu van die Sfinks slaap, Griekse pelgrims wat in tempels oornag om genesende drome te ontvang, Lakota-soekers na visioene wat op 'n heuwel vas, en Japan se gelukkige eerste droom van die jaar. Daardie reis deur wêreldtradisies verdien sy eie artikel, en dit het ook een: profetiese drome in verskillende kulture.

Baie moderne geestelike lesers volg Jung se benadering. 'n Droom wat waar word, is 'n sinkronisiteit - 'n betekenisvolle toeval - en die waarde daarvan lê in wat dit oor jou openbaar eerder as in enige vermoë om die toekoms te voorspel. Volgens hierdie siening is die droom se taak voorbereiding, nie profesie nie: dit vestig jou aandag op iets wat jou dieper bewussyn reeds as dringend beskou, en die latere gebeurtenis wys bloot dat die bekommernis werklik was. As jy eerder wil verstaan wat 'n besondere droom beteken as wat dit voorspel, vergelyk ons oorsig oor metodes van droomuitleg elf verskillende benaderings.

Profetiese drome in films en boeke

Die moderne belangstelling in hierdie idee kan grootliks teruggevoer word na een persoon, en hy was 'n vliegtuigingenieur. In 1927 het J. W. Dunne, een van Brittanje se baanbrekende vliegtuigontwerpers, An Experiment with Time gepubliseer. Daarin het hy beweer dat sy drome gereeld klein besonderhede van sy eie toekoms vooruit wys. Hy het ook 'n teorie voorgestel - dat alle oomblikke gelyktydig bestaan en dat die dromende verstand vorentoe deur die tyd kan beweeg - asook 'n metode: hou 'n gedateerde droomdagboek en vergelyk dit met wat later in jou lewe gebeur. Die boek het 'n topverkoper geword, 'n hele geslag aangemoedig om hul drome neer te skryf, en sy invloed is duidelik sigbaar in tydreisverhale, van J. B. Priestley se tydtoneelstukke tot J. R. R. Tolkien se ongepubliseerde eksperimente.

Sedertdien speel die rolprentbedryf voortdurend met dieselfde gedagte-eksperiment. Minority Report stel 'n wêreld voor waar voorkennis geïndustrialiseer is, met "precogs" wie se visioene mense skuldig bevind aan misdade wat nog nie gepleeg is nie, en vra of 'n voorafgesiene toekoms werklik vermy kan word. Dune gee sy held voorspellende drome as 'n las en 'n strik: sodra jy die pad sien, raak dit byna onmoontlik om daarvan af te wyk. Premonition en The Dead Zone wys die tragedie daarvan om iets te weet sonder dat iemand jou glo, terwyl die Final Destination-films die waarskuwingsvisioen omskep het in een van die doeltreffendste dryfkragte van grufilms. Arrival, wat waarskynlik die naaste aan Dunne se idees kom, beeld 'n verstand uit wat tyd as 'n geheel ervaar, en Twelve Monkeys versteek die einde van 'n lewe binne 'n herhalende droom wat die dromer nog nie kan plaas nie.

Die verste waartoe enigiemand hierdie idee gevoer het, is waarskynlik Ursula K. Le Guin se roman The Lathe of Heaven. Dit handel oor 'n man wie se drome nie die werklikheid voorspel nie, maar dit stilweg vervang, sodat die wêreld elke oggend nog altyd presies was soos hy dit gedroom het. Al hierdie verhale beeld dieselfde paradoks uit waarmee regte premonitions-buro's te kampe gehad het: 'n toekoms wat jy kan sien maar nie kan benut nie, bly spook by jou, en 'n toekoms wat jy kan verander, was nooit werklik vasgelê nie.

Die enigste eerlike toets: jou eie droomdagboek

Hier is die goeie nuus: dit is een van die min groot vrae oor drome wat jy self kan ondersoek, met basies dieselfde metode wat Dunne byna 'n eeu gelede voorgestel het. Alles hang van een eenvoudige reël af. Skryf die droom neer voordat die werklikheid 'n kans kry om dit na te boots.

1. Skryf die droom neer sodra jy wakker word, saam met die datum en tyd. 'n Voorgevoel wat net in jou geheue bestaan, bewys niks.
2. Wees so spesifiek moontlik. Name, plekke, getalle en besonderhede. Vae drome pas by byna enigiets en bewys daarom niks.
3. Moet nooit 'n inskrywing later verander nie. Die oorspronklike gedateerde weergawe is die hele eksperiment.
4. Gaan dit weekliks en maandeliks na en beoordeel dit eerlik. Tel die gevalle wat nie uitgewerk het nie met dieselfde ywer as dié wat wel ooreengestem het.
5. Besluit vooraf wat as 'n ooreenstemming sal tel. As die reëls eers ná die gebeurtenis geskryf word, bepaal die gebeurtenis self die reëls.

Doen dit vir drie maande en jy sal heel waarskynlik ontdek wat gedateerde rekords keer op keer wys: minder wonderwerke as wat jou geheue belowe het, maar baie meer insig. As kristalbal werk die dagboek swak, maar as rekord van wat jou gedagtes aanhoudend oefen, oor bekommer of waarvoor dit jou probeer voorberei, is dit baie waardevoller. As jy selde jou drome onthou, begin met ons gids oor hoe om jou drome te onthou. Dit is presies waarvoor Ruya ontwerp is: 'n privaat droomdagboek met gedateerde inskrywings, sodat jou rekord reeds bestaan voordat enige toevallige ooreenkoms plaasvind, plus hulpmiddels vir droomuitleg wanneer 'n droom nader ondersoek verdien.

Wat om te doen wanneer 'n droom waar word

Begin deur kalm te bly. Gegewe die waarskynlikhede hierbo gebeur dit met die meeste mense 'n paar keer in hul leeftyd dat 'n droom ooreenstem met die werklikheid. Dit voel dikwels diep betekenisvol, en daardie gevoel is eg, maar dit is nie bewys van bonatuurlike voorspellings nie. Skryf presies neer wat jy gedroom het en presies wat gebeur het terwyl albei nog vars in jou geheue is. Die verskille wat jy raaksien, is dikwels baie insiggewend. Moenie groot besluite neem op grond van 'n droom alleen nie, en moenie 'n droom oor dood of rampspoed jou bang maak nie. Sulke drome is van die algemeenstes en weerspieël meestal stres en verandering eerder as toekomstige gebeure. As dieselfde onheilspellende droom oor en oor terugkeer, is dit 'n patroon wat die moeite werd is om te verstaan, en ons gids oor herhalende drome verduidelik waarom sommige drome aanhou herhaal. 'n Droom wat waar geword het, is bo alles 'n droom wat die moeite werd is om te interpreteer, want wat ook al verder waar mag wees, dit wys vir jou wat jou verstand as belangrik beskou.

Kan drome dan die toekoms voorspel? Nie op die manier waarop voorgevoel-kantore dit sou wou hê nie, en elke noukeurig gedateerde rekord wat ons het, wys dat die sogenaamde wonderwerke al skaarser word sodra alles behoorlik aangeteken word. Tog is jou drome steeds 'n soort voorspellingsmasjien: hulle oefen vir moontlike bedreigings, bring die liggaam se eerste seine na vore en speel die besluite uit wat jy nog nie aan jouself erken het jy neem nie. Soms sal hulle reg wees. Die interessante vraag is nie net of 'n droom waar geword het nie, maar waarom jou verstand juis daardie verhaal op daardie nag gekies het. Dit is 'n vraag waarop jy werklik antwoorde kan vind. Skryf jou drome neer, dateer hulle en lees hulle later weer. Die toekoms is moeilik om te voorspel. Jouself kan jy baie beter voorsien.