Teoria e ëndrrave e Freud-it: Përmbushja e dëshirave, simbolet dhe metoda

Në nëntor të vitit 1899, një neurolog vjenez botoi një libër ku argumentonte se çdo ëndërr, sado e çuditshme të duket, ka një kuptim që mund të zbulohet. "Interpretimi i ëndrrave" në fillim shiti vetëm disa qindra kopje, por me kalimin e kohës ndryshoi mënyrën se si mendojmë për mendjen njerëzore. Edhe nëse nuk pranoni asnjë pjesë të teorisë së Sigmund Freud-it, jetoni në një botë të ndikuar prej saj: flasim për gjëra që na "dalin pa vetëdije", dyshojmë se ëndrrat flasin për diçka tjetër përtej asaj që shfaqin dhe ende ekziston një industri e tërë fjalorësh ëndrrash që, kryesisht në kundërshtim me këshillat e tij, mbështetet te ideja e simboleve të fshehura. Ky udhëzues shpjegon çfarë pretendonte në të vërtetë Freud-i për ëndrrat, si funksiononte metoda e tij, çfarë ruajti dhe çfarë hodhi poshtë një shekull kërkimesh shkencore, si edhe si mund t'i përdorni pjesët më të dobishme për të kuptuar ëndrrat tuaja.

Kush ishte Sigmund Freud?

Sigmund Freud (1856-1939) lindi në Freiberg të Moravisë dhe kaloi pothuajse gjithë jetën në Vjenë, ku u formua si neurolog. Një dimër studimesh pranë Jean-Martin Charcot në Paris ia zhvendosi vëmendjen nga sistemi nervor te mendja: Charcot trajtonte histerinë me hipnozë dhe Freud-i u kthye i bindur se simptomat mund të kishin kuptim. Së bashku me mjekun Josef Breuer zhvilloi të ashtuquajturën "terapia me bisedë", ndërsa më vonë e zëvendësoi hipnozën me teknikën e tij, asociimin e lirë: pacienti thotë gjithçka që i vjen në mendje, pa e censuruar, dhe logjika e fshehur dalëngadalë bëhet e dukshme.

Ëndrrat hynë në qendër të punës së tij përmes një ëndrre personale. Në korrik të vitit 1895, Freud pa në ëndërr një paciente që e quan Irma, e analizoi ëndrrën përmes asociimeve një nga një dhe u bind se ajo kryente një funksion: e shfajësonte, zgjidhte konflikte dhe përmbushte dëshira që ai vetë nuk i kishte pranuar. Kjo analizë u bë ëndrra shembull në "Interpretimi i ëndrrave", librin që ai e konsideronte gjithmonë veprën e tij më të rëndësishme. Më pas erdhën fama, divani i psikanalizës, lëvizja psikanalitike dhe ndarja e njohur me Carl Jung. Kur nazistët aneksuan Austrinë në vitin 1938, ai u largua drejt Londrës, ku vdiq një vit më vonë, si një nga psikologët më me ndikim dhe njëkohësisht më të debatueshëm në histori.

Teoria: Çdo ëndërr është një dëshirë e maskuar

Pretendimi i Freud-it është i thjeshtë për t'u shprehur, por rrënjësor për t'u pranuar: një ëndërr është përmbushja e maskuar e një dëshire të shtypur. Dëshirat që nuk ia pranojmë vetes, sepse janë të ndaluara, të sikletshme ose nuk përputhen me mënyrën si e shohim veten, nuk zhduken. Ato presin derisa të flemë, kur mbrojtja e mendjes dobësohet, dhe kërkojnë të shprehen. Por edhe gjatë gjumit ekziston një censurë. Dëshira mund të kalojë vetëm e maskuar, dhe kjo maskë është ëndrra. Për këtë arsye Freud-i dalloi përmbajtjen e dukshme, pra ëndrrën që mbani mend dhe mund ta tregoni në mëngjes, nga përmbajtja e fshehtë, që përfshin mendimet dhe dëshirat e fshehura pas saj. Pamja e çuditshme nuk është rastësi: ajo është kompromisi mes një dëshire dhe censurës. Pikërisht për këtë ai i quajti ëndrrat rojtare të gjumit, sepse maskimi na lejon të vazhdojmë të flemë edhe kur përmbajtja, po të shfaqej drejtpërdrejt, do të na zgjonte.

Interpretimi i ëndrrave është rruga mbretërore drejt njohjes së veprimtarisë së pavetëdijshme të mendjes.

Sigmund Freud, The Interpretation of Dreams

Puna e ëndrrës: Si e ndërton mendja maskimin

Freud-i e quajti "puna e ëndrrës" grupin e proceseve që i shndërrojnë mendimet e fshehura në filmin e çuditshëm që përjetoni gjatë natës. Termat që ai krijoi vazhdojnë të jenë ndër përshkrimet më bindëse të mënyrës se si ndihet një ëndërr nga brenda:

Metoda e Freud-it: Asociimi i lirë, jo një fjalor simbolesh

Shumë njerëz habiten kur mësojnë se metoda kryesore e Frojdit nuk ishte kërkimi i simboleve në një listë kuptimesh. Gjatë seancave, ëndrra analizohej element pas elementi dhe, për secilin prej tyre, ëndërrimtari thoshte gjithçka që i vinte në mendje: lidhje idesh, kujtime, mendime të çuditshme, derisa zinxhiri të çonte te diçka me rëndësi. Në botimet e mëvonshme të librit të tij ai shtoi edhe një kapitull për simbolet tipike, dhe pikërisht atë kapitull e kthyen pasuesit e tij në fjalorët e ëndrrave që ai vetë nuk kishte ndërmend t'i krijonte. Megjithatë, parimi themelor mbeti i njëjtë: ëndrra jote, lidhjet e tua, kuptimi yt. Një version që mund ta provosh vetë duket kështu:

1. Shkruaje ëndrrën menjëherë, me sa më shumë hollësi që të mundesh. Frojdi e konsideronte formulimin e saktë si provë; shprehjet e pazakonta shpesh hapin dyer.
2. Ndaje në elemente: çdo person, vend, objekt dhe frazë shkruaje në një rresht më vete.
3. Bëj asociim të lirë për secilin element. Shkruaj gjithçka që të vjen në mendje, pa gjykuar nëse është e rëndësishme apo jo. Rregulli është sinqeritet i plotë në letër: pikërisht ato lidhje që tundohesh t'i anashkalosh, zakonisht janë më domethënëset.
4. Gjej mbetjen e ditës. Çfarë nga një ose dy ditët e fundit i dha material ëndrrës? Shkaku që duket i parëndësishëm shpesh të çon te tema e rëndësishme me të cilën është lidhur.
5. Bëji vetes pyetjen e pakëndshme. Nëse kjo ëndërr do të përmbushte një dëshirë timen, cila do të ishte ajo? Je i lirë ta kundërshtosh përgjigjen; sipas Frojdit, edhe vetë ngurrimi për ta pranuar është domethënës.

Çfarë ruajti shkenca moderne dhe çfarë hodhi poshtë

Bilanci pas më shumë se një shekulli është vërtet i përzier. U hodh poshtë pretendimi universal. Studimet mbi ëndrrat nuk kanë gjetur prova se çdo ëndërr përmbush një dëshirë, dhe vetë Frojdi e zbuti këtë ide në vitin 1920, kur pranoi se makthet e përsëritura të të mbijetuarve të traumës nuk përputhen me këtë formulë. Edhe simbolika fikse seksuale që u përhap nga ndjekësit e tij nuk qëndron; studiuesit bashkëkohorë, njësoj si Frojdi në shkrimet e tij më të kujdesshme, theksojnë se kuptimi i imazheve varet nga ëndërrimtari dhe jo nga një libër kodesh. Nga ana tjetër, mbijetuan më shumë ide sesa prisnin kritikët e tij. Koncepti i mbetjes së ditës konsiderohet pararendës i hipotezës së vazhdimësisë, sipas së cilës ëndrrat riciklojnë shqetësimet e jetës së zgjuar. Eksperimentet mbi shtypjen e mendimeve kanë treguar efektin e rikthimit në ëndrra: kur përpiqesh të largosh një mendim gjatë ditës, ai shpesh rikthehet natën në ëndërr, një jehonë e idesë së represionit. Edhe neuropsikologjia solli një këndvështrim të ri: ëndërrimi varet nga qarqet e motivimit në tru, jo vetëm nga mekanizmat e gjumit, çka sugjeron se motori i ëndrrave lidhet më ngushtë me dëshirat sesa mendonin kritikët e Frojdit. Intuita e tij më e thellë, se ëndrrat kanë kuptim, udhëhiqen nga emocionet dhe ia vlen t'u kushtohet vëmendje, sot është gjerësisht e pranuar.

Sa i përket temës më të famshme: në imagjinatën popullore emri i Frojdit lidhet ngushtë me simbolikën seksuale të ëndrrave, kryesisht për shkak të atyre fjalorëve. Nëse kjo është arsyeja që të solli këtu, udhëzuesi ynë për ëndrrat me përmbajtje seksuale e trajton temën në mënyrë më të plotë, nga këndvështrimi i psikologjisë, si edhe i traditave shpirtërore dhe fetare.

Frojdi dhe Jungu: ndarja e famshme

Për disa vite Carl Jung ishte pasardhësi i zgjedhur i Frojdit, por pikërisht ëndrrat i ndanë rrugët e tyre. Frojdi besonte se ëndrrat maskojnë kuptimin e tyre, ndërsa Jungu u bind se ato zbulojnë diçka, duke folur drejtpërdrejt përmes një gjuhe të lashtë figurash, dhe se pavetëdija përmban më shumë sesa materiale personale të represuara. Miqësia e tyre u prish rreth vitit 1913 dhe psikologjia fitoi dy harta rivale për botën e ëndrrave. Për ne kjo është një përfitim: disa ëndrra kuptohen më mirë me pyetjen e Frojdit, çfarë nuk po i pranoj vetes, ndërsa të tjera me pyetjen e Jungut, çfarë po përpiqet të më rikthejë në ekuilibër. T'i mbash të dyja pyetjet në mendje është më e dobishme sesa t'i qëndrosh besnik vetëm njërës prej këtyre qasjeve.

Bëju pyetjet frojdiane ëndrrave të tua

Metoda e Frojdit mbështetet te materiali i papërpunuar: ëndrra e regjistruar fjalë për fjalë sapo zgjohesh, para se mëngjesi ta ndryshojë në kujtesë, dhe një përshkrim i sinqertë i asaj që ke përjetuar gjatë ditës. Pikërisht këtë bën një ditar ëndrrash, dhe mbi këtë është ndërtuar Ruya: regjistro ëndrrën me zë ose me tekst sapo të zgjohesh dhe lëri shënimet të grumbullohen me kalimin e kohës. Kur dëshiron të analizosh më thellë, metodat e interpretimit vazhdojnë punën në frymën e Frojdit, pa divanin e terapisë: metoda Thoughts and Worries e lidh ëndrrën me shqetësimet e jetës së zgjuar dhe me mbetjen e ditës që e ka ushqyer, ndërsa metodat e tjera janë aty kur një ëndërr kërkon një këndvështrim krejt tjetër.

Frojdi gaboi në shumë gjëra të rëndësishme, por pati një intuitë të jashtëzakonshme përpara se të tjerët të guxonin ta thoshin hapur: teatri i çuditshëm i natës flet për ty, krijohet nga ti dhe meriton vëmendjen tënde. Një shekull kërkimesh shkencore e ka rishikuar teorinë e tij, por jo temën që ai ngriti. "Rruga mbretërore" mbetet ende e hapur; thjesht ka më shumë korsi sesa kishte vizatuar ai.