Freudyň düýş teoriýasy: Islegleriň amala aşmagy, nyşanlar we ýorgut usuly

1899-njy ýylyň noýabrynda Wenada işleýän bir newrolog her bir düýşüň, näçe geň görünse-de, açylyp bilinjek manysynyň bardygyny öňe sürýän kitaby neşir etdi. "Düýşleriň ýorgudy" atly eser ilkinji ýyllarynda bary-ýogy birnäçe ýüz nusga satyldy, ýöne soňlugy bilen häzirki zaman adamynyň pikirlenişine uly täsir etdi. Sigmund Freudyň teoriýasyndaky birje pikiri hem kabul etmeseňiz-de, siz onuň emele getiren dünýäsinde ýaşaýarsyňyz: biz käwagt bir zady bilmän agzymyzdan çykardyk diýýäris, düýşlerimiziň gören zatlarymyzdan başga many berip biljekdigine ynanýarys, hatda düýş sözlükleriniň tutuş bir pudagy hem, Freudyň maslahatyna ters gelýän bolsa-da, gizlin nyşanlar düşünjesine daýanýar. Bu gollanma Freudyň düýşler barada hakykatda näme diýendigini, onuň ýorgut usulynyň nähili işleýändigini, bir asyrlyk ylmyň haýsy pikirleri saklap, haýsylaryny ret edendigini we peýdaly taraplaryny öz düýşleriňizde nähili ulanyp boljakdygyny düşündirýär.

Sigmund Freud kimdi?

Sigmund Freud (1856-1939) Morawiýanyň Fraýberg şäherinde doguldy we ömrüniň tas hemmesini Wena şäherinde geçirdi. Ol newrolog hökmünde bilim aldy. Parižde meşhur Jean-Martin Charcotyň ýanynda geçiren bir gyş onuň ünsüni nerw ulgamyndan adam aňyna gönükdirdi. Charcot isteriýany gipnoz bilen bejerýärdi, Freud bolsa alamatlaryň hem öz manysynyň bolup biljekdigine ynanyp yzyna dolandy. Lukman Josef Breuer bilen bilelikde gürrüň arkaly bejeriş usulyny ösdürdi, soňra bolsa gipnozyň ýerine özüniň erkin assosiasiýa usulyny girizdi: näsag kellesine gelen zady hiç hili süzgüçsiz aýdýar we şeýlelikde gizlin baglanyşyklar kem-kemden ýüze çykýar.

Freudy düýşler dünýäsine getiren zat onuň öz gören düýşleriniň biri boldy. 1895-nji ýylyň iýulynda ol "Irma" diýip atlandyrýan näsagy barada düýş gördi. Soňra ol düýşi assosiasiýa boýunça seljerip, onuň belli bir işi ýerine ýetirýändigine göz ýetirdi: özüni aklaýandygyny, hasaplaşyklary tamamlaýandygyny we özüniň hem boýun almadyk isleglerini amala aşyrýandygyny aýtdy. Bu seljerme "Düýşleriň ýorgudy" kitabynyň esasy mysaly boldy. Freud bu kitaby ömrüniň iň möhüm eseri hasaplady. Soňra onuň meşhurlygy, psihoanaliz hereketi, meşhur divan we Carl Jung bilen bolan belli aýrylyşyk geldi. 1938-nji ýylda nasistler Awstriýany basyp alandan soň, ol Londona gaçdy we indiki ýyl aradan çykdy. Ol taryhda iň täsirli hem iň köp jedel döredýän psihologlaryň biri hasaplanýar.

Teoriýa: Her bir düýş gizlenen islegiň amala aşmagydyr

Freudyň esasy pikiri gysgaça şeýle: düýş - basylyp saklanan islegiň gizlin görnüşde amala aşmagydyr. Gadagan hasaplaýan, utandyrýan ýa-da özümiz baradaky düşünjämize gabat gelmeýän islegler ýitip gitmeýär. Olar uklanymyzda, aňyň gözegçiligi gowşanda, ýüze çykmaga synanyşýar. Emma hatda ukuda-da içki gözegçi bar. Şonuň üçin isleg diňe başga keşbe girip ýüze çykyp bilýär, şol keşbiň özi hem düýş bolýar. Şonuň üçin Freud düýşüň ýatda galýan we irden gürrüň berip bolýan bölegini "aýan mazmun", onuň aňyrsynda duran gizlin pikirleri we islegleri bolsa "gizlin mazmun" diýip tapawutlandyrdy. Düýşüň geň görünýän ýüzü diňe tötänlik däl. Ol isleg bilen içki gözegçiniň arasynda gazanylan ylalaşykdyr. Freud düýşleri "ukynyň goragçylary" diýip atlandyrdy, sebäbi şeýle gizlinleşdirilen görnüş bizi başgaça oýaryp biljek mazmunyň garamazdan uklap galmaga mümkinçilik berýär.

Düýşleriň ýorgudy aňasty işjeňligini tanamaga barýan şa ýoludyr.

Sigmund Freud, The Interpretation of Dreams

Düýş işi: Aň bu keşbi nähili döredýär

Freud gizlin pikirleriň gijeki düýşde görýän geň şekillerimize öwrülmegine sebäp bolýan amallaryň toplumyna "düýş işi" diýip at berdi. Onuň bu ugurda girizen adalgalary häzirem düýşüň içinden nähili duýulýandygyny beýan edýän iň täsirli düşündirişleriň biridir:

Freudyň usuly: Erkin assosiasiýa, sözlük däl

Freýdiň esasy usulynyň nyşanlaryň manylaryny taýýar sanawdan gözlemek däldigini eşidenlerinde köp adam geň galýar. Bejergi wagtynda düýş bölek-bölek seljerilýärdi, soňra bolsa düýşi gören adam her bölek barada kellesine ilkinji gelen zady - pikirleri, ýatlamalary, hatda manysyz görünýän zatlary hem aýdýardy. Şeýlelikde, yzarlanylýan pikir hakykatdanam möhüm ýere alyp barýardy. Kitabynyň soňraky neşirlerinde ol giňden gabat gelýän nyşanlar barada bir bap goşdy. Emma onuň pikirlerini ýaýradyjylar şol baby Freýdiň asla niýet etmedik düýş sözlüklerine öwürdiler. Muňa garamazdan, esasy ýörelge üýtgemedi: seniň düýşüň, seniň baglanyşyklaryň, seniň manyň. Muny özbaşdak şeýle synap bilersiň:

1. Düýşi oýanan badyňa ýazyp al, mümkin boldugyça ähli jikme-jiklikleri bilen. Freýd takyk sözleýşi möhüm subutnama hasaplaýardy. Geň söz düzümleri köplenç täze manylara gapy açýar.
2. Düýşi böleklere böl: her adam, ýer, zat we söz düzümi üçin aýratyn setir aç.
3. Her bölek boýunça erkin assosiasiýa et. Kelläňe gelen zadyň hemmesini ýaz, onuň ýerliklidigi ýa däldigi barada pikir etme. Esasy düzgün - kagyzda doly dogruçyl bolmak. Geçip gitmek isleýän baglanyşyklaryň köplenç iň möhümleridir.
4. Günüň galyndysyny tap. Soňky bir-iki günüň haýsy wakalary düýşe material bolup hyzmat etdi? Daşyndan ownuk görünýän sebäp köplenç onuň baglanan has çuň temasyndan habar berýär.
5. Özüňe oňaýsyz soragy ber. Eger bu düýş meniň haýsydyr bir islegimi amala aşyrýan bolsa, ol nähili isleg bolardy? Jogaby kabul etmän bilersiň, ýöne Freýdiň pikiriçe, hut şol garşylyk hem möhüm maglumat berýär.

Häzirki zaman ylmy nämäni saklady, nämäni ret etdi

Bir asyrdan soňky netije hakykatdanam garyşyk. Ret edilen zat - ähli düýşler islegi amala aşyrýar diýen umumy pikir. Düýş boýunça barlaglar her bir düýşüň islegiň ýerine ýetirilmegi däldigini görkezýär. Hatda Freýdiň özi hem 1920-nji ýylda şikesden soň gaýtalanýan düýşleriň bu çyzga sygmaýandygyny boýun aldy. Onuň yzyna eýerenleriň meşhur eden üýtgemez jynsy nyşanlary baradaky garaýyşlary hem häzirki ylmyň öňünde durup bilmedi. Häzirki gözlegçiler, edil Freýdiň iň güýçli ýazgylaryndaky ýaly, şekilleriň manysy taýýar koddan däl-de, düýşi gören adamdan gelýär diýip hasaplaýarlar. Ýöne onuň pikirleriniň bir bölegi saklanyp galdy. Onuň "günüň galyndysy" düşünjesi häzirki dowamlylyk çaklamasynyň öňdebaryjysy boldy. Bu çaklama düýşleriň gündelik aladalary we tejribeleri gaýtadan işleýändigini görkezýär. Pikiri basyp ýatyrmak baradaky synaglar hem düýşde gaýdyp gelmek täsirini görkezdi: gündiz bir pikiri kowmaga synanyşsaň, ol gije düýşüňde täzeden peýda bolup biler. Şeýlelikde, basyp ýatyrmagyň täsiri tejribe bilen hem tassyklandy. Şeýle hem neýropsihologiýa täze bir garaýyş goşdy: düýş görmek diňe uky ulgamy bilen däl, beýniniň höweslendiriji ulgamlary bilen hem bagly. Bu bolsa düýşleriň hereketlendirijisiniň Freýdi tankytlaýanlaryň çak edişinden has köp islegler bilen baglanyşyklydygyny görkezýär. Onuň iň esasy pikirlerinden biri - düýşleriň manylydygy, duýgulardan güýç alýandygy we olara üns bermegiň möhümdigi - häzirki wagtda giňden kabul edilýän garaýyşdyr.

Iň meşhur tema barada aýdylanda, köp adamyň göz öňünde Freýdiň ady jynsy manyly düýş nyşanlary bilen baglanyşýar. Munuň esasy sebäbi şol düýş sözlükleridir. Eger seni bu tema gyzyklandyrýan bolsa, biziň jynsy mazmunly düýşler baradaky gollanmamyzda bu meselä psihologiýa, ruhy we dini garaýyşlar nukdaýnazaryndan giňişleýin seredilýär.

Freýd we Ýung: meşhur ýol aýrylyşygy

Birnäçe ýyllap Karl Ýung Freýdiň iň mynasyp mirasdüşeri hasaplanýardy, ýöne olaryň ýollaryny hut düýşler aýyrdy. Freýdiň pikiriçe, düýşler hakykaty gizleýärdi. Ýung bolsa tersine, olaryň şekilleriň gadymy dili arkaly hakykaty açýandygyna ynandy we huşsuz aňda diňe basyp ýatyrylan şahsy tejribeler däl, has giň mazmunyň bardygyny öňe sürdi. Olaryň dostlugy takmynan 1913-nji ýylda bozuldy we psihologiýa gijäniň iki dürli düşündiriş kartasyny gazandy. Bu bolsa biziň üçin peýdaly: käbir düýşlere Freýdiň "Men nämäni boýun almaýaryn?" diýen soragy has laýyk gelýär, käbirlerine bolsa Ýungyň "Meni deňagramlaşdyrmaga näme synanyşýar?" diýen soragy. Iki soragy hem ýatda saklamak diňe bir tarapy saýlamakdan has peýdalydyr.

Öz düýşleriňe Freýdiň soraglary bilen çemeleş

Freýdiň usuly hakyky maglumatlara daýanýar: ertirlik edinmezden öň sözme-söz ýazylan düýş we günüň dowamynda bolup geçen wakalaryň dogruçyl ýazgysy. Hut şonuň üçin hem düýş žurnaly möhümdir we Ruya şonuň töwereginde döredildi. Oýanan badyňa düýşüňi ses ýa-da tekst arkaly ýazyp al we wagtyň geçmegi bilen ýazgylaryň toplansyn. Has çuň öwrenmek isläniňde, ýorgut usullary Freýdiň ruhuna laýyklykda, emma bejeriş düşegi bolmazdan kömek edýär. "Thoughts and Worries" usuly düýşi oýanan wagtyň aladalaryna we günüň galyndysyna baglaýar, beýleki usullar bolsa düýşe başgaça garaýyş gerek bolanda elýeterlidir.

Freýd käbir möhüm meselelerde ýalňyşdy, ýöne bir ägirt uly hakykaty ilkinji bolup açyk aýtdy: gijäniň geň teatry seniň bilen baglanyşykly, ony seniň beýniň döredýär we ol siziň ünsüňize mynasypdyr. Bir asyrlyk ylmy ösüş onuň nazaryýetini düzedip, ýöne esasy meselesini saklap galdy. "Düýşler huşsuz aňa eltýän şa ýoludyr" diýen pikir henizem ýaşaýar, diňe indi ol ýoluň çak edişinden has köp ugry bar.