Сонување смрт: што значи кога сонуваш дека умираш или дека некој умира?

Сонуваш дека ти умрела мајка, детето или партнерот и тагуваш како да е сè вистина. Или го сонуваш сопствениот крај и се будиш со срце што ти чука во гради, па проверуваш дали човекот до тебе сè уште дише. Сонот за смрт е меѓу најчестите соништа, а секој што го сонил прво го поставува истото прашање: дали ова е предупредување дека ќе се случи нешто лошо? Овој водич е за самото умирање во сонот: некој жив умира, ти умираш, те убиваат, ти убиваш некого или присуствуваш на погреб. Ако личноста од сонот навистина починала, тоа е друг сон и за него е вистинскиот водич за сонување на починат човек. Овде гледаме што покажале истражувањата, како сонот го толкуваат психологијата, духовните традиции, исламот и Библијата и што да направиш кога сонот постојано се враќа.

Што велат истражувањата за соништата за смрт

Најпсигурните податоци доаѓаат од Typical Dreams Questionnaire (Анкета за типични соништа), список од 55 теми на соништа, каде луѓето одговараат дали некогаш сонувале такво нешто. Кога Тор Нилсен (Tore Nielsen), Антонио Задра (Antonio Zadra) и нивните колеги ја поделиле меѓу 1.181 канадски студент, 54,1% рекле дека сонувале како жив човек е мртов, со што оваа тема се нашла на осмо место од 55. Жените го пријавуваат многу почесто од мажите (58,6% наспроти 43,1%). Соништа дека те убиваат пријавиле 34,5%, дека ти убиваш некого 24,3%, а дека се гледаш себеси мртов 23,8%, при што мажите сонот за убивање го пријавуваат речиси двојно почесто од жените (36,1% наспроти 19,5%). Статистички овие теми се групирале заедно со физичкиот напад, во склоп што истражувачите го нарекле „смрт-убиство“ (death-murder), а германско повторување на истражувањето од Михаел Шредл (Michael Schredl) со 444 луѓе покажало дека редоследот на темите бил речиси ист.

Две подробности ги ставаат овие бројки во вистинска размера. Кога студентите биле прашани кои теми им значат најмногу, темите за смрт ги оцениле како важни исто толку често колку и многу почестите, како што е бегањето од потера. Никој не го заборава сонот во кој му умира таткото. А анкетата прашува дали некогаш си го сонил тоа, а не колку пати. Во референтните табели на Калвин Хол (Calvin Hall) и Роберт Ван де Каул (Robert Van de Castle), составени од речиси илјада обични извештаи за соништа, смртта сочинувала само 8% од несреќите (лошите настани) во соништата на мажите и 10% кај жените, а мртов лик се појавил само еднаш меѓу 1.180 ликови во соништата на мажите и шест пати меѓу 1.423 лика во соништата на жените. Повеќето ноќи во нашите соништа никој не умира.

Зошто умот воопшто создава вакви соништа? Фискиот истражувач Антти Ревонсуо (Antti Revonsuo) во 2000 година тврдел дека соништата еволуирале за да симулираат закани, за да вежбаме да ги препознаваме и да им бегаме, па затоа соништата за бегање, напад и убивање се толку живи дури и кај луѓе чиј живот е безбеден. Речиси секој нов родител ги има. Во истражување од 2007 година со 273 жени, Нилсен и Tyna Paquette откриле дека 73% од жените во месеците по породувањето пријавиле соништа во кои бебето им било во опасност, наспроти 42% од бремените жени. Ако сонувал дека ти умира детето, знај дека многу сосема нормални луѓе го имале истиот сон.

Ако умреш во сон, дали умираш и во живо?

Не. Ова е едно од најупорните заблуди за соништата. Ниту едно истражување не пронашло врска меѓу умирањето во сон и умирањето во реалноста, а најјасниот доказ е погоре: речиси секој четврти од тие студенти се видел себеси мртов во сон, повеќе од една третина биле убиени, и сите беа живи, седнати во амфитеатар и пополнуваа анкета. Во моментот на смртта емоцијата обично е толку силна што те буди, па затоа толку многу вакви соништа завршуваат со ненадејно будење, како и соништата за паѓање. Некои луѓе продолжуваат да сонуваат и по смртта: лебдат или го гледаат сопствениот погреб. Ни тоа не значи ништо посебно. Тоа е умот што си раскажува приказна за нешто што завршува.

За што најчесто зборува овој сон

Психологијата смртта во сон ја гледа како најсилната слика што умот ја има за крај, промена или страв од загуба, а речиси никогаш како порака за вистинска смрт. Сигмунд Фројд (Sigmund Freud) во „Толкување на соништата“ посветил посебен дел на соништата за смртта на блиски роднини. Соништата во кои сонувачот не чувствува тага, според него, се за нешто друго; тешки се оние во кои сонувачот тагува. Неговото познато толкување било дека тие изразуваат желба, но внимателно објаснил што мисли: теоријата не бара сонувачот сега да посакува смрт на тој човек, туку „се задоволува со заклучокот дека сонувачот му ја посакал смртта“ во некој момент од детството. Поскромна забелешка на истите страници е покорисна: Фројд забележал дека овие соништа многу често ги буди будната „грижа за животот на сакано лице“, како болест на родител, партнер што сè уште не се вратил дома или детска треска. Дневната загриженост во сонот таа ноќ се претвора во смрт.

• Страв дека ќе изгубиш некого. Љубов чија грижа нема каде да отиде: родители што стареат, ненаеен страв за здравјето на партнерот, дете што почнало да вози. Во сонот ја доживуваш загубата однапред, без никаква вистинска опасност. Истражувачите на жалоста го викаат тоа антиципаторна тага: дел од приврзаноста, а не претскажување на смрт.
• Врска што се менува. Сонот дека ти умира детето често доаѓа кога детето се менува: тргнува на училиште, се осамостојува, станува личност што повеќе не ја познаваш сосема. Исто важи и кога родител старее и ослабува, или за партнерот кога врската влегува во нова фаза.
• Крај во твојот живот. Сонот дека умираш ти самиот најчесто означува затворање на едно поглавје од животот: работа, град, брак, навика, болест од која закрепнуваш. Ваквите соништа честопати се изненадувачки мирни.
• Гнев што не го признаваш пред себе. Убивањето некого во сон вознемирува и речиси никогаш не е за насилство. Обично е гнев, лутина или желба да се ослободиш од нечие влијание, прикажани на најекстремниот начин што умот може да го најде.
• Чувство дека ти е премногу или дека не си на сигурно. Соништата во кои те убиваат или те демнат често доаѓаат по периоди на немоќ: непријателска работна средина, врска во која не можеш да речеш не, долг, дијагноза.
• Преобразба. Карл Јунг ја толкувал смртта во соништата како слика на психата за преобразба. Во „Душата и смртта“ тврдел дека несвесното кон смртта се однесува со изненадувачки мир, како кон одредиште, а не како кон катастрофа.

По средината на животот, само човекот што е подготвен да умре заедно со животот останува вистински жив.

Carl Jung, The Soul and Death (1934), Collected Works volume 8, paragraph 800

Најсигурна трага е што чувствуваше, а втора е кој умира. Запрашај се што чувствуваше во моментот на смртта (паника, тага, олеснување, мир, вина) и каде во будниот живот ти се јавувало истото чувство. Смрт на родител по која липаш обично зборува за љубовта и стравот, а смрт што воопшто не те допира обично е за тоа што родителот го претставува. Токму таа работа е тоа за што е создадено Јунговото толкување.

Најчести варијанти и што обично значат

Значењето го одредуваат тоа кој умира, како умира и како се чувствуваш ти поради тоа. Ниедно од нив не е претскажување.

Духовното значење на смртта во сонот

Духовните традиции ја толкуваат смртта во сонот како што ја гледаат есента: како дел од кругот што го овозможува следниот дел. Смртта е големиот симбол на преобразбата, па сонот се сфаќа како знак дека нешто во твојот живот е завршено и се пушта. Мирниот сон за смрт се толкува како подготвеност, а смртта на која се спротивставуваш во сонот како его што се држи за нешто чие време поминало. Многу учители додаваат дека личноста што умира претставува дел од тебе самиот: смртта на таткото е повик да ја преземеш сопствената авторитетност, смртта на мајката е промена во начинот на кој се грижиш за себе, а смртта на детето е невиноста што доаѓа до крај.

Втор пристап го гледа сонот како душа што тагува однапред: љубов што го вежба неподносливото, за да ја прегрнеш личноста посилно сега. Советот што оди со тоа е најпростиот во овој текст: јави им се. Трет пристап е народното верување. Во народното верување смртта често се толкува спротивно, па сонот дека ти умрел брачниот другар се сфаќа како долг живот за него. Во кинеската традиција, книгите за толкување соништа што му се припишуваат на Џоу Гонг велат дека кога роднина или пријател умира во сонот, неговиот живот ќе биде долг. Ова се верувања, а не наоди, но содржат вистина: низ поголемиот дел од човечката историја луѓето знаеле дека овој сон не предвидува смрт.

Исламско толкување на сонот за смрт

Исламот ги става спиењето и смртта еден до друг, а таа врска започнува во Куранот. „Аллах ги зема душите кога умираат, а и оние што не умреле во нивниот сон“, се вели во сурата Зумер (39:42): оние за кои е пресудена смртта ги задржува, а останатите ги враќа до одреден рок. Спиењето е мала смрт, а будењето е мало воскреснување, па затоа Мухаммед, мир нека е над него, секое утро ја изговарал оваа дова:

Фала му на Аллах што нè оживеа откако нè умртви, и кај Него е враќањето.

The Prophet Muhammad’s waking supplication, narrated by Hudhaifa, Sahih al-Bukhari, Book of Invocations (6312)

Муслиманот што сонува смрт сонува во традиција што секое ноќно спиење го смета за вежба за смртта. „Секоја душа ќе ја вкуси смртта“, вели Куранот (3:185, 29:57), а сон што ја прави таа вистина да се почувствува е покана да се помолиш и да ги средиш работите и неправдите. Научниците потоа прашуваат каков вид сон е тоа. Пратеникот поучил дека соништата се од три вида: радосна вест од Аллах, вознемирувачки сон од шејтанот и сон од она за што човекот размислувал (Сахих Муслим). Сон за смрт по ден исполнет со грижа за болен родител е од третиот вид. Исплашувачкиот е од вториот вид: побарај засолниште кај Аллах од неговото зло, пресврти се на другата страна и не го раскажувај.

Класичните зборници што му се припишуваат на Ибн Сирин ја толкуваат смртта како симбол, и тоа често како добар знак. Ако се видиш себеси како умираш, без болест, жалост и погреб, тоа се толкува како долг живот, а за оној што е оптоварен со грижи, како олеснување што е на пат. Маките на смртта (агонијата) се толкуваат како патување, женидба или преселба во нов дом, а смртта воопшто како кајање и покајание за грев. Предупредувањата зависат од деталите во сонот: ако те мијат, ставаат во саван и погребуваат, тоа се толкува како потонување во овоземскиот живот и слабеење на верата, а излегувањето од гробот се толкува како покајание. Ако те убиваат во сонот, тоа се толкува како долг живот и добивка, често од самиот убиец. Убивањето на некого се толкува како сериозна работа и голема неправда кон жртвата, но истите зборници го толкуваат и како ослободување од тага и неволја. Погребот со ожалостени што плачат е добар крај, поворката на која никој не се придружува значи губење на углед, а жената што ќе го види својот погреб наскоро ќе се мажи. Популарните колумни и веб-страници за толкување соништа додаваат дека ако видиш жив човек како умира, тоа значи долг живот за него. Тоа е народно верување околу класичните текстови, а не реченица од нив.

Секое од овие толкувања е традиција, а не пресуда. Толкувачите инсистираат да се земе предвид ситуацијата на сонувачот, а ниту одлука, ниту страв, ниту обвинување не смее да се гради врз еден сон. Ако сонот се врати, и традицијата и психологот го даваат истиот совет: погледни ја грижата што стои под него.

Библијата и христијанските толкувања

Во Библијата нема стих за соништата за смрт, но има многу за смртта и за спиењето. Кога умира Лазар, Исус им вели на учениците: „Нашиот пријател Лазар заспа, но јас одам да го разбудам“, а кога тие мислат дека зборува за обичен сон, јасно им кажува: „Лазар умре“ (Јован 11:11-14). Павле истиот збор, спиење, го користи за верниците што починале: „Не сакаме да бидете во незнаење за оние што заспале во смртта, за да не тагувате како другите што немаат надеж“ (1. Солуњаните 4:13). За христијанинот, наречувањето на смртта спиење е учење, а не учтив начин да се избегне зборот, па сонот во кој умираш користи слика што Светото писмо веќе ја направило нежна.

Во сонот се препознаваат уште две толкувања. Првото е преобразбата: верниците „со крштевањето бевме погребани со Него во смртта, та како што Христос воскресна од мртвите со славата на Отецот, така и ние да чекориме во нов живот“, и „нашиот стар човек беше распнат со Него“ (Римјаните 6:4-6). Сонот за сопствена смрт често се толкува токму така: како стариот јас што се оставил настрана за да може да живее нешто ново. Павле го опишува и секојдневниот облик на тоа: „Секој ден умирам“ (1. Коринтјаните 15:31). Второто е утехата. „Па и да одам низ долината на сенката на смртта, не се плашам од зло, зашто Ти си со мене“ (Псалм 23:4) е стихот на којшто најмногу христијани се потпираат по сон за смрт, а Павле директно одговара на тој страв: „Смрт, каде ти е победата? Смрт, каде ти е жилката?“ (1. Коринтјаните 15:55). Проповедникот го вели тоа најпросто: има „време да се раѓа и време да се умира“ (3:2). Нашиот водич за библиското толкување на соништата објаснува како верниците го проверуваат сонот според Светото писмо, а не според стравот.

Кога сновите за смрт постојано се враќаат

Еден сон за смрт по тешка недела не бара ништо од тебе, доволно е малку одмор. Ако се редат еден по друг, работата се менува. Како и другите повторливи соништа, и тие обично престануваат кога грижата од јаве што стои зад нив ќе се именува и ќе се реши.

1. Запиши го истото утро. Кој умрел, како, кој бил таму и што почувствува. После три-четири записи се покажува образецот: истата личност, истиот начин на умирање, истиот повод.
2. Кажи од која загуба се плашиш. Заврши ја реченицата: „Се плашам дека ќе го изгубам...“. Често тоа не е самата личност, туку нешто што доаѓа со неа: некој да се грижи за тебе, да си му потребен, да те познава.
3. Погледни што се случило претходниот ден. Преглед на родител во болница, партнер што доцни дома, прво спиење на дете надвор од дома. Сновите за смрт се собираат околу мали вистински стравови за кои преку ден немавте време да ги почувствувате.
4. Направи го она што го бара сонот. Јави му се на родителот. Закажи преглед кај лекар, за тебе или за нив. Кажи му на партнерот го она што си го криел. Сонот бледнее кога крајот што го претставува ќе се соочи во будна состојба.
5. Пресметај искрено со лутината. Ако сонот е за убивање некого, запиши што ти направил тој човек и што не си му кажал. Лутината што е запишана на хартија повеќе не се нуди сон.
6. Побарај помош ако не престанува. Ако сновите траат со месеци, ако по будењето ти остануваат со страв или доаѓаат по вистинска загуба или трауматичен настан, разговарај со лекар или терапевт. Кошмарите се лекуваат, а тагата, вклучувајќи ја и тагата за некој што е сè уште жив, заслужува друштво.

Нежна напомена за сите чиј близок е при крајот на животот. Во една студија во хоспис, предводена од Кристофер Кер (Christopher Kerr) и објавена во 2014 година, повеќето од 59-те интервјуирани пациенти пријавиле најмалку еден живописен сон или визија, најчесто за пријатели и роднини што веќе починале, а тие соништа станувале поутешни како што се приближувала смртта. Ако некој за кого се грижиш ти раскаже таков сон, не мора да го демантираш. Доволно е само да го слушаш.

Сонот за смрт речиси никогаш не е за вистинска смрт. Тој е за љубовта и стравот дека може да го изгубиш она што го сакаш, за краевите и за личноста што мора да се смени за да ги преживее. Истражувањата велат дека е сосема вообичаен, традициите го сметаат за потсетник, а не за пресуда, а луѓето што го сонувале, повеќе од половина од нас, сè уште се живи. За да го разбереш твојот сон, запиши го во Ruya и протолкувај го преку методот што најдобро одговара на твојот поглед кон соништата: когнитивниот за грижата зад него, јунговскиот за промената што може да ја најави, духовниот за крајот што го означува, исламскиот или христијанскиот за прашањата за смртноста и надежта што ги отвора. Еден сон, и одговор што е твој.