Sny według znaków zodiaku: astrologia, fazy Księżyca i nauka

Może gdzieś przeczytałeś, że Ryby to znak, który śni najwięcej. A może znajomy powiedział ci, że w pełnię Księżyca każdemu śnią się dziwne rzeczy, a ostatniej nocy, kiedy księżyc był w pełni, naprawdę przyśnił ci się bardzo dziwny sen. Teraz chcesz wiedzieć, czy w tym wszystkim jest ziarno prawdy.

Oto krótka odpowiedź. Astrologia daje ludziom zestaw symboli do myślenia o snach i wiele osób uważa ją za przydatny sposób, żeby zadawać sobie pytania. Z Księżycem to już inna sprawa: według niektórych badań snu ludzie śpią nieco krócej w okolicach pełni, ale inne duże badania nie znalazły żadnego wpływu. A nie znamy żadnego badania, które pokazywałoby, że twój znak zodiaku zależny od położenia Słońca zmienia to, co ci się śni. Ten poradnik wyraźnie oddziela trzy rzeczy: co mówi tradycja, co pokazują badania i co możesz zrobić ze swoim własnym snem.

Skąd się bierze to przekonanie?

W starożytnej Mezopotamii zarówno gwiazdy, jak i sny interpretowano jako wiadomości od bogów. Skrybowie zebrali wielki zbiór wróżb z nieba, Enuma Anu Enlil: około 7000 wróżb na 70 glinianych tabliczkach. Powstała też księga wróżb ze snów na jedenastu tabliczkach, Iškar Zaqīqu. Kopie obu dzieł przechowywano w Niniwie w VII wieku p.n.e., w bibliotekach asyryjskiego króla Aszurbanipala. W naszym opisie proroczych snów w różnych kulturach widać, jak to samo przekonanie wędruje dalej przez Egipt, Grecję i nie tylko.

Księżyc od dawna łączono też ze snami. W średniowiecznych rękopisach z Europy, łacińskich oraz w językach takich jak francuski i angielski, znajdują się krótkie teksty, które badacze nazywają lunariuszami snów, czyli tekstami interpretującymi sny według dnia księżycowego. Historyk László Sándor Chardonnens naliczył około 210 zachowanych kopii. Taki lunariusz mówi czytelnikowi, czy, jak i kiedy sen się spełni, zależnie od tego, w którym z trzydziestu dni Księżyca się przyśnił. W jednej z kopii, przechowywanej dziś w Cambridge, sen w drugim dniu Księżyca „oznacza radość”, a sen w trzecim dniu „nie oznacza ani dobra, ani zła”.

Współczesna astrologia zachodnia ma własne zasady dotyczące snów. W astrologii Księżyc symbolizuje emocje, instynkty, nastroje i wspomnienia. Neptun, planeta odkryta dopiero w 1846 roku, kojarzony jest z fantazją i snami, a astrolodzy uznali go za współczesną planetę rządzącą Rybami. To jeden z powodów, dla których Ryby nazywa się znakiem najbardziej związanym ze śnieniem. Dwunasty dom horoskopu urodzeniowego ma podobno rządzić podświadomością, snami, intuicją i tajemnicami. To symboliczne skojarzenia w obrębie astrologii, a nie wyniki badań.

Najsłynniejszym psychologiem, który traktował astrologię poważnie, był Carl Jung. W 1911 roku napisał do Sigmunda Freuda, że astrologia wydaje mu się niezbędna do zrozumienia mitologii, a miesiąc później, że spędza na niej większość wieczorów. W eseju Synchronicity: An Acausal Connecting Principle (1952, „Synchroniczność: zasada łączenia akauzalnego”) opisał test na horoskopach urodzeniowych 483 par małżeńskich. Szukał w nich układów Słońca, Księżyca i znaku wschodzącego, które astrolodzy wiążą z małżeństwem. Pierwsza partia danych zdawała się zgadzać z tradycją, ale kolejne nie powtórzyły tego wyniku. Jung nie przedstawiał tego jako dowodu na prawdziwość astrologii: uważał, że to, na co sam liczył, wpłynęło na pierwszy wynik, i wykorzystał go jako przykład synchroniczności, czyli znaczącego zbiegu okoliczności. Nasz poradnik o teorii snów Carla Junga wyjaśnia, jak pracował z symbolami.

Co według astrologii śni się poszczególnym znakom zodiaku?

Astrolodzy dzielą dwanaście znaków na cztery żywioły. Znaki ognia (Baran, Lew, Strzelec) mają podobno śnić o działaniu, znaki ziemi (Byk, Panna, Koziorożec) o sprawach praktycznych, znaki powietrza (Bliźnięta, Waga, Wodnik) o ludziach i pomysłach, a znaki wody (Rak, Skorpion, Ryby) o uczuciach i o tym, co nieznane. Wielu astrologów dodaje, że twój znak słoneczny, czyli to, co na co dzień nazywasz swoim znakiem zodiaku, to tylko część obrazu. Znak Księżyca, czyli znak, w którym Księżyc znajdował się w chwili twoich narodzin, ma podobno znaczyć dla snów tyle samo, a może nawet więcej.

Tabela podsumowuje to, co zwykle piszą popularne rubryki horoskopowe w magazynach i w internecie. Każdy wiersz potraktuj jako opis z tradycji, a nie fakt o tobie. Podane daty to zwyczajowe daty zachodnie (zwrotnikowe) i w kolejnych latach mogą się różnić o jeden dzień.

Jeśli opis w Twoim wierszu do Ciebie pasuje, zastanów się dlaczego. Większość tych opisów pasowałaby do wielu osób i do wielu nocy, bo prawie każdy śni o domu, pracy, podróżach i innych ludziach. Jeśli Twój wiersz zupełnie nie pasuje, astrolog poradziłby Ci sprawdzić swój Księżyc w horoskopie. Psycholog poradziłby Ci przyjrzeć się temu, co wydarzyło się w Twoim życiu w tym tygodniu.

Czy Księżyc zmienia Twoje sny?

Odpowiedź nauki brzmi: może trochę, i to głównie przez wpływ na sen. W 2013 roku Christian Cajochen i jego współpracownicy z Uniwersytetu w Bazylei w Szwajcarii ponownie przeanalizowali dane zebrane od 33 ochotników, którzy spali w laboratorium bez żadnych wskazówek, które pozwalałyby im ocenić, jaka jest pora. W okolicach pełni aktywność mózgu związana z głębokim snem spadła o około 30%. Ochotnicy zasypiali o mniej więcej pięć minut dłużej, spali o około 20 minut krócej, ocenili swój sen jako gorszy i mieli niższy poziom melatoniny, hormonu, który pomaga regulować rytm snu. Nie widzieli Księżyca i nie wiedzieli, w jakiej jest fazie.

W 2021 roku zespół kierowany przez Leandro Casiraghiego i Horacio de la Iglesię sprawdził tę hipotezę poza laboratorium, w codziennym życiu. Badacze dali opaski na nadgarstek rejestrujące sen 98 osobom z trzech społeczności rdzennych Toba/Qom w północnej Argentynie, z których jedna żyła bez prądu, a do tego przeanalizowali dane o śnie 464 studentów z Seattle. Ludzie kładli się później i spali krócej w trzy do pięciu nocy przed pełnią, gdy Księżyc jest już jasny zaraz po zachodzie słońca. Ten sam wzorzec zauważono nawet w mieście.

Inni badacze nie znaleźli żadnego efektu. W 2014 roku Maren Cordi, Martin Dresler i ich współpracownicy połączyli nagrania snu od 1265 ochotników z 2097 nocy i nie znaleźli związku między Księżycem a snem. Natrafili też na niepublikowane badania, w których nic nie wyszło, co jest oznaką tzw. problemu szuflady (file drawer problem): badania, które nic nie wykazały, często w ogóle nie trafiają do publikacji. W 2015 roku José Haba-Rubio i jego współpracownicy zarejestrowali sen 2125 dorosłych w ich domach w Lozannie w Szwajcarii i nie znaleźli dowodów na istotny wpływ Księżyca. Krótko mówiąc: Księżyc może u niektórych osób trochę skracać sen, ale efekt jest niewielki, a badacze wciąż się o niego spierają.

A same sny? W 2006 roku Michael Schredl i jego współpracownicy przeanalizowali dzienniki snów, które 196 osób prowadziło przez 28 do 111 nocy, i nie znaleźli związku między pełnią a liczbą zapamiętywanych snów. Nie udało nam się znaleźć dobrego badania, które pokazywałoby, że Księżyc zmienia to, o czym śnimy, albo to, jak często mamy koszmary.

Jedno możliwe powiązanie jednak zostaje i zależy ono od budzenia się w nocy. Sny pamiętamy głównie wtedy, gdy obudzimy się podczas fazy REM albo tuż po niej, czyli w fazie snu, w której mamy najwyraźniejsze sny. W 1957 roku William Dement i Nathaniel Kleitman budzili śpiących w laboratorium i stwierdzili, że po mniej więcej czterech na pięć przebudzeń z fazy REM ludzie opisywali jakiś sen, a po przebudzeniach z innych faz robili to tylko rzadko. Jeśli więc jasny wieczór albo późne położenie się spać sprawia, że śpisz płycej, możesz budzić się częściej i pamiętać więcej snów, nawet jeśli Księżyc wcale nie zmienia samych snów.

Ta wiara jest dużo starsza niż badania. Angielskie słowo "lunatic" (szaleniec) pochodzi od łacińskiego luna, czyli księżyc, bo dawniej wierzono, że zmiany Księżyca wywołują ataki szaleństwa. W 1999 roku psychiatra Charles Raison i jego współpracownicy zasugerowali jeden z powodów, dla których to przekonanie się utrzymało: zanim pojawiło się światło elektryczne, jasne, księżycowe noce mogły naprawdę sprawiać, że ludzie spali mniej.

Co mówi psychologia?

Badacze sprawdzali też bezpośrednio samą astrologię. Najbardziej znany test opublikował w czasopiśmie Nature w 1985 roku Shawn Carlson. Dwudziestu ośmiu cenionych astrologów, wskazanych przez organizację astrologiczną, która pomogła zadbać o rzetelność testu, próbowało dopasować horoskopy urodzeniowe do właściwych profili osobowości z standardowego kwestionariusza, czyli California Kişilik Envanteri (California Psychological Inventory). Przy ponad 100 kartach ich skuteczność nie była lepsza od tej, jaką dałoby zwykłe zgadywanie, i nie byli trafniejsi nawet wtedy, gdy byli najbardziej pewni swego. Astrologowie do dziś spierają się o sposób oceniania wyników tego testu, ale pozostaje on najbardziej znanym kontrolowanym testem astrologii.

Skąd więc bierze się wrażenie, że opisy znaków zodiaku są tak trafne? W eksperymencie przeprowadzonym w klasie i opublikowanym w 1949 roku psycholog Bertram Forer dał każdemu ze swoich studentów coś, co nazwał ich osobistym wynikiem testu osobowości. W rzeczywistości wszyscy dostali ten sam tekst, złożony z fragmentów taniej książki o astrologii ze sprzedawanej w kioskach. Poproszeni o ocenę, na ile ten opis do nich pasuje, w skali od 0 do 5, studenci wystawili średnią powyżej 4. Dziś nazywa się to efektem Barnuma albo efektem Forera: ludzie uznają niejasne, pochlebne opisy za osobiste, bo prawie każdy może się w nich odnaleźć.

Lepiej wiemy, co naprawdę kształtuje twoje sny. Badacze snów nazywają to hipotezą ciągłości: sny w dużej mierze odzwierciedlają życie na jawie, zwłaszcza to, co silnie przeżywasz. Badanie dzienników snów z 2003 roku, które przeprowadzili Michael Schredl i Friedrich Hofmann, potwierdziło tę ciągłość, choć niektóre czynności, na przykład czytanie, rzadko pojawiają się we śnie. Twoje relacje, zmartwienia i sprawy, na których ci zależy, to materiał, z którego zbudowana jest większość snów.

Ważna jest też osobowość. Psychiatra Ernest Hartmann opisał ludzi o „cienkich granicach”: wrażliwych, otwartych, z bogatą wyobraźnią, łatwo ulegających uczuciom i wrażeniom. W jego badaniach osoby, które od zawsze miewały koszmary, zwykle miały taką osobowość, a późniejsze badania powiązały cienkie granice z lepszym zapamiętywaniem snów. Nasz artykuł o teorii granic Ernesta Hartmanna wyjaśnia tę ideę. Swoją rolę odgrywa też stres: sytuacje budzące niepokój, smutek albo strach mogą wywoływać koszmary, niezależnie od tego, jaki jest twój znak zodiaku.

Z tych badań wynika jeden prosty wniosek: sny kształtuje twoja osobowość i twoje życie, a nie data urodzenia.

Duchowe interpretacje: urodziny, nów i pełnia

Wiele osób, które interesują się astrologią, traktuje ją jak kalendarz do refleksji, a nie narzędzie do przewidywania wydarzeń. Ci, którzy interpretują sny przez pryzmat znaków i znaczących zbiegów okoliczności, często zwracają uwagę na moment: sen w dniu urodzin, w nów albo w pełnię jest powodem, by na chwilę się zatrzymać i zastanowić, a nie przekazem o stałym znaczeniu.

Niektórzy prowadzą dziennik snów z podziałem na fazy Księżyca. Autorzy tekstów duchowych zwykle opisują te fazy tak:

• Nów. Czas nowych początków i intencji. Przed snem zapisz jedną rzecz, na której ci zależy, i zobacz, czy twoje sny do niej wracają.
• Rosnący Księżyc. Czas wzrostu. Zwracaj uwagę na sny o planach i o tym, czego się uczysz.
• Pełnia. Czas, gdy wiele rzeczy wychodzi na jaw, i czas, by porzucić to, czego już nie potrzebujesz. Zwróć uwagę na to, co sny pokazują ci wyraźnie.
• Malejący Księżyc. Czas odpoczynku i refleksji. Zwracaj uwagę na sny o zakończeniach i o dochodzeniu do siebie.

Jedna zasada sprawia, że ta praktyka pozostaje zrównoważona i bezpieczna, a metoda Znaki i synchroniczności w Ruya stosuje ją wobec każdej tradycji: sen jest zwykłym snem, dopóki nie pojawi się mocny powód, by uznać inaczej. Sen, który się powtarza, nie daje ci spokoju przez cały dzień i pasuje do czegoś prawdziwego w twoim życiu, zasługuje na więcej uwagi, niezależnie od tego, w jakiej fazie był wtedy Księżyc. Żadna z jedenastu metod Ruya nie interpretuje twojej mapy urodzeniowej; ta przygląda się samemu snowi i temu, co działo się w twoim życiu, gdy się przyśnił. Jeśli interesują cię sny, które się spełniają, zajrzyj do naszego przewodnika o tym, czy sny mogą przewidywać przyszłość.

Co mówią islam i chrześcijaństwo

Obie religie traktują sny poważnie i obie odrzucają przekonanie, że gwiazdy mogą przepowiadać przyszłość. To krótkie podsumowanie głównego nurtu; w swojej sytuacji zapytaj uczonego lub duszpasterza, któremu ufasz.

W islamie prawdziwy sen (ru'ja sadika) może być darem od Allaha, ale twierdzenie, że dzięki gwiazdom zna się al-ghajb, czyli to, co niewidzialne, jest niedozwolone. Prorok Muhammad (pokój z nim) przestrzegał przed chodzeniem do wróżbitów, a uczeni odnoszą to ostrzeżenie do astrologów i horoskopów.

Kto uda się do wróża ('arrāfa) i zapyta go o cokolwiek, temu nie zostanie przyjęta modlitwa przez czterdzieści nocy.

Hadith reported by Safiyya from some of the wives of the Prophet, Sahih Muslim 2230 (Book 39, The Book of Greetings)

Uczeni muzułmańscy rozróżniają dwie nauki. Astronomia (ilm al-falak), czyli badanie ruchu słońca, księżyca i gwiazd, od dawna jest ceniona, między innymi dlatego, że pomaga ustalać godziny modlitw i kierunek kibli. Astrologia (tanjim), która twierdzi, że z gwiazd można wyczytać to, co niewidzialne (al-ghajb), oraz przyszłość, jest zakazana. Sam kalendarz islamski opiera się na cyklu księżyca. Odrzucane jest przekonanie, że to gwiazdy rozstrzygają o wydarzeniach. W naszym przewodniku o prawdziwych snach w islamie wyjaśniamy, jak ocenia się same sny.

Biblia traktuje sny jako jeden ze sposobów, w jaki może przemawiać Bóg, a wpatrywanie się w gwiazdy w poszukiwaniu odpowiedzi to dla niej coś innego. Księga Powtórzonego Prawa 18,10-12 zakazuje, by wśród ludu znalazł się ktoś, kto „uprawia wróżbiarstwo, zajmuje się wróżeniem i gusłami”. Księga Izajasza zwraca się wprost do astrologów z Babilonu:

Niech wystąpią i niech cię ocalą ci, co badają niebo, co patrzą w gwiazdy, co w każdym nowiu księżyca oznajmiają, co cię spotka.

Isaiah 47:13, New International Version

Historia Bożego Narodzenia daje tu ciekawy przykład. W drugim rozdziale Ewangelii według Mateusza mędrcy mówią: „Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon”. Ostrzeżenie, które chroni Świętą Rodzinę, przychodzi jednak we śnie: mędrcy otrzymują „we śnie nakaz, żeby nie wracali do Heroda” (Mt 2,12). Większość chrześcijańskich nauczycieli uważa, że sen należy oceniać na podstawie Pisma Świętego, a nie znaków zodiaku, a Katechizm Kościoła Katolickiego (punkt 2116) zalicza zaglądanie do horoskopów i astrologię do praktyk wróżbiarskich, których trzeba unikać. W naszym przewodniku o interpretacji snów w Biblii wyjaśniamy, jak wierzący sprawdzają swoje sny.

Co zrobić ze swoim snem

Niezależnie od tego, co myślisz o gwiazdach, te kroki działają tak samo dla sceptyka i dla osoby wierzącej.

1. Zapisz sen jeszcze tego samego ranka. Zanotuj, co się działo, kto się pojawił i jak się czułeś po przebudzeniu. W naszym przewodniku o tym, jak zapamiętywać sny, pokazujemy, jak zapamiętać ich więcej.
2. Zrób dwumiesięczny eksperyment. Jeśli ciekawi cię wpływ księżyca, dopisuj do każdego wpisu w dzienniku snów jego fazę. Po dwóch miesiącach policz: czy w okolicy pełni pamiętałeś więcej snów albo miałeś więcej koszmarów? To osobisty eksperyment, a nie ostateczna odpowiedź.
3. Traktuj swój znak zodiaku jak pytanie, nigdy jak wyrok. Jeśli opis przy twoim znaku wydaje ci się trafny, szczerze odpowiedz na pytanie obok. Jeśli do ciebie nie pasuje, po prostu go pomiń.
4. Zadbaj o swój sen w okolicy pełni. Utrzymuj w sypialni ciemność oraz stałe pory kładzenia się spać i wstawania. Ochotnicy w badaniu z Bazylei w ogóle nie widzieli księżyca, więc ciemne zasłony to dobra rada dla snu, a nie sprawdzony sposób na problem.
5. Poszukaj pomocy, jeśli koszmary nie ustępują. Jeśli masz koszmary częściej niż raz w tygodniu albo wpływają one na twój sen, nastrój lub codzienne życie, porozmawiaj z lekarzem albo terapeutą.

Astrologia oferuje język symboli i kilka pożytecznych pytań. Nauka o śnie mówi, że księżyc może u niektórych osób nieco skracać sen, ale nie znalazła dowodów na to, że data urodzenia kształtuje to, co ci się śni. Psychologia podpowiada, że twoje sny biorą się głównie z twojego życia, uczuć i osobowości. Żeby zrozumieć własny sen, zapisz go w Ruya i spójrz na niego przez metodę, która najlepiej pasuje do tego, jak go widzisz: poznawczą, jungowską, Znaki i synchroniczność, chrześcijańską lub islamską. Różne spojrzenia, jeden sen i odpowiedź, która należy do ciebie.