Riyooyinka runta ah ee Islaamka: Macnaha ruya sadiqa

Qaar ka mid ah riyooyinka waxay dareensiiyaan inay ka duwan yihiin kuwa kale. Waxay leeyihiin caddayn halka riyooyin kale ay isku dhex yaac yihiin, degganaansho halka kuwo kale ay buuq badan yihiin, waxaana maskaxda ku sii hadha markaad toosto sidii wax lagu tusay ee aan ahayn wax aad iska mala-awaashay. Islaamku wuxuu riyada noocan ah u yaqaannaa al-ruya al-sadiqa, ama ruya sadiqa. Diin weyn oo kale si ka qoto dheer ugama hadlin riyooyinka, mana jirto mid dejisay hab sidan oo kale u taxaddar badan oo lagu fahmo, kaas oo sharfaya riyada runta ah isla markaana mu'miniinta ka ilaalinaya cabsi, khuraafaad iyo fasiraad xad-dhaaf ah.

Hagahan wuxuu sharxayaa casharka oo dhan: meesha ay ruya sadiqa kaga jirto Islaamka iyo sababta loogu tilmaamay qayb ka mid ah nebinnimada, saddexda nooc ee riyooyinka iyo sida loo kala garto, riyooyinka waaweyn ee Qur'aanka lagu sheegay, waxa culimadu ku sheegeen astaamaha riyada runta ah, hab-dhaqanka sunnada waafaqsan ee la raaco marka la arko riyo wanaagsan ama riyo cabsi leh, xaqiiqada ku saabsan istikhara iyo riyooyinka, iyo waxa arrimahaas oo dhan ay ka dhigan yihiin su'aasha dadka badankoodu isweydiiyaan ee ah in riyadu dhab ahaan muujin karto mustaqbalka.

Meesha ay ruya sadiqa kaga jirto Islaamka

Waxyigu laftiisu wuxuu ku billowday riyooyin. Caa'isha (Alle haka raalli noqdee) waxay sidaan ku tilmaantay sida iftiinkii ugu horreeyay ee nebinnimada u soo gaadhay Nebi Muxammad (naxariis iyo nabadgalyo korkiisa ha ahaato):

Bilowgii waxyiga Rasuulka Alle wuxuu ahaa riyooyin wanaagsan oo u rumoobi jiray si cad sida waaberiga iftiinkiisa.

Aisha (may Allah be pleased with her), Sahih al-Bukhari 3

Taasi waa sababta xadiiska caanka ah ee Saxiix al-Bukhaari uu u sheegay in ruya sadiqa ee qofka suuban ay tahay "mid ka mid ah afartan iyo lixda qaybood ee nebinnimada". Culimadii hore xitaa waxay bixiyeen sharaxaad xisaabeed oo tiradaas ku saabsan: muddadii riyooyinka runta ahi socdeen ka hor imaatinkii ugu horreeyay ee malagga waxay ahayd qiyaastii lix bilood, halka muddada nebinnimadu ahayd saddex iyo labaatan sano. Lix biloodna waa afartan iyo lixaad meelood meel ka mid ah saddex iyo labaatan sano. Si kasta oo loo fahmo xisaabtaas, macnaha xadiisku waa mid lagu heshiiyey: ruya sadiqa waa raad yar oo dhab ah oo ka haray iftiinkii nebinnimada. Riwaayad kale ayaa sawirka dhammaystiraysa. Nebiga la socda, nebinnimadu way dhammaatay, wuxuuna sheegay inaanay waxba ka hadhin marka laga reebo al-mubashshirat, oo ah bishaarooyinka, kuwaas oo uu ku fasiray riyada qofka suuban. Si kale haddii loo dhigo, riyooyinka runta ahi waa naxariis sii socota: ma aha waxyi, ma aha awood sharciyeed, balse waa iftiin.

Saddexda nooc ee riyooyinka

Nebigu wuxuu xadiis ay soo weriyeen al-Bukhaari iyo Muslim ku sheegay in riyooyinku yihiin saddex nooc. Nooca koowaad waa ruya, oo ah riyada wanaagsan ee runta ah kana timaadda Alle: waxay keentaa caddayn, qalbi-dejin ama hanuun, waxaana lagu qaabilaa mahadnaq. Nooca labaad waa hulm, oo ah riyada cabsi gelisa laguna nisbeeyo Shaydaanka: qarowga, muuqaallada qalbi gilgila iyo riyooyinka ujeeddadoodu tahay inay cabsi ama murugo geliyaan qofka hurda. Islaamkuna si cad ayuu u barayaa in riyooyinka noocaas ahi aanay lahayn awood iyo macne toona. Nooca saddexaad waa hadith al-nafs, oo ah hadalka nafta: maskaxdu waxay dib u soo celisaa wixii maalintii dhacay, welwelka, rajada iyo wada sheekaysiga. Taasi fariin ama calaamad ma aha, ee waa fikirka qofka oo hurdada ku sii socda.

Culimada ku xeeldheer fasiraadda riyooyinka, gaar ahaan Ibnu Siriin, waxay si adag u caddeeyeen in riyooyinka intooda badani ay ka tirsan yihiin nooca saddexaad. Taasi ma aha in la yareeyo qiimaha riyooyinka, ee waa ilaalin. Waxay ka dhigan tahay in Muslimku aanu ku qasbanaan inuu fariin ka raadiyo riyo kasta oo habeenkii uu arko, waxayna bannaynaysaa meel uu ku jiro waxa cilmiga casriga ah ee hurdada uu ku tilmaamo habka ay maskaxdu u habeeyso xusuusta iyo shucuurta. Saddexdan qaybood way is dhammaystiraan: in inta badan riyooyinka loo wajaho is-hoosaysiin ayaa ka dhigaysa ruya sadiqa ee dhifka ah mid mudan in si dhab ah loo tixgeliyo.

Ruya sadiqa ee Qur'aanka

Sheekada ugu dheer ee Qur'aanka ku jirta waxay ku dhisan tahay riyooyin. Isagoo wiil yar ah ayuu Nabi Yuusuf (naxariis iyo nabadgalyo korkiisa ha ahaato) ku riyooday kow iyo toban xiddigood, qorraxda iyo dayaxa oo u sujuudaya. Aabbihii Yacquub, isagoo garanaya culayska ay riyadu leedahay, wuxuu ku amray inuusan walaalihiis uga sheekayn. Sannado badan ka dib isagoo xabsi ku jira, Yuusuf wuxuu fasiray riyadii laba maxbuus oo la xidhnaa iyo riyadii boqorka ee toddoba sac oo buurbuuran oo ay cuneen toddoba sac oo caato ah. Wuxuu ku fasiray toddoba sano oo barwaaqo ah oo ay xigi doonaan toddoba sano oo macaluul ah, wuxuuna Masar kula taliyay in hadhuudhka la keydiyo. Fasiraaddaasi waxay badbaadisay dalka, waxay xorriyad u horseedday Yuusuf, ugu dambayna qoyskiisii ayay isu keentay. Markii waalidkii iyo walaalihiis ay ugu dambayn u sujuudeen, wuxuu sheegay in tani ay tahay rumoobiddii riyadiisii hore. Sheekadani waxay ruya sadiqa u soo bandhigaysaa sida Islaamku u fahmo: waa mid dhab ah, Alle ayay ka timaaddaa, waxaana si buuxda loo fahmaa marka waqtigeedu yimaado.

Quraanku waxa kale oo uu sheegay riyadii Nabi Ibraahim (cs), oo uu ku arkay isaga oo wiilkiisa gawracaya, wuxuuna u fahmay amar Eebbe iyo imtixaan ku dhammaaday naxariis iyo fidyo. Culimadu halkan waxay ku caddeeyaan xuduud muhiim u ah mu'min kasta: riyooyinka anbiyadu waa waxyi, waana sababta Nabi Ibraahim ugu dhaqmay riyadiisa, halka riyooyinka dadka kale aanay waxyi ahayn. Riyada Muslimka caadiga ah, si kasta oo ay u caddahay, waajib ma abuurto, cilmi kama sarreyso, mana bannayso waxa diintu reebtay. Ruya sadiqa waxay noqon kartaa bishaaro, dhiirrigelin ama digniin. Amar ma bixiso.

Quraanku waxa kale oo uu xusay riyo ay rumoobisteeda dadkii ugu horreeyey ee maqla ay indhahooda ku arkeen. Ka hor heshiiskii Xudaybiyah, Nabigu (cs) wuxuu ku riyooday isaga iyo asxaabtiisu iyagoo si nabad ah u galaya Makka si ay cumrada u gutaan. Bilowgii dhacdooyinku waxay u ekaayeen kuwo ka hor imanaya riyadaas, balse sannadkii xigay ayay si buuxda u rumoowday:

Runtii Alle wuxuu Rasuulkiisa tusay riyada si xaq ah. Haddii Alle idmo, waxaad hubaal ku geli doontaan Masjidka Xaraamka idinkoo nabad qaba.

Quran 48:27 (Sahih International)

Maxaa lagu gartaa ruya sadiqa

Sidee lagu gartaa ruya sadiqa? Sunnadu waxay tilmaantaa astaamo ee ma bixiso hubanti. Ruya sadiqa badanaa waa mid cad, kooban oo fudud, halkii ay ka ahaan lahayd mid dheer oo jahawareer badan, waxayna ka tagtaa xasillooni halkii ay ka reebi lahayd wareer. Xaaladda qofka riyoonaya sidoo kale waa muhiim. Xadiiska ka hadlaya saddexda nooc ee riyooyinka, Nabigu (cs) wuxuu sheegay in riyada ugu runta badan ay leeyihiin dadka hadalkoodu ugu run badan yahay. Culimaduna mar walba waxay isku xireen daacadnimada nolosha iyo daacadnimada riyada. Sidoo kale waxaa jira xadiis sheegaya in marka aakhiro soo dhowaato, riyada mu'minka ay aad u yar tahay inay been noqoto. Waxa kale oo jira xaalad gaar ah: Nabigu (cs) wuxuu sheegay in qofkii isaga ku arka riyo uu dhab ahaan arkay, maxaa yeelay Shaydaanku ma isu ekaysiin karo. Si kastaba ha ahaatee, culimadu waxay xusuusinayaan in fasirka riyadaas uu weli u baahan yahay cilmi, isla markaana aanay siinayn qofka riyooday wax awood ah oo uu dadka kale ku xukumo.

Xuduudaha arrintani waxay la mid yihiin muhiimadda astaamaheeda, culimada Islaamkuna si cad ayay u sheegeen. Riyo looma adeegsan karo daliil sharci. Riyo waxba kuma kordhiso diinta waxna kama dhinto, waayo waxyigu wuu dhammaaday. Riyada mu'minka caadiga ahi ma xaqiijin karto waxa mustaqbalka dhici doona, maxaa yeelay waxa maqan waxaa og Alle oo keliya. Waxa ruya sadiqa bixisaa waa bushra: qalbi qaboojin marka dhib jiro, dhiirrigelin wanaagga loo socdo, mararka qaarkoodna digniin jilicsan oo qofka ka celisa khalad ka hor intuusan gelin. Marka lagu ekaado xuduudahan, ruya sadiqa waa hibo aan wax dhib ah lahayn. Marka xuduudahaas laga baxona, taariikh ahaan riyooyinka waxaa loo adeegsaday marin-habaabin iyo maamulid dadka ah, waana waxa nidaamkani looga hortagayo.

Aadaabta: Waxa la sameeyo riyada ka dib

Marka aad aragto riyo wanaagsan, tilmaantu waa mid fudud oo qalbi dejin leh: ogow inay Alle ka timid, ku mahadi isaga, hana uga warramin cid aan ahayn dadka aad jeceshahay oo aad ku kalsoon tahay. Taxaddarkan ku saabsan sheegidda riyada wuxuu ka yimid Quraanka laftiisa, markii Nabi Yacquub uu kula taliyey wiilkiisii Nabi Yuusuf inuusan walaalihii u sheegin riyo kicin karta xaasidnimadooda. Riyo qurux badan haddii loo sheego dad aan ku habboonayn waxay horseedi kartaa jees-jees, xaasidnimo ama fasir aan xikmad lahayn. Sidaas darteed sunnadu waxay ula dhaqantaa riyada sidii wax jilicsan oo mudan dhegeyste caqli leh ama aan cidna loo sheegin.

Marka ay noqoto riyo xun, jawaabta Islaamku waa mid nafsiyan naxariis badan. Waxaa jira shan tallaabo oo fudud oo albaabka ka xidha cabsida:

1. Alle ka magan gal Shaydaanka iyo sharka wixii aad ku aragtay riyada.
2. Saddex jeer si khafiif ah bidixda ugu tuf tuf, adigoo aan candhuuf dhab ah ridin, ee calaamad ahaan uun.
3. Dhinaca kale isu rog oo seexo.
4. Haddii weli qalbigaagu degganaan waayo, kac oo tuko.
5. Riyada ha u sheegin qofna. Riyo xun oo mar kasta la sheekeeyo waxay sii xoojisaa raadkeeda.

Nabigu (cs) wuxuu baray in haddii tallaabooyinkan la sameeyo, riyadu aanay waxyeello u geysan doonin qofkii arkay. U fiirso waxa aadaabtani si deggan u qabato: riyada cabsi gelinaysa waxaa laga qaadayaa awooddeedii, looma oggolaanayo inay hesho dhegeystayaal, waxaana looga jawaabayaa ficil. Tani waxay aad ugu dhowdahay habka cilmi-nafsiga casriga ahi ugu taliyo in lagu yareeyo saamaynta riyooyinka xun. Waxa kale oo jira hal xeer oo ilaaliya nidaamka oo dhan: in qofku sheegto riyo aanu weligii arag waxaa Saxiix al-Bukhaari lagu tilmaamay inay ka mid tahay beenta ugu weyn, sababtoo ah wuxuu sheeganayaa arrin aanu jirin markhaati xaqiijin kara.

Istikhaaro iyo riyooyinka: Faham khaldan oo aad u faafay

Marka laga hadlayo riyooyinka Islaamka, istikhaaradu inta badan way la socotaa doodda. Istikhaaradu waa salaadda lagu dalbanayo khayrka: laba rakcadood oo salaad sunno ah, ka dibna ducada lagu baryayo Allaah inuu kuu doorto waxa ugu khayr badan arrin aad ka tashanayso, qalbigana ku jeediyo dhinacaas. Dad badan waxay aaminsan yihiin in jawaabtu khasab ku timaaddo riyo, gaar ahaan mid leh midabbo ama calaamado u baahan fasiraad, balse arrintaas wax sal ah kuma laha sunnada. Culimada mad-habyada kala duwan waxay sheegeen in jawaabta istikhaaradu ay ku timaaddo fududayn: albaabbo furma ama xirma, arrin kuu sahlanaata ama welwel sii jira, iyo qalbi ku dega hal doorasho. Mu'minku wuu arki karaa riyo wanaagsan oo dejisa ka dib istikhaarada, waana uu u qaadan karaa bishaaro, laakiin riyo looma baahna. Sugitaanka riyo waxay dib u dhigtaa go'aankii ay istikhaaradu ahayd inay fududayso, qof kalena lacag lagu siiyo si uu kuugu "arko" riyo istikhaaro ah haba yaraatee qayb kama aha dhaqankan.

Haddaba riyooyinku ma saadaalin karaan mustaqbalka Islaamka?

Jawaabta Islaamku waa haa taxaddar leh, oo leh xuduud cad. Haa, ruya sadiqa waa xaq: waa raad ka haray nuurka nabuwwada, Qur'aankuna wuu xusay, waxaana loo ballanqaaday inay ahaan doonto bishaaro u dhexaysa mu'miniinta. Isla markaana waxay leedahay xuduud adag: riyooyinka badankoodu fariimo ma aha, riyo keliya sharci ma dejin karto mana caddayn karto waxa qarsoon, fasiraadduna waa xirfad u baahan cilmi iyo taxaddar, iyadoo la raacayo dhaqankii Ibn Siriin. Xitaa haddii riyadu aad u iftiimayso, waxaa lagu qaabilaa mahadnaq ee laguma qaabilo cabsi. Habkani wuxuu isku daraa ixtiraamka riyada iyo ilaalinta qofka riyooday. Haddii aad rabto dhinaca kale ee mowduuca, oo ku saabsan waxa tirakoobyada iyo cilmiga hurdadu ka sheegaan riyooyinka u muuqda inay rumoobaan, akhri hagahayaga la socda, riyooyinku ma saadaalin karaan mustaqbalka. Labada aragti way is waafaqaan si ka badan inta laga filan karo: labaduba waxay ku boorinayaan in aan riyooyinka badankood lagu degdegin, balse fiiro gaar ah loo yeesho kuwa runtii mudan.

Ruya sadiqa waa mid ka mid ah waxbarista ugu deggan ee Islaamka: waa raad yar oo ka haray nuurka nabuwwada oo lagu arko habeenno caadi ah, kuna wareegsan xeerar ilaaliya. Qor riyooyinkaaga, fiiro u yeelo nooca uu mid walba yahay, riyada dhifka ah ee iftiimaysana ula dhaqan mahadnaq iyo asturnaan sida dhaqanka Islaamku ina farayo. Gudaha Ruya waxaad ku kaydsan kartaa buug gaar ah oo taariikhaysan oo riyooyinkaaga ah, waxaadna ku sahamin kartaa riyo adigoo adeegsanaya hab fasiraad Islaami ah oo ku dhisan kutubta culimada hore, isla markaana la socda aragtiyo nafsi iyo ruuxi ah, marka ay riyadu kuu muuqato wax ka badan hadith al-nafs.