Riyooyinku mustaqbalka ma sii sheegaan? Waxa ay sayniska iyo diintu ka yiraahdaan

Waxaad ku riyootaa saaxiib hore oo aadan sanado badan xusuusan, subaxdii xigtana magaciisa ayaa ka soo muuqda taleefankaaga. Ama riyadu way ka sii murugo badan tahay: shil, daad, aas, dabadeed maalmo ka dib wararka ayaa keenaya dhacdo si yaab leh ugu eg wixii aad ku riyootay. Khibrado yar ayaa dareenkan layaabka leh ka xoog badan, su'aalaha laga qabo riyooyinkana tani waa mid ka mid ah kuwa ugu faca weyn. Riyo ma ku tusi kartaa waxa dhici doona ka hor inta uusan dhicin?

Dadku su'aashan waxay uga jawaabeen siyaabo kala duwan: macbudyo, nebiyo, faylal dowladeed iyo filimaan caan ah. Hagahan wuxuu dulmarayaa dhammaantood: gabadhii iskuulka ee riyadeedu ka horreysay mid ka mid ah masiibooyinkii ugu xumaa ee Britain iyo tijaabadii rasmi ahayd ee ay dhalisay, riyooyinkii digniinta ahaa ee caanka noqday ee Lincoln, Twain, Titanic iyo Jung, waxa xisaabta isku-aadka iyo cilmiga casriga ah ee hurdadu dhab ahaan sheegayaan, kiiska keliya ee caafimaadku aqbalo in riyo ay sanado ka hor digniin ku siin karto, sida Islaamka, Kitaabka Quduuska ah iyo dhaqammo kala duwan u fahmaan riyooyinka saadaasha leh, filimada ugu caansan ee fikraddan ku dhisan, iyo tijaabo fudud oo daacad ah oo aad caawa ka bilaabi karto riyooyinkaaga.

Riyadii ka hor Aberfan

20 Oktoobar 1966, tuulada macdanta ee Aberfan ee Wales, gabar toban jir ah oo lagu magacaabi jiray Eryl Mai Jones ayaa hooyadeed uga warrantay riyo ay hadda uun ku riyootay:

Waxaan ku riyooday inaan iskuul aaday, laakiin iskuulkii ma jirin. Wax madow ayaa gebi ahaanba ku soo dumay.

Eryl Mai Jones, aged 10, the day before the Aberfan disaster (1966)

Subaxdii xigtay, buurta dusheeda tuulada waxaa ka soo dumay qashin dhuxul oo laga tuuray macdanta. Mawjad madow oo dhoobo dhuxul ah ayaa hoos u soo rogmatay waxayna aastay Pantglas Junior School. Waxaa ku dhintay 144 qof, 116 ka mid ahna waxay ahaayeen carruur. Eryl Mai waxay ka mid ahayd dadkii dhintay. Toddobaadyadii xigay, dhakhtar cilmi-nafsi ah oo la oran jiray John Barker ayaa booqday Aberfan. Wuxuu xiiseynayay in masiibooyinku ay horay u yeeshaan calaamado, isagoo kaashanaya wargeys London ka soo baxana wuxuu dadweynaha ka codsaday: ma jiray qof dareemay ama ku riyooday masiibada ka hor inta aysan dhicin? Waxaa soo gaaray 76 jawaabood. Intooda badan lama xaqiijin karin. Laakiin dhowr ka mid ah, oo ay ku jirtay riyadii Eryl Mai, ayaa dad kale loo sheegay ka hor intii uusan qashinku soo dumin, taasina Barker way ku adkayd inuu iska indho tiro.

Waxii xigay wuxuu u egyahay sheeko mala-awaal ah, balse waa mid ka mid ah dhacdooyinka dhabta ah ee ugu yaabka badan taariikhda riyooyinka. Sannadkii 1967 Barker iyo weriyaha sayniska Peter Fairley waxay aasaaseen British Premonitions Bureau, oo ahayd xafiis joogto ah oo dadku ku diiwaangelin karaan riyooyinkooda iyo dareennada digniinta ah isla marka ay dhacaan, si haddii wax dambe is waafaqaan loo barbar dhigi karo diiwaan taariikhaysan halkii lagu tiirsanaan lahaa xusuus is beddesha. Hal sano ka dib waxaa New York laga furay nuqul kale oo la oran jiray Central Premonitions Registry, waxaana maamulayay Robert Nelson. Muddo dhowr sano ah, laba magaalo oo labada dhinac ee Badweynta Atlaantik ku kala yaallay waxay si deggan u wadeen wax u dhow nidaam digniin hore oo ku shaqaynaya riyooyin.

Natiijooyinkoodu waa qaybta ugu casharka badan. Xafiiska London wuxuu diiwaangeliyay ku dhowaad kun digniin oo riyo ku salaysan siddeed iyo tobanka bilood ee ugu horreeyay. Intooda badan waxba kuma beegmin, mana jirin hal masiibo oo la hortagay. Tiro yar oo dadka wax soo gudbin jiray ah ayaa u muuqday inay marar badan si sax ah wax u sheegaan, waxaana yaabka ugu weyn lahaa iyaga: sida Sam Knight uga sheekeynayo buuggiisa The Premonitions Bureau, labada qof ee ugu kalsoonida badnaa waxay labaduba ka digeen in Barker laftiisu dhawaan dhiman doono, waxaana 1968 Barker isagoo 44 jir ah u geeriyooday dhiig-bax maskaxda ah. Dhowr sano gudahood xafiisyadii way baaba'een, iyagoo ka tagay isla su'aashii loo aasaasay inay ka jawaabaan. Ma waxay ahaayeen ilbidhiqsiyo mustaqbalka laga arkay, mise waxay ahaayeen natiijada tirakoobka ee ka dhalata kumannaan saadaal oo qaldamay oo aan cidina tirin?

Riyooyinka caanka ah ee taariikhdu mar walba dib u sheegto

Gu'gii 1865, waxaa la sheegay in Abraham Lincoln uu xaaskiisa iyo koox yar oo saaxiibbadiis ah, oo uu ku jiray waardiyihiisa Ward Hill Lamon, uga sheekeeyay riyo. Riyadaas, Aqalka Cad waxaa ka buuxay codka oohinta. Isagoo qolalka dhex maraya si uu u ogaado halka codku ka imanayo, Lincoln wuxuu galay East Room, halkaas oo uu ku arkay naxash saaran meel sare, askarna ay ilaalinayeen, dad barooranayana ay hareeraha ka joogeen.

"Yaa ku dhintay Aqalka Cad?" ayaan weydiiyay mid ka mid ah askarta. "Madaxweynaha," ayuu ku jawaabay; "waxaa dilay gacan-ku-dhiigle."

Abraham Lincoln's dream, as recalled by Ward Hill Lamon (Recollections of Abraham Lincoln, 1895)

Maalmo yar ka dib, Lincoln waa la dilay, riyadiina waxay noqotay mid ka mid ah riyooyinka saadaasha ah ee ugu caansan taariikhda. Si kastaba ha ahaatee, waxaa jira faahfaahin muhiim ah: isha keliya ee sheekadan waa xusuus-qorkii Lamon, oo la daabacay soddon sano ka dib habeenkaas, mana jirin cid riyada qortay xilligii ay dhacday. Taasi macnaheedu ma aha in sheekadu been tahay. Waxay ka dhigan tahay oo keliya inaan si madax-bannaan loo xaqiijin karin, waana dhibaatada ku soo noqnoqota ku dhowaad dhammaan riyooyinka saadaasha ah ee caanka noqday.

Mark Twain isaguna wuxuu sheegay sheeko ka sii yaab badan. Sannadkii 1858, isagoo weli ahaa Samuel Clemens oo da'yar, wuxuu ka shaqaynayay doomaha uumiga ee webiga Mississippi isaga iyo walaalkiis uu aadka u jeclaa ee Henry. Habeen ayuu ku riyooday isagoo arkaya meydka Henry oo yaal sanduuq bir ah oo laba kursi dul saaran, ubaxyo cadcadna la dul dhigay laabtiisa, bartankoodana uu yaal hal ubax oo casaan madow ah. Toddobaadyo ka dib, matooradii doonta uumiga ee Pennsylvania ayaa ku qarxay agagaarka Memphis, Henry-na wuxuu u dhintay dhaawacyadii soo gaaray. Markii Samuel gaaray qolkii meydadka yaalleen, wuxuu arkay walaalkiis oo ku jira sanduuq bir ah oo laba kursi dul saaran. Dadkii kale ee dhintay waxay ku jireen sanduuqyo alwaax ah oo caadi ah; dadka Memphis ayaa lacag isu ururiyay si wiilkaas dhalinyarada ah ee la jeclaa loogu sameeyo mid ka wanaagsan. Intuu halkaas taagnaa ayay haweeney da' ah soo dhaqaaqday, waxayna laabtiisa saartay ubaxyo cadcad oo bartankooda ku yaal hal ubax guduudan. Twain wuxuu riyadan ka sheekayn jiray inta noloshiisa ka hartay. Hase yeeshee, markii ugu horreysay waxaa la daabacay kaddib geeridiisa, taariikh-nololeedkiisii rasmiga ahaa ee 1912, waxaana nus qarni oo sheekada dib loo sheegay uu siin karaa xusuusta fursad ay faahfaahinta ugu sii qurxiso.

Musiibadii Titanic waxay reebtay ugu yaraan hal riyo saadaal ah oo leh caddayn qoraal ah oo aad uga xoog badan kuwa kale. J. Connon Middleton, oo ahaa ganacsade London ah kana qornaa safarkii ugu horreeyay ee markabka, wuxuu laba habeen oo xiriir ah ku riyooday markab weyn oo "badda dul sabbaynaya isagoo gaddoomay, rakaabkiisii iyo shaqaalihiisiina ku dabaalanayaan hareerihiisa". Waxa ugu muhiimsan ayaa ah inuu riyada uga warramay xaaskiisa iyo saaxiibbadiis ka hor inta uusan markabku dhoofin, markhaatiyaashaasna markii dambe way xaqiijiyeen. Faahfaahinta muhiimka ah ee halkan jirta se waa tan: Middleton ma baajin safarkiisa riyada darteed. Shir ganacsi oo New York ka dhici lahaa ayaa dib loo dhigay, sidaas darteed wuxuu tigidhkiisii iska dhiibay afar maalmood ka hor bixitaanka sababo caadi ah awgood. Markii cilmi-baare Ian Stevenson nus qarni ka dib dib u baaray sheegashooyinka riyooyinka saadaaliyay Titanic isagoo u qoraya Journal of the American Society for Psychical Research, kiiska Middleton wuxuu ka mid noqday tiro aad u yar oo la xaqiijiyay ka hor dhacdada, halka inta kale badankoodu ahaayeen sheekooyin la sheegay oo keliya dhacdada ka dib.

Xitaa cilmi-nafsiyayaashii ugu caansanaa kama badbaadin arrintan. Bishii Oktoobar 1913, Carl Jung wuxuu laba jeer la kulmay aragti isagoo soo jeeda oo uu ku arkay daad aad u weyn oo daboolaya Yurub, biyihiisuna isu beddelayaan dhiig. Gu'gii 1914 wuxuu saddex jeer ku riyooday qaaradda oo dhan oo baraf Arctic ah ku daboolan iyadoo ay tahay bartamaha xagaaga. Jung wuxuu si qarsoodi ah uga baqay inuu miyirkiisa luminayo. Markii Dagaalkii Koowaad ee Adduunka qarxay bishii Agoosto ee sannadkaas, wuxuu qaatay fasiraad kale: maskaxdu waxay dareemi kartaa duufaanta ku soo ururaysa niyadda guud ee bulshada ka hor inta aysan dhacdooyinku dhicin. Waxa xusid mudan inuusan aragtiyihiisa u fasiran wax sii sheegid toos ah, balse uu u arkay caddeyn muujinaysa sida qoto dheer ee maskaxdu u dareemi karto waxa hareeraheeda ka socda. Labadan waayo-aragnimo waxaa lagu sharaxay buuggiisa xusuus-qorka ah ee Memories, Dreams, Reflections.

Waxa saynisku dhab ahaantii leeyahay

Aan ka bilowno xisaabta, sababtoo ah iyada keliya ayaa baabi'in karta inta badan sirta. Khubarada tirakoobka Persi Diaconis iyo Frederick Mosteller waxay magacaabeen mabda' loo yaqaan law of truly large numbers: marka tirada tusaalooyinku aad u badan tahay, isku-aadka aadka u yaabka badan ma aha oo keliya inuu suurtagal yahay, balse waa wax la filan karo. Halkan tiradu waa mid aad u weyn. Siddeed bilyan oo qof ayaa habeen kasta dhowr jeer riyooda, taasoo ka dhigaysa tobannaan bilyan oo muuqaal riyo ah maalin kasta. Haddii xitaa riyo la jaanqaadda dhacdada maalinta xigta ay tahay hal mar oo keliya malaayiin kasta, haddana waxay habeen kasta ka dhici lahayd tobannaan kun oo jeer meel ka mid ah dunida. Dadka ay ku dhacdo way xusuusan doonaan weligood, sannado badanna way ka sheekayn doonaan. Balse balaayiinta riyo ee aan waxba la jaanqaadin lama tiriyo, sababtoo ah sheeko laga sheekeeyo ma jiraan.

Xusuustuna si tartiib ah ayay sheekada u beddeshaa. Waxaan si gaar ah u xusuusannaa riyooyinka u ekaaday inay rumoobeen, kuwa kalena waan illoobnaa. Intaa waxaa dheer, riyooyinku badanaa waa kuwo aan faahfaahin badan lahayn, sidaas darteed hal muuqaal ayaa loo waafajin karaa dhacdooyin badan oo dambe. Waxaa ka sii daran in marka riyo dib loo sheego dhacdo ka dib, ay si tartiib ah u qaadato faahfaahinta dhacdadaas. Taasi waa sababta ay u adag tahay in la qiimeeyo sheekooyinka Lincoln iyo Twain, maadaama labadaba markii ugu horreysay la qoray tobannaan sano ka dib. Marka dadka laga codsado inay riyooyinkooda marka hore qoraan oo taariikh ku daraan, dabadeedna la eego inay wax la jaanqaadeen iyo in kale, tirada guulaha yaabka leh waxay si weyn ugu soo noqotaa heerka nasiibku saadaalinayo. Riyadu isma beddelin. Waxa is beddelay waa habka diiwaangelinta.

Saynisku wuxuu si dhab ah u tijaabiyay suurtagalnimada in maskaxdu ogaato wax aan weli dhicin, natiijaduna waxay caan ku noqotay sabab kale. Sannadkii 2011, cilmi-nafsiyahan Cornell ah oo la yiraahdo Daryl Bem wuxuu joornaal caan ah ku daabacay daraasad cinwaankeedu ahaa Feeling the Future. Waxay ka koobnayd sagaal tijaabo oo u muuqatay inay muujinayaan in jawaabaha dadka ay saameeyaan dhacdooyin aan weli dhicin. Hababka la adeegsaday waxay u ekaayeen kuwo caadi ah, waana halka dhibaatadu ka bilaabatay. Markii cilmi-baarayaal kale ku celiyeen tijaabooyinkaas, natiijooyinkii way baaba'een. Tijaabo dib-u-celin caan noqotay oo ay sameeyeen Stuart Ritchie, Richard Wiseman iyo Christopher French wax caddeyn ah ma helin. Dhacdadan waxay qayb ka noqotay waxa cilmi-nafsigu maanta ugu yeero replication crisis - dhibaato weyn oo muujisay sida hababka caadiga ahi mararka qaar u soo saari karaan natiijooyin u muuqda kuwo sax ah iyagoo aan dhab ahaan jirin. Gunaanadka ugu cad ee ilaa hadda la hayo waa in marka la xakameeyo isku-aadka iyo fasiraadda dambe, aysan jirin caddeyn adkaysatay oo muujinaysa in maskaxdu si dhab ah uga sii war hayso mustaqbalka.

Goorma ayay riyooyinku dhab ahaantii wax ka ogaadaan marka hore?

Si kastaba ha ahaatee, cilmiga caafimaadku weli waxa uu aqoonsan yahay hal arrin oo riyooyinka la xiriirta oo si dhab ah wax uga sii sheegta. Xanuunka loo yaqaan REM sleep behaviour disorder, curyaannimada caadiga ah ee jirka ku dhacda marka la riyoonayo ma shaqayso, qofkiina waxa uu bilaabaa inuu ficil ahaan u sameeyo waxa uu ku riyoonayo: wuu feeraa, wuu qayliyaa, sariirta ayuu ka boodaa, badanaana waxa uu ku jiraa riyooyin laga weerarayo ama la eryanayo. Daraasado muddo dheer socday ayaa muujiyey arrin muhiim ah oo digniin leh. Isbeddelkan ku dhaca habka riyada ayaa inta badan ka horreeya cudurka Parkinson iyo xaalado la xiriira sannado badan, mararka qaarkoodna tobannaan sano, dadka badankood ee qaba xanuunkanna ugu dambayn waxa ku dhaca mid ka mid ah cudurradaas. Sidaas darteed, riyo ama ugu yaraan isbeddelka ku yimaadda sida riyada loo muujiyo, waxa uu noqon karaa mid ka mid ah digniinaha ugu horreeya ee maskaxdu dirto. Qof kasta oo si joogto ah u sameeya ficillo rabshado leh isagoo riyoonaya waa inuu arrintaas u sheegaa dhakhtar, ee ma aha qof faal sheegta.

Noocyo ka fudud isla mabda'aas wax dood ah kama taagna. Maskaxda riyoonaysa waxay si deggan u dareentaa calaamadaha hore ee jirka, waxaana dhici karta in xanuun aan weli la dareemin maalintii uu saameeyo waxa lagu riyoonayo maalmo ka hor inta astaamihiisu muuqan. Aragti tani waa mid fac weyn. Aristotle waxa uu qoray qoraal gaaban oo la yiraahdo On Divination in Sleep, wuxuuna in ka badan laba kun oo sano ka hor gaadhay jawaab u dhow tan saynisku maanta qabo. Riyooyinka wax sii sheegaya badankoodu waa isku-aaddis, qaarna waxay muujiyaan calaamadaha ugu horreeya ee xanuun jirka ku soo socda, qaar kalena way rumoobaan sababtoo ah qofkii riyooday ayaa dabeecaddiisa beddela kadib riyada, taasoo keenta inay dhab noqoto.

Cilmiga casriga ah ee riyooyinku wuxuu qaaday tallaabo kale oo ka sii yaab badan fikradda riyada wax sii sheegaysa: waxaa laga yaabaa in riyadu u jirto si ay noogu diyaariso waxa imanaya. Aragtida threat simulation ee saynisyahanka neerfaha ee Finnish-ka ah Antti Revonsuo waxay sheegaysaa in riyooyinku u samaysmeen sidii goob tababar oo habeenle ah, halkaas oo maskaxdu ku tijaabiso xaalado khatar ah si aynu uga falcelinno si ka wanaagsan marka aynu soo jeedno. Tani waxay la jaanqaadaysaa sida riyooyinka dunida oo dhan ugu badan yihiin eryashooyinka, dhicitaannada iyo khataraha. Cilmi-baaris cusub oo ku saabsan xusuusta ayaa sawir ka bixinaysa riyada sidii matoorka maskaxda ee sameeya tusaaleyn, iyadoo dib isugu geysa waayo-aragnimadii hore si ay u qiyaasto waxa xiga: imtixaanka, wareysiga shaqada, ama wada hadal adag. Marka aragtidan la eego, riyooyinkaagu dhab ahaantii habeen kasta waxay ku saabsan yihiin mustaqbalka. Waa saadaal, ee ma aha wax sii sheegid, waxaana dhisa welwelkaaga, caadooyinkaaga iyo calaamadaha jirkaaga. Inta badan waxay u muuqdaan inay rumoobaan sababtoo ah waxay si fiican kuu yaqaaneen.

Waxa ay diimuhu ka qabaan

Wakhti dheer ka hor intii aanay tirakoobku jirin, diimaha iyo dhaqamada iimaanku waxay su'aashan u sameeyeen qaab faham oo taxaddar leh, badankooduna jawaabtoodu kama koobna haa fudud. Islaamka dhexdiisa, riyooyinka runta ahi waxay leeyihiin maqaam cad. Xadiis caan ah ayaa sheegaya in riyada wanaagsan ee mu'minka suuban ay tahay qayb ka mid ah lix iyo afartan qaybood ee nebinnimada, dhaqankuna wuxuu sheegayaa in waxyigii Nebi Muxammad uu ku billowday riyooyin u rumoobay sida iftiinka waaberiga. Isla mar ahaantaana, culimada Islaamku waxay riyooyinka u kala saaraan saddex nooc: kuwo Alle ka yimaadda, kuwo Shaydaan ka yimaadda, iyo kuwo nafta ka yimaadda. Waxay kaloo qabaan in riyooyinka badankoodu ka tirsan yihiin qaybta ugu dambaysa, sidaas darteed fasiraaddu waxay u baahan tahay cilmi iyo feejignaan, ee ma aha cabsi. Waxaan si faahfaahsan uga hadlaynaa dhammaan arrimahan, laga bilaabo waxa riyada ruya sadiqa ka dhigaya ilaa anshaxa la raaco marka qarow la arko, hagahayaga ku saabsan riyooyinka runta ah ee Islaamka.

Kitaabka Quduuska ah wuxuu taariikhdiisa ku soo bandhigayaa dad riyooyin lagu hanuuniyey: Yuusuf oo fasiray toddobadii sac ee buuranaa iyo toddobadii caatada ahaa ee Fircoon inay ka dhigan yihiin afar iyo toban sano oo barwaaqo iyo abaar ah, Daanyeel oo fasiray riyooyinkii boqorradii Baabuloon, Yuusuf kale oo riyo loogu sheegay inuu qoyskiisa ula cararo Masar, iyo nimankii xigmadda lahaa oo loogu digay riyo inaanay Herodos ugu noqon. Qorniinku wuxuu riyooyinka u arkaa mid ka mid ah siyaabaha Ilaah kula hadlay dadka, isla markaana wuxuu si adag uga digayaa riyo-sheegayaasha beenta ah iyo faaliyayaasha. Nebi Yoo'eel wuxuu sheegay in riyooyinku qayb ka noqon doonaan mustaqbalka laftiisa:

Oo dabadeedna waxaan Ruuxayga ku shubi doonaa binu-aadmiga oo dhan; wiilashiinna iyo gabdhihiinnu wax bay sii sheegi doonaan, odayaashiinnuna riyooyin bay ku riyoon doonaan, dhallinyaradiinnuna waxyiyo bay arki doonaan.

Joel 2:28 (King James Version)

Sheekada oo dhan waxaad ka akhrisan kartaa hagahayaga ku saabsan riyooyinka Kitaabka Quduuska ah. Marka laga gudbo diimaha Ibraahimiga, aaminsanaanta ah in riyooyinku taabtaan mustaqbalka waxay ku dhowdahay inay ka jirto dhaqammo badan oo dunida ah: amiir Masri ah oo hoos seexday Sphinx, Giriigii hore oo macbudyada ku seexan jiray si ay u helaan riyooyin bogsiin ah, dadka Lakota oo buur dusheed ku sooma iyagoo raadinaya aragtiyo, iyo riyada ugu horraysa ee nasiibka leh ee sannadka ee Japan. Safarkaas dhaqamada kala duwan mudan maqaal u gaar ah, wuuna leeyahay: riyooyinka wax sii sheegaya ee dhaqamada kala duwan.

Dad badan oo casri ah oo dhinaca ruuxiga ah wax ka akhriya waxay raacaan Jung. Riyo rumoowda waxay u arkaan synchronicity, oo ah isku-aaddis macne leh, qiimaheeduna wuxuu ku jiraa waxa ay kaa sheegto adiga, ee ma aha awood ay mustaqbalka ku sii sheegto. Marka sidan loo fahmo, shaqada riyadu waa diyaarinta ee ma aha wax sii sheegidda. Waxay dareenkaaga u jeedisaa arrin maskaxdaada qotoda dheer ay horeba muhiim ugu aragtay, dhacdada dambena waxay keliya caddeyneysaa in welwelkaasi dhab ahaa. Haddii aad rabto inaad fahanto waxa ay ka dhigan tahay riyo si gaar ah kuu taabatay halkii aad ka raadin lahayd waxa ay sii sheegayso, dulmarkayaga ku saabsan hababka fasiraadda riyooyinka wuxuu isbarbar dhigaa kow iyo toban hab oo kala duwan.

Riyooyinka wax sii sheega ee filimada iyo buugaagta

Xiisaha casriga ah ee mowduucan wuxuu leeyahay qof si gaar ah loogu nisbeeyo, waana injineer diyaaradeed. Sannadkii 1927, J. W. Dunne oo ka mid ahaa hormuudkii naqshadeeyayaasha diyaaradaha ee Britain, wuxuu daabacay buugga An Experiment with Time. Halkaas ayuu ku sheegay in riyooyinkiisu si joogto ah uga sii muujiyaan faahfaahin yar oo mustaqbalkiisa ah. Wuxuu soo jeediyay aragti ah in dhammaan waqtiyadu wada jiraan, maskaxda riyoonaysana ay hore ugu socdaali karto, iyo hab lagu tijaabiyo arrintan: qor riyadaada adigoo taariikh ku lifaaqaya, dabadeedna la barbar dhig waxa noloshaada ka dhaca. Buuggu wuxuu noqday mid si weyn loo iibsaday, wuxuuna jiil dhan baray inay riyooyinkooda qoraan. Saameyntiisuna waxay ka muuqataa sheekooyin badan oo ku saabsan socdaalka waqtiga, laga bilaabo riwaayadaha J. B. Priestley ilaa tijaabooyinkii aan la daabicin ee J. R. R. Tolkien.

Tan iyo markaas, shineemadu waxay sii waday inay fikraddan ku ciyaarto. Minority Report wuxuu sawirayaa adduun ay saadaasha mustaqbalka noqotay nidaam rasmi ah, iyadoo dadka leh awoodda wax sii ogaanshaha ay sabab u noqdaan in dad lagu xukumo dambiyo aan weli dhicin, wuxuuna is weydiinayaa in mustaqbal horay loo arkay laga leexan karo. Dune wuxuu geesigiisa siiyay riyooyin wax sii sheega oo u noqda culays iyo dabin: markaad aragto jidka ku hor yaal, way adkaanaysaa inaad ka leexato. Premonition iyo The Dead Zone waxay soo bandhigaan murugada qof wax og laakiin aan la rumaysanayn, halka taxanaha Final Destination uu aragtida digniinta u beddelay aaladda ugu xooggan ee filimada argagaxa. Arrival, oo ruux ahaan ugu dhow fikradda Dunne, wuxuu sawirayaa maskax waqtiga oo dhan hal mar u wada aragta, halka Twelve Monkeys uu dhammaadka nolol ku qariyo riyo soo noqnoqota oo qofkii lahaa aanu weli garanayn halka ay ku saabsan tahay.

Qofka ugu fog ee gaarsiiyay fikraddan waa Ursula K. Le Guin buuggeeda The Lathe of Heaven. Sheekadu waxay ka hadlaysaa nin aan riyooyinkiisu saadaalin xaqiiqada, balse si deggan u beddelaan, ilaa ay subax kasta dunidu noqoto sidii uu ku riyooday. Dhammaan sheekooyinkani waxay muujiyaan is-khilaafka ay la kulmeen xafiisyadii baarayay riyooyinka wax sii sheega: mustaqbal aad arki karto balse aanad ka faa'iidaysan karin waa wax ku sii hara maskaxda, halka mustaqbal aad beddeli karto aanu markii horeba go'anayn.

Habka ugu daacadsan ee lagu tijaabiyo: buuggaaga riyooyinka

Warka fiican waa kan: tani waa mid ka mid ah su'aalaha waaweyn ee ku saabsan riyooyinka oo aad adigu si toos ah u baari karto, adigoo raacaya habkii uu Dunne soo jeediyay ku dhawaad boqol sano ka hor. Hal xeer ayaa wax walba saldhig u ah. Riyada waa in la qoro ka hor inta aysan dhacdooyinka noloshu u ekaan waxa aad ku riyootay.

1. Qor riyada isla markaad toosto, kuna lifaaq taariikhda iyo waqtiga. Riyo ku jirta xusuusta oo keliya wax caddayn ah ma noqoto.
2. Noqo mid faahfaahsan. Magacyo, goobo, tirooyin iyo faahfaahin kale qor. Riyo guud oo aan caddayn wax walba way la jaanqaadi kartaa, sidaas darteed waxba ma caddayso.
3. Ha beddelin qoraalka marka dambe. Qoraalkii asalka ahaa ee taariikhaysan ayaa ah tijaabada oo dhan.
4. Dib u eeg toddobaadle iyo bille, adigoo si daacad ah u qiimaynaya. Riyooyinka aan is waafaqin iyo kuwa is waafaqa si isku mid ah u tirso.
5. Hore u go'aami waxa aad u aqbali doonto inay tahay is waafaqid. Haddii xeerarka la qoro dhacdada ka dib, dhacdadu iyadaa xeerarka samaynaysa.

Haddii aad sidan u waddo saddex bilood, waxay u badan tahay inaad ogaato waxa diiwaannada taariikhaysan mar walba muujiyaan: mucjisooyin ka yar intii xusuustu kuu sheegaysay, laakiin faham aad uga badan. Buugga riyooyinku ma noqdo kubbad sixir ah oo mustaqbal lagu eego, balse wuxuu noqdaa wax ka qiimo badan: diiwaan muujinaya waxa maskaxdaadu mar walba ku celceliso, ka walwasho ama isku diyaarinayso. Haddii aad si dhif ah u xasuusato riyooyinkaaga, ka bilow hagahayaga ku saabsan sida loo xasuusto riyooyinka. Taasina waa sababta Ruya loo sameeyay: waa buug riyooyin gaar ah oo leh qoraallo taariikhaysan si diiwaankaagu u jiro ka hor is-waafaq kasta, isla markaana leh qalab kaa caawinaya fasiraadda marka riyo u baahan tahay in si dhow loo eego.

Maxaa la sameeyaa marka riyo rumoowdo?

Marka hore, isdeji. Sida xisaabtu muujinayso, riyo la jaanqaadda dhacdo dhab ah waa wax dadka badankoodu dhowr jeer la kulmaan inta ay nool yihiin. Dareenka ay reebtana waa mid xooggan oo dhab ah, laakiin kaligiis caddeyn ma aha. Qor si sax ah wixii aad ku riyootay iyo wixii dhacay intuba iyadoo ay weli cusub yihiin. Farqiyada aad aragto badanaa waxay bixiyaan xog faa'iido leh. Ha ku salayn go'aanno waaweyn riyo keliya, hana ka baqin riyo dhimasho ama masiibo ku saabsan. Riyooyinka noocaas ahi waa kuwa ugu badan, badankoodna waxay ka tarjumaan walbahaar iyo isbeddel nololeed, ee ma aha dhacdooyin soo socda. Haddii isla riyada cabsi leh ay marar badan kusoo noqnoqoto, taasi waa qaab mudan in la fahmo, hagahayagana ku saabsan riyooyinka soo noqnoqda wuxuu sharxayaa sababta riyada qaarkood u soo noqnoqdaan. Riyo rumoowday, wax kasta oo kale ha ahaatee, waa riyo mudan in la fasiro, sababtoo ah waxay kuu muujisay waxa maskaxdaadu u aragto inay muhiim yihiin.

Haddaba, riyooyinku ma saadaalin karaan mustaqbalka? Ma aha sida ay rumaysnaayeen dadka aaminsanaa saadaasha qarsoon, waxaana diiwaannada taariikhaysan muujinayaan in mucjisooyinka la sheegaa yaraadaan marka wax walba si nidaamsan loo qoro. Si kastaba ha ahaatee, riyooyinku waxay u shaqeeyaan sidii mashiin saadaalin ah oo maskaxdu leedahay: waxay ku tababaraan khataraha suurtagalka ah, waxay soo saaraan calaamadaha ugu horreeya ee jirka, waxayna sawiraan go'aamada aad weli si buuxda u qiran. Mararka qaarkood way saxnaan karaan. Su'aasha ugu xiisaha badan ma aha oo keliya in riyadu rumoowday, balse waa sababta maskaxdaadu u dooratay sheekadaas habeenkaas, waana su'aal jawaabteeda la baari karo. Qor riyooyinkaaga, taariikhee, dabadeed dib u akhri. Mustaqbalku waa wax adag in la saadaaliyo. Laakiin naftaada, wax badan ayaad ka sii odorosi kartaa.