Rosalind Cartwright: Sida riyooyinku u bogsiiyaan maskaxda dareenka

Inta badan dadka aragtiyada ka sameeya riyooyinka waxay ku shaqayn jireen qolalka la-talinta caafimaadka nafsiga, balse Rosalind Cartwright waxay ka shaqayn jirtay shaybaarka hurdada. Waxayna is weydiisay su'aal aan si dhab ah loo tijaabin: riyadu ma wax bay inoo qabataa? In ka badan konton sano oo cilmi-baaris ah, qayb weyn oo ka mid ahna ay la samaysay dad ku jiray sannadkii ugu adkaa noloshooda, waxay soo bandhigtay caddeymo muujinaya in jawaabtu tahay haa. Sida ay u aragtay, riyadu waa shaqada habeenkii ee nolosha dareenka: waxay qaaddaa wixii maalinta na gilgilay, waxay ku xidhaa dhammaan wixii aynu hore uga soo gudubnay, dabadeedna waxay subaxdii dib inoogu celisaa maskax u diyaarsan inay wajahdo maalinta. Dadku waxay ugu yeedhi jireen Boqoradda Riyooyinka, shaqadeeduna waa sababta ereyo ay ka mid yihiin daaweynta habeenkii ay uga muuqdaan cilmiga casriga ah ee hurdada.

Yay ahayd Rosalind Cartwright?

Rosalind Dymond Cartwright (1922-2021) waxay qaybtii ugu muhiimsanayd xirfadeeda ku qaadatay Rush University Medical Center ee Chicago, halkaas oo ay hoggaaminaysay waaxda cilmi-nafsiga isla markaana ay aas-aastay mid ka mid ah adeegyadii ugu horreeyay ee daaweynta dhibaatooyinka hurdada ee Maraykanka. Waxay ka tirsanaan jirtay jiilkii ugu horreeyay ee saynisyahanno si toos ah ula socon kara hurdada, iyagoo adeegsanaya raadadka EEG, marxaladaha REM sleep iyo baraarujinno waqtiyeysan. Si ka duwan cilmi-baarayaal badan oo shaybaarro ka shaqayn jiray, iyadu marna kama ay tegin su'aasha ah waxa ay riyooyinku u jiraan. Waxay rumaysnayd in haddii riyadu leedahay shaqo gaar ah, si fiican looga arki karo dadka wajahaya dhibaatooyinka ugu culus ee dareenka. Dhibaatadii ay dooratayna waxay ahayd furriinka.

Riyooyinku ma aha oo keliya dib u ciyaarista wixii maalinta dhacay, balse waa sii socoshada welwelka iyo arrimaha ina mashquuliya marka aynu soo jeedno.

Rosalind Cartwright

Daraasadaha furriinka: Daawashada riyooyinka oo shaqadooda gudanaya

Sannadihii 1980-meeyadii iyo 1990-meeyadii, Cartwright waxay shaybaarka keentay mutadawiciin dhowaan kala tagay ama furriin ku jiray, kuwaas oo badankood qabay niyad-jab caafimaad ahaan loo aqoonsaday. Waxay duubtay hurdadooda iyo riyooyinkooda, dabadeedna waxay la socotay sida ay uga soo kabanayeen bilo iyo sannado. Habka daraasaddu wuu fududaa, laakiin natiijooyinku waxay beddeleen sida saynisku u fahmo riyooyinka:

Natiijada ku saabsan lammaanihii hore waxay mudan tahay in si gaar ah loo eego, maadaama ay ka hor imanayso dareenka caadiga ah. Ku riyoodidda qofkii qalbigaaga jebiyay waxay u ekaan kartaa guuldarro, ama nabar habeen kasta dib u furmaya. Laakiin xogta Cartwright waxay muujinaysaa wax ka duwan: riyooyinkaas xanuunka leh ee dareenku ku badan yahay waa qayb ka mid ah habka maskaxdu u farsamayso dhacdada. Maskaxda dareenku waxay khasaaraha ka soo saartaa meelihii uu ku kaydsanaa, waxayna ku dhex darsataa sheekada guud ee noloshaada. Dadkii sidaas ku riyoodayna waxay ahaayeen kuwii si fiican uga soo kabanayay. Kuwii aan waligood ku riyoon lammaanihii horena ma ahayn inay ka gudbeen arrinta, balse waxay xitaa hurdada ku sii wadeen ka fogaanshaheeda.

Aragtida: Riyooyinka oo habeenkii hagaajiya dareenka

Sharaxaaddii ugu bislaatay ee Cartwright, oo ay ku soo bandhigtay buugga The Twenty-four Hour Mind, waxay u aragtaa fikirka xilliga soo jeedka iyo kan hurdadu inay yihiin hal nidaam oo isku xidhan. Maalintii waxaan urursannaa culaysyo iyo arrimo dareen leh, habeenkiina, gaar ahaan inta lagu jiro REM sleep, maskaxdu waxay dib ugu noqotaa waxa ugu culus ee dareenka taban xambaarsan. Waxay ku xidhaa xusuuso hore, waxay yaraysaa culayskiisa, waxayna dib u dhistaa sawirka nafta ee dhaawacmay. Marka nidaamkani si fiican u shaqeeyo, qofku subaxdii si dhab ah ayuu uga niyad fiican yahay, toddobaadyo gudahoodna furriin, geeri qof la jeclaa ama bahdilaad ayaa si tartiib ah maskaxdu u farsamaysaa. Marka uu nidaamkani fashilmo, sida dadka qaba niyad-jabka, habkii wuu socdaa laakiin hagaajintu ma dhacdo. Shaqadeedu waxay gacan ka geysatay fahamka sababta hurdada dadka qaba niyad-jabku uga muuqato si gaar ah cabbirrada sayniska. Haddii tani ay ku xasuusinayso waxa uu hagaha riyooyinka welwelka ka hadlayo, waa sax: qayb weyn oo ka mid ah cilmiga lagu sharaxay maqaalkaas waxay ku dhisan tahay aasaaskii ay iyadu dhigtay.

Sida aad uga faa'iidaysan karto natiijooyinkeeda habeenadaada

1. La soco niyaddaada iyo riyooyinkaaga isku mar. Qor sida aad dareemayso markaad seexanayso iyo markaad soo toosto. Farqiga u dhexeeya labadaas waa calaamadda Cartwright tilmaantay: habeenada badankood waa inay kaa tagaan adigoo dareen ahaan wax yar ka soo raystay.
2. Ha ka baqin riyada xanuunka leh. Haddii aad ku riyootid qof ama khasaare ku dhaawacay, taasi waxay muujin kartaa in maskaxdu shaqadeeda waddo, ee ma aha inaad dib ugu noqotay dhibtii. Diiwaangeli riyada halkii aad iska riixi lahayd.
3. Fiiri isbeddelka guud, ee ha ku koobnaan hal riyo. Hal riyo oo murugo leh macne weyn ma laha. Waxa muhiimka ahi waa in toddobaadyada gudahood mawduucu dego, xal u helo ama uu yeesho dhammaad cusub.
4. Ilaali hurdadaada. Soo kabashadaasi waxay u baahan tahay hurdo ku filan oo joogto ah iyo REM sleep oo dhammaystiran. Habeeno gaagaaban iyo cabbitaanka khamriga goor dambe waxay soo gaabiyaan hawshaas.
5. Ogow calaamadaha muujinaya in hawshu si fiican u soconayn. Haddii toddobaadyo badan aad ku jirto riyooyin taban ama madhan, subaxdiina aanay ka roonayn habeenkii, isla markaana niyaddaadu maalintii hoosayso, waxay tilmaami kartaa in soo kabashada habeenkii aanay u shaqayn sidii la rabay. Taasi waa sabab lagu la xiriiro xirfadle caafimaadka dhimirka si looga qiimeeyo niyad-jabka, mana aha guuldarro shakhsiyeed.

U oggolow joornaalkaaga inuu kaydiyo diiwaanka habeenada

Fahamka Cartwright wuxuu noqdaa mid faa'iido leh marka habeenadaada la diiwaangeliyo, waana taas sababta joornaalka Ruya loo sameeyay: ku duub riyada cod ama qoraal isla markaad soo toosto, ku dar niyaddaada iyo dhacdooyinka nolosha, dabadeedna la soco isbeddelka toddobaadyada socda, mawduuca si tartiib ah u dega, iyo riyooyinka soo noqnoqda ee ugu dambayn yeesha dhammaad cusub, halkii la ilaawi lahaa. Kadibna hababka fasiraaddu waxay kaa caawinayaan inaad la shaqayso waxa habeenku kuu keenay, sida ay iyadu caddeysay inay macno samaynayso: riyada oo ah habka maskaxdu uga shaqaynayso dareenka toddobaadkan iyadoo weli ku jirta soo kabasho.

Cartwright waxay dadka riyooda siisay wax ka qiimo badan fasiraad keliya: caddayn. Caddayn muujinaysa in riyada murugada leh ee ka dambaysa khasaare ay tahay hawl maskaxdu qabanayso, ee aanay ahayn wax ku daba socda; in subaxyadu dhab ahaantii ka degganaan karaan habeenada; iyo in masraxa yaabka leh ee REM sleep uu leeyahay shaqo cad. Boqoraddii Riyooyinka waxay naanaystaas ku mutaysatay si tartiib tartiib ah, habeen kasta oo la diiwaangeliyay.