Düýşde jemgyýetiň öňünde ýalaňaç bolmak: Munuň manysy näme?

Işdesiňiz, ýa-da ýene mekdepdesiňiz, ýa-da ýüzlerçe gezek geçen köçäňiz bilen barýarsyňyz, birden aşak seredip, üstüňizde hiç zadyň ýokdugyny görýärsiňiz. Hiç kim size ýaglyk-da bermedi. Hatda hiç kim bilmedik ýaly-da görünýär. Düýşüň galan böleginde özüňizi ýapmaga, eşiklerinizi tapmaga ýa-da otagdan çykmaga synanyşýarsyňyz, soň ýüregiňiz gursagyňyzy ursa-ursa oýanýarsyňyz, içiňizde bir tarapdan gülki, bir tarapdan utanç duýgusy bar. Düýşde ýalaňaç bolmak iň gadymy düýşleriň biri, şol bir wagtyň özünde iň köp gabat gelýänleriň hem biri. Bu makalada uky barlaglarynyň aslynda nämäni sanandygyny, psihologiýanyň bu düýşde nämäni görýändigini, ruhy ýörelgeleriň, yslamyň we Injiliň ony nähili ýorýandygyny, iň ýaýran görnüşleriniň adatça nämäni aňladýandygyny we düýş gaýta-gaýta gelende nädip hereket etmelidigini ele alarys.

Ýalaňaç düýşler barada barlaglar näme diýýär

Uky barlagçylarynyň şeýle soraglar üçin aýratyn gurallary bar: Adaty düýşler soraglygy. Ol 55 düýş mowzugyndan ybarat sanaw, adamlardan olaryň haýsysyny ömründe görendigi soralýar. Tore Nilsen, Antonio Zadra we olaryň kärdeşleri muny Kanadadaky 1181 uniwersitet talyplaryna berenlerinde, takmynan üçden biri özüniň ýalaňaç bolandygyny düýşünde görendigini aýtdy. Bir ýyl soň Maýkl Şredl ýolbaşçylygynda geçirilen german barlagy şol bir sanawy ulanyp, bu sanyň on adamyň dördünden birneme köpdügini görkezdi. Haýsy barlaga ynansaňyz-da, ýalaňaç bolmak düýşi iň giňden ýaýran düýşleriň hataryndan orun alýar: ýykylmak, yzarlanmak, uçmak we synaga giç galmak bilen bir hatarda.

Bu barlagdaky iki jikme-jiklik düýşi nähili düşünmelidigimizi üýtgedýär. Birinjiden, bu san ömür boýy görlen düýşleriň sany, gije-gündizde gaýtalanýanlaryň däl. Şredlin topary soňra üç müňe golaý adamdan iň soňky düýşüni suratlandyrmagy haýyş edeninde, adaty mowzuklar soraglykdan çykýan netijelerden has seýrek gabat geldi, käbirleri hatda gaty seýrek. Ýalaňaç düýş köp adamyň bir gezek görüp geçen düýşi, köp adamyň yzly-yzyna görýän düýşi däl, şonuň üçin ol yzly-yzyna gelse, oňa üns bermäge degýär. Ikinjiden, bu aýallaryň ýa-da erkekleriň düýşi däl. Kanada nusgasynda erkekler muny aýallardan birneme köp habar berdi: 37,5%-e garşy 30,6%, german nusgasynda bolsa iki jyns deň çykdy. Düýş näme barada bolsa-da, ol bir jynsyň öz bedeni bilen gatnaşygy barada däl.

Bu düýşiň iň gadymy jikme-jik suratlandyrylyşy Zigmund Freýde degişli, ol "Düýşleriň ýorgudy" atly kitabynda oňa aýratyn bölüm bagyşlady. Ol häzirem dogry bolup galýan üç zady gördi. Birinjiden, düýş görýän adam adatça diňe bölekleýin ýalaňaçlanan bolýar, ýetmezçiligi hem anyk däl: ýok köýnek, eşigiň ýerine iç eşik, ýa-da näme ekeni bilinmeýän ýok bir zat. Ikinjiden, düýş görýän adam utanç duýýar, gaçmak ýa-da gizlenmek isleýär, ýöne ýerinden gozganyp bilmeýär, meseläni çözüp bilmeýär. Üçünjiden, tomaşa edýänler geň galdyryjy derejede ünsli däl: olar biparh ýa-da ýüzüňize-de seretmeýär. Freýd bu düýşi irki çagalykdan gelýän arzuw hasaplady, ol wagtlar ýalaňaç ylgamak lezzetdi we hiç kim oňa üns bermeýärdi, indi bolsa ulularyň edep duýgusy bilen çaknyşýar. Bu nazaryýeti kabul etmeseňiz-de, düýşi tanamak mümkin.

Bu düýş adatça näme barada

Häzirki zaman psihologiýasy ýalaňaç düýşi beden barada däl-de, açyk galmak barada düýş hasaplaýar. Eşik başgalara görkezýän özümiziň iň gadymy nyşanydyr; düýşde ony ýitirmek, şol goragsyz görünmek duýgusyny aňladýar. Iň köp gabat gelýän manylar şulardyr.

• Hakyky durmuşda açyk galan ýaly duýmak. Çykyş, täze iş, ilkinji duşuşyk, ökünýän paýlaşymyňyz, saklaýan syryňyz. Düýş özüňize seredilýän we baha berilýän ýagdaýy alyp, duýgyny hakyky görnüşe getirýär.
• Özüni galp ýaly duýmak. Wezipesi ýokarlanan, kurs başlan ýa-da täze ýere göçen adamlar muny köplenç düýşünde görýär. Gorky ýalaňaç görünmekden däl, hakykatda nähili bolsaňyz şeýle görünmekden we eýelän ýeriňizden pes çykmakdan.
• Anyk bir zatdan utanmak. Ýalňyşlyk, bergi, keselçilik, hiç kime aýtmadyk geçmişiňiz. Düýş bilnen pursady howpsuzlykda başdan geçirmek üçin ony synag edýär. Ol ýakymsyz, ýöne synag, geljek habary däl.
• Maska gaýmak. Karl Ýung dünýä görkezýän ýüzümize persona diýdi, bu söz aslynda artistiň maskasyny aňladýardy. Onuň ýorgudynda düýşdäki eşik personadyr, ony ýitirmek bolsa maskanyň gaty agyrlaşandygyny ýa-da ony dakýan adamdan gaty daşlaşandygyny aýtmagyň ruhy usulydyr.
• Beden we özüňe garaýyş. Käwagt düýş hakykatdanam beden barada bolýar: agramyň, ýaşyň, göwreliligiň, operasiýanyň ýa-da keselçiligiň üýtgemegi sizi utandyrýar. Bu ýagdaýda düýşdäki tomaşaçylar adatça başgalar däl-de, siziň öz hökümiňiz bolýar.
• Ýeňillik we dogruçyllyk. Ähli ýalaňaç düýşler gorkunç düýş däl. Erkin, ýeňil ýa-da biperwaý duýan bolsaňyz, düýş has köp ýasama keşbi taşlamagyň lezzeti barada bolsa gerek: tanalmak, gizlenmekden dynmak, goramaga hiç zadyň galmazlygy.

Ygtybarly yz duýgy, ýagny düýşüň geçýän ýeri däl. Özüňizden soraň: düýşde muny aňan pursadyňyz nämäni duýdyňyz? Gorkymy, utanjymy, ýaýdanjymy, biparhlygymy ýa-da azatlygymy? Soň bolsa şol duýgynyň soňky wagtlar hakyky durmuşyňyzda nirä baryp-gelýändigini oýlanyň. Düýş köplenç hakyky bir ýagdaýdan bir-iki gün soň görünýär, ony ady bilen atlandyrmak bolsa işiň uly bölegidir. Jungyň ýorgut usuly ýa-da biynjalyk düýşlere bilşiň (kognitiw) ýaklaşmagy hut şuňa kömek etmek üçin döredilen.

Düýşde ýalaňaç görmegiň ýaýran görnüşleri we olaryň manysy

Ýalaňaçlygyň özünden has möhümi: ol ýerde kimiň bardygy, olaryň nähili garşylaşýandygy we sizüň özüňizi nähili duýýandygyňyz. Aşakdaky her görnüşiň öz soragy bar. Olaryň hiç biri geljekden habar bermeýär.

Düýşde ýalaňaç bolmagyň ruhy manysy

Ruhy düşündirişler mowzukda psihologlar bilen ylalaşýar, ýöne netijede tapawutlanýar. Psihologiýa bu ýerde gorky görse, ruhy halypalaryň köpüsi çakylyk görýär. Ýalaňaçlyk adamyň dünýä inen halydyr we hiç zadyň ýasama bolup bilmeýän ýagdaýydyr, şonuň üçin ol barada düýş hakykylyga çagyryş hökmünde okalýar: roldan el çekmäge, hakykaty aýtmaga ýa-da indi laýyk gelmeýän durmuşy oýnamagy bes etmäge. Düýşdäki utanç bolsa jandan däl-de, egonyň garşylygy hasaplanýar.

Ikinji ýol düýşi gorag gerek bolan ejizligiň alamaty hökmünde okaýar we düýş görýäne goranyşynyň nirede gowşandygyna seretmegi maslahat berýär: bozulýan çäge, gaýtarmasyz köp bereniňiz gatnaşyk, ýa-da ýas ýa-da keselde derisiz ýaly duýýan döwür. Has umytly üçünji ýol egin-eşik çykarmagy ýylanyň deri çalşyryşy ýaly täzeden dogulmak hökmünde görýär: köne «men» aýrylýar, täzesiniň bolsa örtügi entek ösmedi. Haýsynyň laýykdygy ýene-de duýgudan baglydyr. Gorky ikinjä, ýeňillik üçünjä, yzygiderli gaýtalanýan utanç bolsa birinjä ýakyn.

Yslamda düýşde ýalaňaç bolmagyň ýorgudy

Yslamda düýş ýorgudy ilki bilen bu düýşüň haýsy görnüşdedigini soramakdan başlanýar. Pygamber Muhammet sallallahu aleýhi wesellem düýşleriň üç görnüşdedigini öwredipdir: Allatagalanyň tarapyndan hakyky düýş, şeýtandan gelýän gorkunç düýş we adamyň gündiz pikir edip, ýüregine düşen zatlaryndan gelýän düýş. Başga biri tarapyndan höküm edilmekden ýa-da aýyplanmakdan aladalanan günden soň görlen ýalaňaç düýş üçünji görnüşe degişlidir we alymlar oňa hiç hili habar ýüklemeýär.

Düýşler üç görnüşlidir: Allatagalanyň tarapyndan gelen şatlykly habar bolan gowy düýş, adamy gynandyrýan şeýtandan gelen düýş we adamyň öz oýlanýan zatlaryndan döreýän düýş.

Hadith narrated by Abu Hurairah, Sahih Muslim (paraphrased)

Ibn Sirine degişli edilýän gadymy düýş ýorgut kitaplarynda Ibn Sirin ýalaňaçlyk barada hem ýazgy bar, ol iki zada daýanýar: düýş gören adam utanç duýdumy we awrat ýerleri açyldymy. Hiç utanç duýmazdan adamlaryň öňünde ýalaňaç bolmak dogrulygyň we päk ýürekliligiň alamaty hasaplanýar, dine berlen adam üçin bolsa takwalygyň artmagy we Allatagala ýakynlaşmagy diýip ýorulýar; käbir ýorujylar muny dindarlar üçin dünýä durmuşyndan ýüz öwürmek diýip hem düşündirýärler. Adamlaryň öňünde ýalaňaç bolup utanmak ýitgi hökmünde, ýagny baýlygyň, abraýyň ýa-da wezipäniň ýitmegi diýip ýorulýar. Başgalaryň öňünde awraty ýapmaga synanyşmak ýaşyryn zadyň aýan bolup biljekdigi barada duýduryş hasaplanýar, ýygnanyşykda ýalaňaç bolmak bolsa açylyp galmak ýa-da ýamanlanmak howpy diýilýär. Käbir alymlar şeýle hem goşýarlar: bir zat soranyňda ýalaňaç bolmak haýyşyň kabul boljakdygyny aňladýar, maksatsyz ýalaňaç bolmak bolsa kynçylygy we masgaralygy görkezýär.

Bu ýorumlaryň hemmesine iki ýatlatma goşulýar. Kitaplar höküm däl-de, däp-dessury görkezýär, ýorujylaryň özleri hem ýagdaýy göz öňünde tutmagy ündeýärler: düýş görüjiniň ýagdaýy, ýeri, duýan duýgusy, soňundan näme bolany. Düýş hiç haçan hereket etmäge sebäp däl. Eger ol sizi biynjalyk eden bolsa, sünnet boýunça onuň zyýanyndan Allaha sygynmaly, beýleki gapdalyňyza öwrülmeli we ony hiç kime gürrüň bermeli däl. Eger rahat düýş bolsa, Allaha şükür etmeli we ony diňe akylly adam bilen paýlaşmaly. Gije-gijeden gaýtalanýan bolsa, ony aşagynda ýatan alada seretmäge çagyryş hasaplaň, hakyky mesele şol ýerde.

Mukaddes Kitapdaky we hristianlaryň düşündirişleri

Ýalaňaçlyk Mukaddes Kitapda üçünji sahypadan başlap geçýär. Adem ata bilen Hawa eje jennetde "ikisi hem ýalaňaçdy we utanmaýardy" (Gelip çykyş 2:25). Günä edeninden soň olaryň ilkinji eden işi şol bolýar: ýalaňaçlygyny görýärler, injir ýapraklary bilen örtünýärler we gizlenýärler. Hudaý Ademden nirededigini soranda, Adem her bir ýalaňaç düýş görüjiniň tanajak jogabyny berýär.

Bagda sesiňi eşitdim, ýalaňaç bolanym üçin gorkdum we gizlendim.

Genesis 3:10 (New International Version)

Şol sebäpli hristian okyjylar bu düýşi hemme zady görýän Hudaýyň öňünde açylyp galmagyň suraty, her zady eýýäm bilýän Hudaýdan adamlary gizledýän utancyň alamaty hasaplaýarlar. Mukaddes Kitap bu keşbi iki tarapdan hem ulanýar. Hiç zada mätäç däl öýdüp rahat ýaşaýan Laodikeýa ybadathanasyna direlen Mesih onuň "betbagt, haýryna, garyp, kör we ýalaňaç" ekenini bilmeýändigini aýdýar we "ýalaňaçlygyňyzyň utanjy görünmez ýaly" ak eşik hödürleýär (Ylham 3:17-18). Işaýa pygamber bir halkyň ýakynda kiçeldiljekdiginiň aýan alamaty hökmünde üç ýyl ýalaňaç we ýalaňaýak ýöremäge buýruldy (Işaýa 20:2-4). Şeýle hem "ýalaňaç ýöräp, utançly ýagdaýda açylyp galmazlyk üçin ukusyz galyp, eşigini saklaýan" adama bagt wada berilýär (Ylham 16:15). Şu nukdaýnazardan seredilende, düýş aýyplama däl-de, köpräk sorag: nämäni örtýärsiňiz we näme bilen? Düýşdäki utanja hristianlaryň beren jogaby Ademe berlen jogap bilen deň: siz hiç haçan gizlenip bilmediňiz, örtük bolsa gazanylmaýar, berilýär. Mukaddes Kitapda düýş ýorgudy barada gollanmamyzda iman edenleriň şeýle düýşi Mukaddes Ýazgylar bilen nädip deňeşdirýändigi düşündirilýär.

Ýalaňaç görmek düýşi gaýta-gaýta gaýtalananda

Ýylda bir gezek ýalaňaç düýş görmek sizden hiç zat talap etmeýär. Yzly-yzyna gaýtalanmagy bolsa ünse alynmaly. Beýleki gaýtalanýan düýşler ýaly, ol hem adatça düýşüň aňladýan hakyky durmuş ýagdaýy çözülende kesilýär. Aşakdaky tertip köplenç peýdaly bolýar.

1. Ertir turaňyzdan ýazyp goýuň. Nirededigiňizi, kimiň bardygyny, olaryň nähili garşylandygyny we düýbüne düşen pursadyňyzda näme duýandygyňyzy bellemek ýeterlik. Üç-dört ýazgydan soň adatça bir nagyş görünýär: şol bir tomaşaçylar, şol bir ýer ýa-da öňki günüň şol bir howatyry.
2. Açylmagyňyzy atlandyryň. "Adamlaryň görmeginden gorkýan zadym..." diýen sözlemi tamamlaň. Anyk boluň. Aýan bolmak baradaky bulaşyk gorky, ady bar gorkudan has agyr çekilýär.
3. Sebäbini tapyň. Öňki güne seredip görüň: kalendarda bir ýygnak, jogap bermedik habaryňyz, garaşyp ýören bahaňyz, ýa-da paýlaşan bir zadyňyz bolmagy mümkin. Ýalaňaç düýşler köplenç möhlet wagtlarynyň we täze başlanýan günleriň daşynda köpelýär.
4. Aýyk durmuşdaky işi ýerine ýetiriň. Çykyşyňyza gowy taýýarlanyň. Gizläp ýören zadyňyzy bilmeli ýeke adama aýdyň. Garaşyp oturmaň-da, pikirini soraň. Düýşüň gaýtalaýan aýan bolşy hakykatdan hem başdan geçende we çydap bolanda, düýş hem ýuwaşlap ýitýär.
5. Görünmegiň howpuny azaldyň. Freudyň aýratyn bellän zadyny ýatlaň: düýşde hiç kim ünsem etmeýär. Aýdylýan "spotlight effect" barada geçirilen barlaglar hem şuny tassyklaýar: beýleki adamlar bizde biziň gorkyşymyzdan has az zat görýär. Jemgyýetde ataý-ata azajyk kemsiz bolup görüň: ýygnakda kiçijik bir sorag beriň, ideal däl bir surat paýlaşyň we nämäniň bolmaýandygyna syn ediň.
6. Dowam etse, kömek alyň. Düýşler aýlarça gaýtalanýan bolsa, aýyk durmuşda adamlaryň seni ýazgarmagyndan gaty alada bilen bile gelýän bolsa, ýa-da hakykatdan hem aýan bolan ýa-da kemsidilen bir wakadan soň başlan bolsa, psihologa ýüz tutuň. Sosial aladalar we utanç bejergä gowy jogap berýär, iş edilen mahaly düýşler hem köplenç ýuwaşýar.

Düýşde näme üçin hiç kim ünsem etmeýän ýaly?

Bu düýşüň iň geň, ýöne iň peýdaly tarapy. Köp görnüşlerinde daş-töweregiňizdäkiler hiç zat bolmadyk ýaly öz işi bilen meşgul bolýar, ejir çekýän ýeke-täk adam bolsa özüňiz. Freud muny ýüz ýyldan gowrak ozal bellän, ýöne oňa gowy düşündiriş tapyp bilmändi. Iň ýönekeý häzirki düşündiriş şeýle: düýş başgalaryň däl-de, siziň öz höküminiziň sahnasyny gurýar we munda dogruçyl: tomaşaçylar biperwaý, sebäbi aýyk durmuşda hem köplenç şeýle. Utanç hakyky, açylmak hakyky, emma şony görmeli märekäniň gelmändigi hem hakyky. Muny aňanyňyzdan soň, köp adam üçin düýşüň iň ynjalyk beriji tarapy şol bolýar.

Köpçülikde ýalaňaç bolmak düýşi bedeniňiz, başarnygyňyz ýa-da häsiýetiňiz barada höküm däl. Bu, aňyň görünmek duýgusyny synagdan geçirmegi, barlaglara görä bolsa muny wagtal-wagtal hemmeler diýen ýaly başdan geçirýär. Öz düýşüňiziň nämä degişlidigini bilesiňiz gelse, ony Ruya-da ýazyp goýuň we düýşe seredişiňize laýyk ýorgut usuly bilen ýorduryň: gaýtalaýan alada üçin kognitiw usul, gowşatmagy sizden soraýan maska üçin Ýungça usul, utanç we dogruçyllyk soraglary üçin bolsa yslam we hristian usullary. Dürli nazarlar, bir düýş we özüňize degişli bir jogap. Usullaryň tapawudyny görüň.