Burçlara görä düýşler: astrologiýa, Aý fazalary we ylym

Belki, Balyk burjunyň iň köp düýş görýän burç ekenligini okansyň. Ýa-da bir dostuň dolun aýyň hemmelere geň düýşler getirýändigini aýtdy, sen hem düýn gije, dolun aýly bir gijede, gaty geň bir düýş gördüň. Indi bularyň haýsydyr birinde hakykat bardygyny bilesiň gelýär.

Gysga jogap şu. Astrologiýa adamlara düýşleri hakda pikir etmek üçin bir topar nyşan berýär, köpler bolsa muny özüne soraglar bermegiň peýdaly usuly hasaplaýar. Aý bolsa başga mesele: käbir uky barlaglary adamlaryň dolun aý wagtynda birneme az ukulaýandygyny görkezdi, beýleki uly barlaglar bolsa hiç hili täsir tapmady. Şeýle hem Gün burjuňyň nähili düýş görýändigiňi üýtgedýändigini görkezýän hiç bir barlagy bilemzok. Bu makala üç zady biri-birinden aýyrýar: gelenegiň näme diýýändigini, subutnamalaryň näme görkezýändigini we öz düýşüň bilen näme edip biljekdigiňi.

Bu ynanç nireden gelýär?

Gadymy Mesopotamiýada hem ýyldyzlar, hem düýşler hudaýlardan gelen habarlar hökmünde ýorulýardy. Ýazyjylar gökdäki alamatlardan düzülen uly bir ýygyndyny, ýagny Enuma Anu Enlil ýygyndysyny düzdüler: onda 70 palçyk tagtasynda takmynan 7.000 alamat bardy. Şeýle hem on bir tagtadan ybarat düýş alamatlary kitaby, ýagny Iškar Zaqīqu bardy. Ikisiniň hem nusgalary Assiriýa patyşasy Asurbanipalyň kitaphanasynda, Ninowada, b.e.öň VII asyrda saklanýardy. Biziň medeniýetlerde pygamberlik düýşleri baradaky taryhymyz şol bir ynanjy Müsürde, Gresiýada we başga ýerlerde yzarlaýar.

Aý hem düýşler bilen uzak wagtdan bäri baglanyşdyrylýar. Orta asyr Ýewropa golýazmalarynda, latyn dilinde we fransuz, iňlis ýaly dillerde, alymlaryň düýş lunarlary diýip atlandyrýan gysga tekstler bar, ýagny Aýyň günlerine görä düýşleri ýorýan tekstler. Taryhçy László Sándor Chardonnens häzirki wagta çenli saklanyp galan takmynan 210 nusgany sanady. Düýş lunary düýşüň Aýyň otuz günüň haýsynda görlendigine baglylykda, onuň hakykata öwrülýän-öwrülmejekdigini, nähili we haçan öwrüljekdigini aýdýar. Häzir Kembrijde saklanýan bir nusgada Aýyň ikinji gününde görlen düýş "şatlygy aňladýar", üçünji gününde görlen düýş bolsa "ne ýagşylygy, ne-de ýamanlygy aňladýar".

Häzirki zaman Günbatar astrologiýasynyň düýşler barada öz düzgünleri bar. Astrologiýada Aý duýgulary, içki islegleri, keýpi we ýatlamalary temsil edýär. Diňe 1846-njy ýylda tapylan Neptun planetasy hyýal we düýşler bilen baglanyşdyrylýar, astrologlar ony Balyk burjunyň häzirki zaman dolandyryjy planetasy etdiler, Balyk burjunyň burçlaryň iň hyýalparasy diýilmeginiň sebäplerinden biri hem şol. Doglan gün kartasynyň 12-nji öýüniň bolsa bilinmeýän aňy, düýşleri, içki duýgyny we syrlary dolandyrýandygy aýdylýar. Bular astrologiýanyň içindäki nyşan manylary, barlag netijeleri däl.

Astrologiýany çynlakaý alan iň meşhur psiholog Karl Gustaw Ýung boldy. 1911-nji ýylda ol Sigmund Freýde astrologiýanyň mifologiýany düşünmek üçin hökman zerurdygyny ýazdy, bir aý soň bolsa akşamlarynyň köpüsini astrologiýa bölýändigini aýtdy. 1952-nji ýylda çap eden "Synchronicity: An Acausal Connecting Principle" ("Bilelikdäki gabat gelme: sebäpsiz baglanyşyk ýörelgesi") atly essesinde ol 483 öýlenen jübüt boýunça geçiren synagyny beýan etdi: astrologlaryň durmuşa çykmak bilen baglanyşdyrýan Gün, Aý we ýokary galýan burç ýagdaýlaryny gözledi. Ilkinji topar gelenege gabat gelen ýaly boldy, soňky toparlarda bolsa şol netije gaýtalanmady. Ýung muny astrologiýanyň subutnamasy hökmünde görkezmedi: ol öz umýan zadynyň ilkinji netijä täsir edendigini pikir etdi we muny bilelikdäki gabat gelmäniň, ýagny manyly tötänleýin gabat gelmäniň mysaly hökmünde ulandy. Biziň Karl Ýungyň düýş teoriýasy baradaky gollanmamyz onuň nyşanlar bilen nähili işländigini düşündirýär.

Astrologiýa görä her burç nähili düýşler görýär?

Astrologlar on iki burjy dört element boýunça toparlaýarlar. Ot burçlarynyň (Goç, Arslan, Ýaýçy) hereket barada, ýer burçlarynyň (Buka, Gyz, Owlak) amaly zatlar barada, howa burçlarynyň (Ekizler, Terezi, Suwly) adamlar we pikirler barada, suw burçlarynyň (Ýengeç, Içgin, Balyk) bolsa duýgular we näbelli zatlar barada düýş görýändigi aýdylýar. Köp astrologlar Gün burjuňyň ("ýyldyz burjuň") işiň diňe bir bölegidigini goşýarlar: doglanyňda Aýyň bolan burjy, ýagny Aý burjuň düýşler üçin Gün burjuň ýaly, hatda ondan hem möhümdigi aýdylýar.

Aşakdaky tablisa burç ýorumlary köşeklerinde köplenç näme diýilýändigini jemleýär. Her setire gelenekden bir beýan hökmünde seret, özüň barada bir hakykat hökmünde däl. Seneler adaty Günbatar (tropiki) seneleri; olar ýyldan-ýyla bir gün tapawutlanyp biler.

Eger seniň setiriň özüňe gabat gelýän bolsa, näme üçin gabat gelýändigini oýlanyp gör. Bu düşündirişleriň köpüsi köp adama, köp gije gabat gelip biler, sebäbi diýen ýaly her kim öý, iş, syýahat we başga adamlar barada düýş görýär. Eger seniň setiriň asla gabat gelmese, astrolog saňa Aý burjuňa seretmegi maslahat berer. Psiholog bolsa bu hepdäňe seretmegi maslahat berer.

Aý düýşleriňi üýtgedýärmi?

Ylmyň jogaby şeýle: belki azajyk, ol hem köplenç uky arkaly. 2013-nji ýylda Şweýsariýadaky Basel uniwersitetinden Christian Cajochen we kärdeşleri, wagty bilmäge kömek berjek hiç hili ýol-ýoruksyz laboratoriýada uklan 33 meýletinçiniň öň ýygnalan maglumatlaryny täzeden gözden geçirdi. Doly aý wagtynda çuň uky bilen baglanyşykly beýni işjeňligi takmynan 30% azaldy. Meýletinçiler uklamaga takmynan bäş minut köp wagt sarp etdi, takmynan 20 minut az uklady, özleriniň ukusyny has erbet diýip bahalandyrdy we olarda uky wagtyny dolandyrmaga kömek edýän gormon bolan melatoniniň derejesi pesdi. Olar Aýy görüp bilmeýärdi we onuň haýsy evrede ekenini bilmeýärdi.

2021-nji ýylda Leandro Casiraghi we Horacio de la Iglesia ýolbaşçylygyndaky topar bu pikiri laboratoriýadan daşarda synagdan geçirdi. Olar Argentinanyň demirgazygyndaky Toba/Qom ýerli halkynyň üç jemgyýetinde, olaryň biri elektrik togy ýok ýerde, 98 adama bilekde daşalýan uky ölçeýjileri berdi we şeýle hem Seattle şäherindäki 464 uniwersitet talybynyň uky maglumatlaryna seretdi. Adamlar doly aýdan öňki üç-bäş gije, ýagny Aý agşamdan bäri eýýäm ýagty bolanda, has giç ýatmaga we has az uklamaga ýykgyn edýärdi. Şol bir şekil hatda şäherde hem ýüze çykdy.

Beýleki gözlegçiler hiç zat tapmady. 2014-nji ýylda Maren Cordi, Martin Dresler we kärdeşleri 1 265 meýletinçiniň 2 097 gijesiniň uky ýazgylaryny birleşdirdi we Aý bilen uky arasynda hiç hili baglanyşyk tapmady. Olar şeýle hem hiç hili täsir görkezmeýän çap edilmedik gözlegleri tapdy; bu ylymda "çekmece problemi" (file drawer problem) diýlip atlandyrylýan zadyň görkezijisi: hiç zat tapmaýan gözlegler köplenç çap edilmän galýar. 2015-nji ýylda José Haba-Rubio we kärdeşleri Şweýsariýanyň Lozan şäherinde 2 125 uly adamyň ukusyny öýünde ýazga aldy we Aýyň ähmiýetli täsiriniň bardygyny görkezýän delil tapmady. Gysgaça aýtsak, Aý käbir adamlaryň ukusyny azajyk gysgaldyp biler, ýöne täsiri kiçi we gözlegçiler henizem bu barada ylalaşanok.

Ýöne düýşleriň özi barada näme diýmeli? 2006-njy ýylda Michael Schredl we kärdeşleri 196 adamyň 28-den 111 gijä çenli ýöreden düýş depderlerini öwrendi we doly aý bilen adamlaryň ýada salýan düýşleriniň sany arasynda hiç hili baglanyşyk tapmady. Aýyň adamlaryň näme görýändigini ýa-da gorkunç düýşleriň ýygylygyny üýtgedýändigini görkezýän sagdyn gözleg tapyp bilmedik.

Henizem bir mümkin baglanyşyk bar we ol oýanmaga baglydyr. Adamlar düýşi esasan düýşleriň iň aýdyň bolýan basgançagy bolan REM ukusynyň dowamynda ýa-da ondan soň derrew oýananda ýada salýar. 1957-nji ýylda William Dement we Nathaniel Kleitman laboratoriýada uklaýanlary oýardy we REM ukusyndan oýarmalaryň takmynan bäşde dördünde olaryň düýş gürrüň berendigini, beýleki basgançaklardan soň bolsa muny diňe seýrek edendigini anykladylar. Şonuň üçin ýagty agşam ýa-da giç ýatmak ukyňy ýeňilleşdirse, Aý düýşleri hiç üýtgetmese-de, sen has ýygy oýanyp, has köp düýş ýada salyp bilersiň.

Bu ynanç gözleglerden has gadymy. Iňlis dilindäki "lunatic" (däli) sözi latynça luna (aý) sözünden gelip çykýar, sebäbi adamlar bir wagtlar Aýyň üýtgemegi däliligiň tutgaýlaryna sebäp bolýar diýip ynanýardy. 1999-njy ýylda psihiatr Charles Raison we kärdeşleri bu ynanjyň näme üçin dowam edendigi barada bir sebäp teklip etdi: elektrik yşygy ýokka, aýly ýagty gijeler adamlaryň ukusyny hakykatdan hem azaltan bolmagy mümkin.

Psihologiýa näme diýýär?

Gözlegçiler astrologiýany göni hem synagdan geçirdi. Iň meşhur synag 1985-nji ýylda Shawn Carlson tarapyndan Nature žurnalynda çap edildi. Synagyň adalatly geçmegine kömek eden astrologiýa guramasy tarapyndan hödürlenen, kärdeşleri tarapyndan hormatlanýan ýigrimi sekiz astrolog doglan kartalary standart sorag kagyzy bolan California Kişilik Envanteri (California Psychological Inventory) arkaly alnan dogry şahsyýet profilleri bilen gabat getirmäge synanyşdy. 100-den gowrak kartanyň içinde olaryň netijesi tahmyn bilen alynyp boljak netijeden gowy däldi, iň emin bolan pursatlarynda hem has takyk däldi. Astrologlar synagyň nähili baha berlendigi barada henizem jedelleşýär, ýöne ol astrologiýanyň iň bilinýän kontrollanýan synagy bolup galýar.

Onda burç düşündirişleri näme üçin şeýle takyk duýulýar? 1949-njy ýylda çap edilen synp otagy synagynda psiholog Bertram Forer her bir talybyna şahsyýet synagynyň şahsy netijesi diýip bir tekst berdi. Aslynda, hemme talyp gazet köşklerinde satylýan astrologiýa kitabyndan ýygnalan bir meňzeş tekst aldy. Talyplardan bu tekstiň özlerini nähili beýan edýändigine 0-dan 5-e çenli baha bermekleri soralanda, olar ortaça 4-den ýokary baha berdi. Muňa indi Barnum effekti ýa-da Forer effekti diýilýär: adamlar bulanyk, göwnüňi göterýän düşündirişleri şahsy diýip kabul edýär, sebäbi diýen ýaly her kim özüni olarda tapyp biler.

Rüýalaryňy näme şekillendirýändigi has gowy düşnükli. Düýş barlagçylary muny süreklilik gipotezasy diýip atlandyrýarlar: düýşler esasan oýaklykdaky durmuşy, ýagny seniň güýçli duýýan taraplaryňy görkezýär. Michael Schredl bilen Friedrich Hofmann-yň 2003-nji ýylda geçiren gündelik ýazgy barlagy şu sürekliligi tapdy, ýöne okamak ýaly käbir işler düýşlerde seýrek peýda bolýar. Gatnaşyklaryň, alada edýän zatlaryň we ünsüňi çekýän zatlaryň düýşleriň köpüsiniň esasyny düzýär.

Häsiýet hem ähmiýetli. Psihiatr Ernest Hartmann "ince araçäkli" adamlary suratlandyrdy: duýgulardan aňsat täsirlenýän duýgur, açyk, hyýally adamlar. Onuň barlaglarynda ömürboýy gorkunç düýş görýän adamlarda köplenç şeýle häsiýet bardy, soňky barlaglar bolsa ince araçäkleri has köp düýş ýatda saklamak bilen baglanyşdyrdy. Bu pikir barada Ernest Hartmann-yň araçäk teoriýasy atly makalamyzda has giňişleýin gürrüň berýäris. Stres hem rol oýnaýar: aladaly, gam-gussaly ýa-da gorkunç ýagdaýlar burjuň haýsy bolsa-da, gorkunç düýşlere sebäp bolup biler.

Hemmesini jemlesek, subutnamalar bir ýönekeý netijä getirýär: düýşleriňi häsiýetiň we durmuşyň şekillendirýär; doglan güniň däl.

Ruhy ýorumlar: doglan günler, täze aý we dolunaý

Astrologiýa bilen gyzyklanýan köp adam ony wakalary öňünden aýtmak üçin däl-de, durmuşy oýlanmak üçin bir tohum hökmünde ulanýar. Düýşleri alamatlar we manyly gabat gelmeler arkaly ýorgutlaýan adamlar köplenç wagta ünsi berýärler: doglan güni, täze aýda ýa-da dolunaýda görülen düýş durup oýlanmak üçin bir sebäp hasaplanýar, hemişe şol bir manyny berýän habar hökmünde däl.

Käbir adamlar aý evrelerine görä düýş žurnalyny ýöredýärler. Ruhy ýazyjylar evreleri adatça şeýle suratlandyrýarlar:

• Täze aý. Täze başlangyçlaryň we niýetleriň wagty. Uklamazdan öň umyt edýän bir zadyňy ýaz we düýşleriňiň oňa dolanyp gelýändigini ýa-da gelmeýändigini gör.
• Ulalýan aý. Ösüş wagty. Meýilnamalar we öwrenýän zatlaryň barada görýän düýşleriňe ünsi ber.
• Dolunaý. Zatlaryň gün ýüzüne çykýan, artyk gerek bolmadyk zatlary goýbermegiň wagty. Düýşleriň saňa nämäni aýdyň görkezýändigine ünsi ber.
• Kiçelýän aý. Dynç almagyň we oýlanmagyň wagty. Gutarnyklar we sagalmak barada görýän düýşleriňe ünsi ber.

Bir düzgün bu tejribäni sagdyn saklaýar we Ruya-nyň Alamatlar we Gabat gelmeler ýorgut usuly ony her däp üçin ulanýar: düýş, tersini pikir etmäge ýeterlik sebäp bermese, ýönekeý düýşdür. Gaýtalanýan, gün boýy aklyňdan çykmaýan we durmuşyňdaky hakyky bir zada gabat gelýän düýş, Aý haýsy evrede bolsa-da, has köp ünse mynasyp. Ruya-nyň on bir ýorgut usulynyň hiç biri doglan karta-ňy ýorumlamaýar; bu usul düýşe we ol gelen wagty durmuşyňda näme bolup geçýändigine seredýär. Hakykata öwrülýän ýaly görünýän düýşler barada düýşleriň geljegi aýdyp biljekdigi ýa-da ýokdugy barada gollanmamyza serediň.

Yslam we Hristiançylyk näme diýýär?

Iki din hem düýşlere çynlakaý garaýar, iki din hem ýyldyzlaryň geljegi aýdyp biljekdigi pikirini ret edýär. Bu esasy garaýşyň gysgaça mazmuny; öz ýagdaýyň barada ygtybar edýän bir alymdan ýa-da ruhanydan sora.

Yslamda sadyk düýş Allatagalanyň peşgeşi bolup biler, ýöne ýyldyzlar arkaly gaýby bilýändigini öňe sürmek rugsat berilmeýär. Pygamber Muhammet sallallahu aleýhi we sellem palçylara barmakdan duýdurdy, alymlar bu duýduryşy astrologlara we burç ýorumlaryna hem degişli hasaplaýarlar.

Kim bir arrafyň (palçynyň) ýanyna baryp, ondan bir zat hakda sorasa, onuň kyrk gijeki namazy kabul bolmaz.

Hadith reported by Safiyya from some of the wives of the Prophet, Sahih Muslim 2230 (Book 39, The Book of Greetings)

Musulman alymlary iki ylymy biri-birinden aýyrýarlar. Günüň, Aýyň we ýyldyzlaryň hereketini öwrenýän astronomiýa (ylym-i pelek) gadym zamanlardan bäri hormatlanýar, sebäbi ol namaz wagtlaryny we kybla tarapy kesgitlemekde ulanylýar. Ýyldyzlara seredip, gaýyby we geljegi bilýändigini öňe sürýän astrologiýa (tenjim) bolsa gadagan edilýär. Yslam senenamasynyň özi Aýa görä hasaplanýar; ret edilýän zat bolsa wakalary ýyldyzlaryň kesgitleýändigine ynanmakdyr. Yslamda sadyk düýşler barada ýazan gollanmamyz düýşleriň özleriniň nähili bahalandyrylýandygyny düşündirýär.

Injil düýşleri Hudaýyň sözleýän ýollarynyň biri hökmünde görkezýär, ýyldyzlara seredip pal açmagy bolsa ondan başga zat hasaplaýar. Kanunyň Gaýtalanyşy 18:10-12 "palçylyk ýa-da jadygöýlük edýän, alamatlary ýorýan" her kimi gadagan edýär. Ýeşaýa Babiliň astrologlaryna göni ýüzlenýär:

Goý, aý-aý çaklama edýän, ýyldyzlara seredýän astrologlaryň ýüze çyksyn, seniň başyňa geljek zatlardan seni gutarsynlar.

Isaiah 47:13, New International Version

Rojdestwo hekaýasy bu ýerde gyzykly bir mysal berýär. Matta 2-de ýyldyzbilimçiler: "Biz onuň ýyldyzynyň dogýandygyny gördük we oňa sežde etmek üçin geldik" diýýärler. Emma maşgalany goraýan duýduryş düýşde gelýär: ýyldyzbilimçilere "Hirodyň ýanyna dolanmaň" diýip düýşde duýduryş berilýär (Matta 2:12). Hristian ruhanylarynyň köpüsi düýşüň burçlara görä däl-de, Mukaddes Ýazgylara görä bahalandyrylmalydygyny aýdýar, Katolik Kilisesiniň Katekizmi (2116-njy paragraf) bolsa burç ýorumlaryna we astrologiýa ýüz tutmagy ret edilmeli palçylyk görnüşleriniň hataryna goşýar. Injildäki düýş ýorgudy barada ýazan gollanmamyz imanlylaryň düýşi nähili synagdan geçirýändigini düşündirýär.

Düýşüň bilen näme etmeli?

Ýyldyzlar barada näme pikir etseň-de, bu ädimler şübhelenýän adam üçin hem, ynanýan adam üçin hem şol bir derejede işleýär.

1. Ony şol bir ertir ýazyp goý. Näme bolandygyny, kimiň barlygyny we oýanyňda özüňi nähili duýandygyňy ýazyp al. Düýşleriňi ýatda saklamak barada ýazan gollanmamyz has köp düýşi ýadyňda saklamagyň ýollaryny düşündirýär.
2. Iki aý synag geçir. Aý seni gyzyklandyrýan bolsa, iki aý bäri ýazýan žurnalyňdaky her ýazga Aýyň evresini goş. Soň sana: dolunaýyň töwereginde has köp düýş ýadyňda galdymy, ýa-da has köp erbet düýş gördüňmi? Bu şahsy synag, ähli adamlar üçin jogap däl.
3. Burçuňy sorag hökmünde ulan, asla höküm hökmünde däl. Burçuň setiri saňa dogry ýaly bolsa, ýanyndaky soraga ýürekden jogap ber. Eger gelişmese, ony äsgermezlik et.
4. Dolunaýyň töwereginde uklamagyňy gora. Ýatylýan otagy garaňky saklap, adaty ýatýan we turýan wagtyňa eýer. Basel barlagyndaky meýletinler Aýy asla görüp bilmeýärdiler, şonuň üçin gara perdeler ýagşy uky maslahatydyr, subut edilen derman däl.
5. Erbet düýşler dowam etse kömek al. Haftada bir gezekden köp erbet düýş görseň ýa-da ol uklamagyňa, keýpiňe ýa-da gündelik durmuşyňa täsir etse, lukmana ýa-da terapewte ýüz tut.

Astrologiýa nyşanlardan ybarat bir dil we käbir peýdaly soraglary hödürleýär. Uky ylmy Aýyň käbir adamlaryň ukusyny birneme gysgaldyp biljekdigini aýdýar, doglan senäň düýşleriňi şekillendirýändigine dair bolsa hiç bir delil tapmady. Psihologiýa düýşleriňiň köplenç durmuşyňdan, duýgulardan we şahsyýetiňden gelýändigini aýdýar. Öz düýşüňi düşünmek üçin ony Ruya-da ýaz we düýşlere seredişiňe laýyk gelýän ýorgut usuly bilen seret: kognitiw, Ýungçy, Alamatlar we Sinhronizmler, Hristian ýa-da Yslam. Dürli garaýyşlar, bir düýş we saňa degişli jogap.